Λίγες ώρες μετά την έναρξη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Βλαντίμιρ Πούτιν συγκέντρωσε τους πλουσιότερους ανθρώπους της χώρας στην επιβλητική αίθουσα της Αικατερίνης (Yekaterininsky Hall) του Κρεμλίνου.
Περίπου 40 επιχειρηματίες κάθονταν συγκεντρωμένοι κατά μήκος ενός τοίχου, φορώντας μάσκες προστασίας λόγω της πανδημίας Covid.
Ένας δημοσιογράφος ρωσικής εφημερίδας τούς περιέγραψε ως «χλωμούς και εξαντλημένους από την έλλειψη ύπνου». Όταν εισήλθε στην αίθουσα, ο Πούτιν κάθισε στην απέναντι πλευρά, αφήνοντας μια τεράστια απόσταση ανάμεσα στον ίδιο και τους επιχειρηματίες. Όπως συνήθιζε, δεν φορούσε μάσκα, περιγράφει το BBC.
Χρησιμοποιώντας τη χαρακτηριστικά έμμεση και κωδικοποιημένη γλώσσα του, δήλωσε ότι αναμένει από τους επιχειρηματίες να στηρίξουν τον πόλεμο.
«Θα ήθελα να σας καλέσω να δείξετε κατανόηση για όσα συμβαίνουν», είπε, «και να συνεργαστείτε με την κυβέρνηση για να βρούμε τα μέσα που θα στηρίξουν την παραγωγή, την οικονομία και τις θέσεις εργασίας».
Στο βίντεο της συνάντησης που δημοσίευσε το Κρεμλίνο, κανένας από τους προσκεκλημένους δισεκατομμυριούχους δεν είπε λέξη.
Αυτή η σιωπή έχει πλέον γίνει χαρακτηριστικό των υπερπλουσίων της Ρωσίας. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών της διακυβέρνησης Πούτιν, έμαθαν ότι το τίμημα της δημόσιας έκφρασης διαφωνίας μπορεί να είναι πολύ υψηλό.
Το 2003, ο μεγιστάνας του πετρελαίου Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, τότε ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσίας, ο οποίος χρηματοδοτούσε διάφορες ομάδες της αντιπολίτευσης, κατηγόρησε τον Πούτιν ότι ηγείται ενός καθεστώτος ανεξέλεγκτης διαφθοράς. Πέρασε τα επόμενα δέκα χρόνια στη φυλακή, έχοντας καταδικαστεί για φοροδιαφυγή, απάτη και υπεξαίρεση, σε μια υπόθεση που λειτούργησε ως προειδοποίηση για όσους θα ήθελαν να ασκήσουν κριτική στην εξουσία. Ο ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες.
Η σιωπή των Ρώσων επιχειρηματιών κατά τη συνάντησή τους με τον Πούτιν στο Κρεμλίνο το 2022 αποτύπωνε ενδεχομένως τον φόβο τους απέναντι στον πρόεδρο. Ακόμη κι αν κάποιοι από τους μεγιστάνες διαφωνούσαν με τον πόλεμο, προτίμησαν να κρατήσουν τις σκέψεις τους για τον εαυτό τους.
Ωστόσο, ακόμη και μέσα σε αυτή τη σιωπή, ακούστηκαν ορισμένοι ψίθυροι: κάποια μέλη της άλλοτε πανίσχυρης επιχειρηματικής ελίτ της Ρωσίας φαίνεται να αρχίζουν να φαντάζονται μια χώρα χωρίς τον Πούτιν. Αναρωτιούνται αν, όταν ο πρόεδρος αποχωρήσει από την εξουσία ή πεθάνει, η Ρωσία θα μπορούσε να επιστρέψει σε μια κατάσταση που θα θυμίζει τη δεκαετία του 1990, όταν οι ολιγάρχες απολάμβαναν τους καρπούς της πολιτικής τους ισχύος, ή ακόμη και αν θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένα πιο υγιές πολιτικό σύστημα.
Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, γνωστός για την παρακολούθηση των εξελίξεων στο Κρεμλίνο και συνεργάτης του περιοδικού The Economist, ο οποίος πρόσφατα πέρασε ώρες παίρνοντας συνέντευξη από έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ρωσίας, εκτιμά ότι συντελείται μια «ιστορική πολιτική αλλαγή» στον τρόπο με τον οποίο οι υπερπλούσιοι αντιλαμβάνονται το μέλλον της χώρας.
Ανήσυχοι μεγιστάνες
Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 γέννησε μια νέα, ισχυρή δύναμη στο εσωτερικό της χώρας: ανθρώπους που εκμεταλλεύτηκαν το τέλος του κομμουνισμού για να αποκτήσουν τεράστιο πλούτο και στη συνέχεια επιδίωξαν να ελέγξουν τους πολιτικούς προς όφελός τους. Έμειναν γνωστοί ως «ολιγάρχες». Διέθεταν χρήματα και, εκείνη την εποχή, τα χρήματα σήμαιναν εξουσία.
Ήταν η εποχή της λεγόμενης «άγριας δεκαετίας του 1990», όταν εμφανίστηκαν στο προσκήνιο οι αποκαλούμενοι «νέοι Ρώσοι». Τεράστιες κρατικές επιχειρήσεις βγήκαν προς πώληση και άνθρωποι με τις κατάλληλες διασυνδέσεις έγιναν εκατομμυριούχοι, ακόμη και δισεκατομμυριούχοι, σχεδόν μέσα σε μια νύχτα. Η διαφθορά ήταν εκτεταμένη, ο νεποτισμός κυριαρχούσε και οι δολοφονίες επί πληρωμή ήταν συχνό φαινόμενο.
Ωστόσο, σχεδόν αμέσως μετά την πρώτη εκλογή του Πούτιν στην προεδρία, το 2000, οι ολιγάρχες τέθηκαν υπό τον έλεγχό του. Ο ίδιος δεν είχε κανένα ενδιαφέρον να μοιραστεί την εξουσία με οποιονδήποτε άλλον. Μπορούσε να επιβληθεί στους δισεκατομμυριούχους, καθώς η ρωσική οικονομία είχε αρχίσει να ανακάμπτει και η κεντρική κυβέρνηση να ενισχύεται.
Ορισμένοι ολιγάρχες είχαν αναπτύξει ένα ιδιαίτερο στιλ ένδυσης τη δεκαετία του 1990, το οποίο σατιρίστηκε αργότερα από έναν καλλιτέχνη της Αγίας Πετρούπολης.
Ο Μπιλ Μπράουντερ, χρηματοδότης που υπήρξε ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Ρωσία και απαγορεύτηκε η είσοδός του στη χώρα το 2005, μετά την εκστρατεία του κατά της διαφθοράς, υποστηρίζει ότι οι Ρώσοι μεγιστάνες υποτάσσονταν και υποχωρούσαν μπροστά στον Πούτιν. Ενδεικτικά αναφέρεται στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, στα προπολεμικά χρόνια, όταν εξακολουθούσαν να είναι ευπρόσδεκτοι εκεί.
«Θυμάμαι να βλέπω ολιγάρχες να κυκλοφορούν σαν να τους ανήκει ο τόπος, να είναι οι πιο αλαζονικοί και γεμάτοι αυτοπεποίθηση άνθρωποι. Και μετά εμφανίστηκε ο Πούτιν και ήταν πραγματικά εντυπωσιακό να βλέπεις αυτούς τους υποτιθέμενους υπερ-αρρενωπούς τύπους να μετατρέπονται σε απόλυτα υποταγμένα, σχεδόν απελπισμένα παιδιά του σχολείου», λέει στο BBC.
Από την έναρξη του πολέμου το 2022, το Κρεμλίνο έχει διατηρήσει τους πλούσιους επιχειρηματίες της Ρωσίας υπό έλεγχο εφαρμόζοντας μια αμείλικτη πολιτική επιβράβευσης και τιμωρίας. Όσοι άσκησαν κριτική στον πόλεμο είδαν τις περιουσίες τους να κατάσχονται, ενώ όσοι παρέμειναν πιστοί στο καθεστώς ανταμείφθηκαν με προσοδοφόρα κρατικά συμβόλαια για πολεμικές προμήθειες. Σήμερα, η Ρωσία διαθέτει περισσότερους δισεκατομμυριούχους από ποτέ: 155 συνολικά, σύμφωνα με το περιοδικό Forbes. Η συνολική περιουσία τους έχει φτάσει σε νέο ιστορικό υψηλό, αγγίζοντας σχεδόν τα 700 δισ. δολάρια.
Ωστόσο, ακόμη και για εκείνους τους μεγιστάνες που παρέμειναν πιστοί στο Κρεμλίνο και ανταμείφθηκαν γι’ αυτό, όλα αυτά τα χρήματα δεν φαίνεται να τους εξασφαλίζουν την ευτυχία. Ορισμένοι αρχίζουν να εμφανίζονται όλο και πιο ανήσυχοι.
Αυταρχισμός, ολιγαρχία ή δημοκρατία;
Τα δισεκατομμύριά τους δεν έχουν πλέον την ίδια δύναμη: στο εσωτερικό της Ρωσίας δεν μπορούν να αγοράσουν σημαντική πολιτική επιρροή.
«Δεν έχουν κανένα χαρτί στα χέρια τους, δεν έχουν περιθώρια κινήσεων. Είναι πλούσιοι επειδή συνδέονται με τον Πούτιν και όχι το αντίστροφο», λέει ο εξόριστος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ.
Εκτός Ρωσίας, από την άλλη πλευρά, βρίσκονται στο περιθώριο εξαιτίας των δυτικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη χώρα μετά την εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία.
«Τους αντιμετωπίζουν σαν μικροεγκληματίες. Δεν μπορούν να πετάξουν με τα ιδιωτικά τους αεροσκάφη. Τα γιοτ τους δεν μπορούν να δένουν σε όλα τα καλύτερα λιμάνια της Ευρώπης. Πρέπει να είναι κάτι εξαιρετικά δυσάρεστο και ταπεινωτικό γι’ αυτούς», λέει ο Μπράουντερ, γνωστός επικριτής του Πούτιν.
Έτσι, ορισμένοι από αυτούς αρχίζουν σιωπηρά να σκέφτονται τι θα συμβεί όταν ο Πούτιν αποχωρήσει από το προσκήνιο. Αυτό μου μεταφέρουν αναλυτές με ισχυρές διασυνδέσεις, οι οποίοι γνωρίζουν καλά τον κόσμο των Ρώσων μεγιστάνων.
Δεν υπάρχει άμεση προοπτική αποχώρησης του προέδρου από την εξουσία, ούτε υπάρχουν λόγοι να θεωρεί κανείς ότι αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Ωστόσο, ο Πούτιν, ο οποίος έγινε 74 ετών τον περασμένο μήνα, βρίσκεται στο Κρεμλίνο εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα. Στη Μόσχα γνωρίζουν ότι η αποχώρησή του θα έρθει κάποια στιγμή. Όταν ρωτήθηκε πέρυσι από το Reuters εάν σκοπεύει να παραμείνει στην εξουσία έως το 2036, όταν λήγει τυπικά η συνταγματική του θητεία, ο Πούτιν απάντησε: «Μόνο ο Θεός γνωρίζει αν θα έχουμε αρκετή υγεία».
Ένας από τους πιο γνωστούς ολιγάρχες της δεκαετίας του 1990 ήταν ο Μπόρις Μπερεζόφσκι, ο οποίος ήρθε σε ρήξη με το Κρεμλίνο και πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Εάν ο Πούτιν παραιτηθεί ή πεθάνει ενώ βρίσκεται στην εξουσία, τη θέση του θα αναλάβει ο πρωθυπουργός Μιχαήλ Μισούστιν. Ωστόσο, ο Μισούστιν δεν έχει επιδείξει προεδρικές φιλοδοξίες, κάτι που πιθανότατα αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε για τη θέση. Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε ένα είδος κενού εξουσίας.
Σε αυτό το ενδεχόμενο, αναλυτές που παρακολουθούν τις εξελίξεις στη Ρωσία και με τους οποίους συνομίλησα περιγράφουν ορισμένα πιθανά σενάρια.
Ορισμένοι στη Δύση, αλλά αναμφίβολα και στο εσωτερικό της Ρωσίας, ελπίζουν ότι σε μια μετα-Πούτιν εποχή θα μπορούσε να ανθίσει η δημοκρατία, με τη διακυβέρνηση να ασκείται από τον λαό και όχι από μια νέα ομάδα ολιγαρχών ή έναν ακόμη αυταρχικό ηγέτη. Ωστόσο, σύμφωνα με τους αναλυτές, αυτό φαίνεται να είναι το λιγότερο πιθανό ενδεχόμενο. Οι βασικοί δημοκρατικοί θεσμοί έχουν αποδυναμωθεί ή καταστραφεί κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Πούτιν.
«Η Ρωσία έχει συνηθίσει τόσο πολύ στη βία, ώστε έχει χάσει την εξοικείωσή της με τις συνήθεις δημοκρατικές διαδικασίες», λέει η Αλεξάντρα Προκοπένκο, εξόριστη Ρωσίδα δημοσιογράφος και αναλύτρια.
Ένα άλλο ενδεχόμενο είναι η περαιτέρω ενίσχυση του αυταρχισμού. Μια διαφορετική προσωπικότητα θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον Πούτιν και να συνεχίσει την κουλτούρα καταστολής που έχει εγκαθιδρύσει. Ωστόσο, η Προκοπένκο εκτιμά ότι δεν θα πρόκειται για μια ακόμη δικτατορία ενός ισχυρού άνδρα, τουλάχιστον όχι αμέσως. Τέτοιες εξελίξεις χρειάζονται χρόνο, εξηγεί. Αρχικά, ο διάδοχος του Πούτιν θα είναι πιο αδύναμος από τον ίδιο και θα διαθέτει λιγότερους πόρους.
Υπάρχει, όμως, και ένα τρίτο ενδεχόμενο: οι μεγιστάνες να ανακτήσουν την πολιτική τους ισχύ και η Ρωσία να επιστρέψει σε ένα σύστημα ολιγαρχίας που θα θυμίζει τη δεκαετία του 1990. Ο Ντμίτρι Νεκράσοφ, πρώην σύμβουλος του Κρεμλίνου και πολιτικός της αντιπολίτευσης που ζει σήμερα εξόριστος, υποστηρίζει ότι, σε αυτό το σενάριο, η χώρα θα κυβερνάται από μια χούφτα ισχυρών ελίτ και επιχειρηματικών συμφερόντων, που θα συνδέονται μεταξύ τους.
Αυτό το τελευταίο ενδεχόμενο είναι, φυσικά, εκείνο που επιθυμούν πολλοί μεγιστάνες.
«Θα ήθελαν να επιστρέψουν σε μια εποχή κατά την οποία η γνώμη τους ακουγόταν, οι περιουσίες τους δεν κατάσχονταν και γνώριζαν τους κανόνες του παιχνιδιού», λέει η Προκοπένκο, η οποία έχει περάσει πολύ χρόνο συνομιλώντας με τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ρωσίας.
Παρότι η ισχύς τους έχει περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με τη δεκαετία του 1990, αξίζει να παρακολουθούμε τις κινήσεις των μεγιστάνων. Δεδομένου του τεράστιου πλούτου τους, είναι πιθανό ότι αργά ή γρήγορα θα επιχειρήσουν να ανακτήσουν την πολιτική τους επιρροή.
Ήδη, ορισμένοι «προσπαθούν να αναπτύξουν σχέσεις με τους κατάλληλους αξιωματούχους των υπηρεσιών ασφαλείας ή υπουργούς», λέει ο εξόριστος πολιτικός Νεκράσοφ. Ωστόσο, όπως προσθέτει, οποιαδήποτε περαιτέρω κίνηση είναι «πολύ επικίνδυνη».
Ο Πούτιν έχει διατηρήσει τους μεγιστάνες υπό έλεγχο από την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία, εφαρμόζοντας μια αμείλικτη πολιτική επιβράβευσης και τιμωρίας.
Όπως επισημαίνει ο Νεκράσοφ, η συμπεριφορά των μεγιστάνων τα επόμενα χρόνια θα εξαρτηθεί εν μέρει από την οικονομική τους κατάσταση. Όσοι διαθέτουν μεγάλα αποθέματα ρευστού θα αισθάνονται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για να «παίξουν πολιτικά παιχνίδια» και να διεκδικήσουν θέσεις ισχύος, προετοιμαζόμενοι για τη Ρωσία της μετα-Πούτιν εποχής. Αντίθετα, όσοι εξαρτούν τον πλούτο τους από κρατικές συμβάσεις ή την εύνοια της κυβέρνησης θα φοβούνται περισσότερο να κινηθούν, καθώς κινδυνεύουν να χάσουν τα πάντα.
Η Προκοπένκο υποστηρίζει ότι έχει ήδη αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι επιχειρηματίες αναφέρονται στον Πούτιν. Παλαιότερα τον αποκαλούσαν «Νατσάλνικ» (που μεταφράζεται ως «αφεντικό»), «Πέρβι» («πρώτος») ή χρησιμοποιούσαν τα αρχικά του, «ΒΒ» – όλα προσωνύμια που υποδηλώνουν έναν βαθμό σεβασμού. Τώρα τον αποκαλούν «Νεντ», δηλαδή «παππούλη» ή «γεράκο», ένα προσωνύμιο που, σύμφωνα με την Προκοπένκο, συνοδεύεται από «μια δόση περιφρόνησης».
Ορισμένοι πλούσιοι Ρώσοι νοσταλγούν, όπως λέει, την «επιστροφή της πολιτικής στη ζωή των ανθρώπων», με λιγότερη καταστολή, μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης και υγιέστερο ανταγωνισμό μεταξύ κομμάτων και πολιτικών.
Ωστόσο, προς το παρόν, φοβούνται υπερβολικά για να συμβάλουν στην πραγματοποίηση μιας τέτοιας αλλαγής, εξαιτίας του ασφυκτικού κλίματος που επικρατεί στη Ρωσία. Η Προκοπένκο περιγράφει τη συνέντευξη που πήρε από έναν μεγιστάνα, ο οποίος καθόταν πάνω στο κινητό του τηλέφωνο καθ’ όλη τη διάρκεια της συνομιλίας, επειδή πίστευε ότι με αυτόν τον τρόπο θα δυσκόλευε τις μυστικές υπηρεσίες να τον παρακολουθήσουν ψηφιακά.
«Σκέφτηκα ότι πρόκειται για έναν απολύτως σταλινικού τύπου φόβο. Είναι εντελώς παράλογος», λέει.
Μια συνέντευξη-βόμβα
Μια ενδιαφέρουσα ένδειξη για το τι ενδέχεται να επιθυμούν οι μεγιστάνες από τη μετα-Πούτιν εποχή προήλθε από τον Αντρέι Μέλνιτσενκο, γνωστό ως «βασιλιά των λιπασμάτων» παγκοσμίως και σήμερα τον όγδοο πλουσιότερο άνθρωπο στη Ρωσία.
Νωρίτερα φέτος, προκάλεσε έκπληξη στους παρατηρητές των εξελίξεων, παραχωρώντας συνέντευξη στο περιοδικό The Economist – κάτι σπάνιο για έναν πλούσιο Ρώσο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για έντυπο μιας χώρας που το Κρεμλίνο θεωρεί εχθρική. Το περιοδικό δημοσίευσε επίσης ένα άρθρο που είχε γράψει ο ίδιος.
Σε ορισμένα σημεία της συνέντευξης, ο Μέλνιτσενκο επανέλαβε τις θέσεις του Κρεμλίνου. Υποστήριξε ότι η Ουκρανία αποτελεί πεδίο μάχης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης και ότι η Δύση αγνόησε τις ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλειά της και απειλεί την κυριαρχία της.
Στη συνέχεια, όμως, η συνέντευξη έγινε πιο ενδιαφέρουσα. Ο Μέλνιτσενκο δεν ζήτησε την αποχώρηση του Πούτιν από την εξουσία, αλλά –και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία– τάχθηκε υπέρ μιας αλλαγής που θα έβαζε τέλος στη μονοπρόσωπη διακυβέρνηση της Ρωσίας. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η χώρα πρέπει να αναπτύξει περισσότερες σχέσεις με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η Προκοπένκο εκτιμά ότι ο μεγιστάνας επιχείρησε να προκαλέσει μια δημόσια συζήτηση.
«Ήταν ένα κάλεσμα προς πλούσιους ανθρώπους σαν κι αυτόν να αρχίσουν να μιλούν», λέει.
Ο δημοσιογράφος που του πήρε τη συνέντευξη, Αρκάντι Οστρόφσκι, μου περιγράφει ότι οι δυο τους είχαν «έντονες και φορτισμένες συζητήσεις» σε «ξενοδοχεία και καφέ, πίνοντας κυρίως καφέ, πολύ καφέ, και κάποιες φορές καπνίζοντας». Όπως λέει, ο μεγιστάνας έμοιαζε να «σκέφτεται πραγματικά» τις απαντήσεις του, αντί να καταφεύγει σε πολιτικού τύπου υπεκφυγές και επικοινωνιακά τεχνάσματα.
Τίποτα στη Ρωσία δεν είναι απλό και οι περισσότεροι παρατηρητές εκτιμούν ότι η συνέντευξη πιθανότατα πραγματοποιήθηκε με κάποια μορφή έγκρισης από το Κρεμλίνο, είτε σιωπηρή είτε ρητή. Δεν γνωρίζουμε γιατί οι αρχές θα ήταν διατεθειμένες να επιτρέψουν μια τόσο ασυνήθιστη έκκληση για αλλαγή. Είναι πιθανό να ήθελαν να δείξουν ότι εξακολουθεί να υπάρχει κάποιος βαθμός πολυφωνίας στη χώρα.
Κανένας άλλος μεγιστάνας δεν βγήκε δημόσια να τον υποστηρίξει. Παρ’ όλα αυτά, ο δημοσιογράφος εκτιμά ότι ο Μέλνιτσενκο δεν μιλούσε μόνο για τον εαυτό του, αλλά και εκ μέρους των υπόλοιπων επιχειρηματιών.
Ορισμένοι μεγιστάνες αισθάνονται ότι βρίσκονται στο περιθώριο εξαιτίας των δυτικών κυρώσεων, καθώς δεν μπορούν πλέον να ταξιδεύουν με τα ιδιωτικά τους αεροσκάφη ή να επισκέπτονται πολυτελή θέρετρα της Δύσης, όπως το Σεν Ζαν Καπ Φερά, στη νότια Γαλλία, που παλαιότερα αποτελούσε δημοφιλή προορισμό για τους πλούσιους Ρώσους.
Ορισμένοι από αυτούς ελπίζουν ότι μετά την αποχώρηση του Πούτιν η χώρα θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια «ολιγαρχική δημοκρατία», όπως την περιγράφει ο δημοσιογράφος Οστρόφσκι. Δηλαδή, σε ένα σύστημα που θα θυμίζει τη δεκαετία του 1990, με τις επιχειρηματικές ελίτ να βρίσκονται στο τιμόνι της εξουσίας.
Βασιζόμενος στα χρόνια που καλύπτει δημοσιογραφικά τη Ρωσία, ο Οστρόφσκι εκτιμά ότι πολλοί από τους υπερπλούσιους της χώρας αισθάνονται σήμερα ότι βρίσκονται σε ένα «πλήρες αδιέξοδο, στο οποίο οδήγησε τη Ρωσία αυτός ο πόλεμος… σε μια κατάσταση όπου δεν υπάρχει μέλλον».
Ωστόσο, ακόμη κι αν οι μεγιστάνες σκέφτονται το μέλλον, φαίνεται πως οι πιθανότητες να αναλάβουν κάποια δράση στο άμεσο μέλλον είναι περιορισμένες.
Ο Μπράουντερ, επικριτής του Πούτιν, υποστηρίζει ότι, παρότι πολλοί από αυτούς είναι δυσαρεστημένοι, είναι απίθανο να συνωμοτήσουν εναντίον του όσο εκείνος βρίσκεται εν ζωή.
«Καταλαβαίνουν ότι αν έκαναν οτιδήποτε για να αμφισβητήσουν τον Πούτιν, εκείνος θα τους σκότωνε. Και ο Πούτιν είναι ένας εξαιρετικά παρανοϊκός ανθρωπάκος», λέει.
Την ίδια άποψη συμμερίζεται ο Μάικ Κάλβεϊ, Αμερικανός χρηματοδότης που υπήρξε σημαντικός επενδυτής στη Ρωσία.
«Τι μπορούν να κάνουν, πέρα από το να καταλήξουν κατευθείαν στη φυλακή και να χάσουν τις περιουσίες τους; Είναι εύκολο για όσους κάθονται στο Λονδίνο να λένε: “Γιατί δεν σηκώνεστε όλοι μαζί και δεν πηγαίνετε κατευθείαν στη φυλακή;” Αυτό ακριβώς θα συνέβαινε στην πραγματικότητα», σημειώνει.
Οι πλουσιότεροι άνθρωποι της Ρωσίας είχαν κάποτε τη δυνατότητα να κινούν τα νήματα στα υψηλότερα κλιμάκια της εξουσίας. Όταν ο Πούτιν αποχωρήσει, είναι βέβαιο ότι θα επιχειρήσουν να ανακτήσουν την επιρροή που διέθεταν στο παρελθόν. Το ερώτημα είναι αν τα απομεινάρια του σημερινού καθεστώτος θα τους το επιτρέψουν.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr
