Τι θα συνέβαινε αν τα σύμβολα που χαράχτηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια μπορούσαν ακόμη να μας μιλήσουν; Αν μια αρχαία πινακίδα έκρυβε μυστικά που περιμένουν να αποκρυπτογραφηθούν και αν το κλειδί για την αποκάλυψή τους βρισκόταν στα χέρια ενός παιδιού; Στο νέο της βιβλίο «Κασσάνδρα Κουκ: Η γραφή του δράκου», η Ευλαμπία Τσιρέλη συνδυάζει τη συναρπαστική περιπέτεια με την αρχαιολογία, την ιστορία της γραφής και την επιστημονική γνώση. Με φόντο την Καστοριά και αφετηρία την αινιγματική πινακίδα του Δισπηλιού, η εντεκάχρονη ηρωΐδα της παρασύρεται σε ένα ταξίδι γεμάτο γρίφους, θρύλους και ανακαλύψεις, όπου το παρελθόν συναντά τη φαντασία.
Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου, μιλήσαμε με τη συγγραφέα για τη γοητεία των αρχαίων συμβόλων, τη σημασία της γραφής στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά και για το πώς μια περιπέτεια μπορεί να μετατρέψει τη γνώση σε αληθινή ανακάλυψη για τους νεαρούς αναγνώστες.
Η Κασσάνδρα ζει μια περιπέτεια που συνδέει το παρελθόν με τη σύγχρονη εποχή και την ψηφιακή επικοινωνία. Πώς μπορεί σήμερα ένα παιδί να χρησιμοποιήσει ουσιαστικά την τεχνολογία χωρίς να χάνει τη φαντασία και την επαφή με τη φύση;
Ναι, έχω εισάγει την ψηφιακή επικοινωνία στο βιβλίο, η Κασσάνδρα επικοινωνεί με τον φίλο της τον Πάρη, ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού που είναι εξαιρετικά ταλαντούχος στον χειρισμό της τεχνολογίας, στη ρομποτική και στην ψηφιακή έρευνα. Σε ένα τέτοιο βιβλίο για μένα ήταν αυτονόητο ότι θα εισάγω τα οφέλη της ψηφιακής εποχής καθώς απευθύνομαι στο σύγχρονο παιδί. Εξάλλου, χάρη στην τεχνολογία έχει προχωρήσει η επιστήμη και, εν προκειμένω, η επιστήμη της αρχαιολογίας (βλ. ραδιοχρονολόγηση, τρισδιάστατη σάρωση κ.λπ.). Για τα παιδιά ο ψηφιακός κόσμος είναι κάτι το αυτονόητο. Θεωρώ λάθος τη στάση να προσπαθούμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω για τα παιδιά, να τους πείσουμε ότι η τεχνολογία και η οθόνη τούς κάνει μόνο κακό. Το θέμα είναι εμείς που έχουμε μνήμη της αναλογικής και της περισσότερο «χειροποίητης» εποχής, να τους εμπνεύσουμε μια ισορροπία. Μπορώ να κάνω βόλτα στη φύση σκανάροντας με το τάμπλετ μου τα φυτά ώστε να μάθω ποια είναι τα είδη. Μπορώ να φωτογραφίσω με το κινητό μου δέντρα ή έντομα και να φτιάξω μια συλλογή. Μπορώ να ερευνήσω στο διαδίκτυο για κάτι. Βέβαια, θα πρέπει κι εμείς οι μεγάλοι να μορφωθούμε τεχνολογικά ώστε να βοηθήσουμε τα παιδιά, να εξηγήσουμε ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει επικουρικά, και όχι απαραίτητα καταστρεπτικά στην ανθρώπινη φαντασία και δημιουργικότητα. Προχωράμε όμως, τα πράγματα θα ισορροπήσουν σιγά σιγά. Βρισκόμαστε απλά σε ένα άχαρο μεταίχμιο.
Γιατί επιλέξατε την πινακίδα του Δισπηλιού και την Καστοριά ως αφετηρία της ιστορίας; Τι σας ενέπνευσε σε αυτό το αρχαιολογικό εύρημα;
Επισκέφτηκα το μέρος το 2015 γνωρίζοντας για την ανακάλυψη του οικισμού και αργότερα της πινακίδας. Όταν είδα από κοντά τη δουλειά που έχει γίνει και συνειδητοποίησα τη σημαντικότητα των ευρημάτων, εντυπωσιάστηκα. Τρέφω ούτως ή άλλως ένα ερευνητικό ενδιαφέρον προς την αρχαιολογία της γραφής, λόγω ακαδημαϊκού υποβάθρου. Μελετώντας περαιτέρω και συλλέγοντας στοιχεία για τον προϊστορικό οικισμό, το σπήλαιο του δράκου, αλλά και τη γεωλογία της περιοχής και της λίμνης, η ιστορία της πινακίδας του Δισπηλιού αποτέλεσε μια πολύ ωραία αφορμή για να επικοινωνήσω στα παιδιά την αξία και την εξέλιξη της γραφής, να μιλήσουμε για την πρωτογραφή των Βαλκανίων, τα πρώτα συστήματα γραφής της Μεσοποταμίας καθώς και για άλλα θέματα αρχαιολογίας και προϊστορίας. Επιπλέον, υπάρχει ελεύθερο έδαφος για να προταθεί κάτι καινούργιο ως υπόθεση – τουλάχιστον σε μυθοπλαστικό πλαίσιο. Ενσωματώνω βεβαίως στο βιβλίο τα επίσημα πορίσματα των αρχαιολόγων αλλά προτείνω και κάτι άλλο στα μάτια του παιδιού συνδυάζοντας ωφέλιμα επιστημονικά στοιχεία με λίγη δημιουργική φαντασία. Και εδώ ακριβώς συνίσταται η αξία της περιπετειώδους αφήγησης.
Μέσα στο βιβλίο υπάρχουν θρύλοι, αρχαία σύμβολα και «τεράστια ερπετά». Πιστεύετε ότι τα παιδιά σήμερα εξακολουθούν να έχουν ανάγκη το μυστήριο και το άγνωστο;
Όπου υπάρχει το άγνωστο, ο άνθρωπος έλκεται. Είναι φυσική ανάγκη μας να μαθαίνουμε καινούργια πράγματα, γιατί έτσι κατανοούμε καλύτερα τη θέση μας στον κόσμο. Κάπως έτσι γεννήθηκαν όλοι οι θρύλοι και οι μύθοι του κόσμου, από την ανάγκη του ανθρώπου να εξηγήσει πώς λειτουργεί ο κόσμος γύρω του, τι τον απειλεί, πού μπορεί να φτάσει κ.λπ. Στο βιβλίο μαθαίνουμε για την αξία της επιστημονικής μεθόδου, της λογικής σκέψης, αλλά και για την αξία της προφορικής παράδοσης, του φαντασιακού του ανθρώπου, που έχει αποτελέσει πάντοτε πηγή επιστημονικών και άλλων μεγάλων ανακαλύψεων. Η υγιής φαντασία είναι η γεννήτρια της δημιουργικότητας.
Ως εκπαιδευτικός και μελετήτρια αρχαίων πολιτισμών, τι θεωρείτε πως μπορεί να προσφέρει η επαφή με το παρελθόν στα παιδιά του σήμερα;
Θα σας απαντήσω με ένα παράδειγμα: Έχω δημιουργήσει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Περιπέτεια στους χρόνους της γραφής», όπου τα παιδιά πειραματίζονται με υλικά γραφής και αλφάβητo από την αρχαιότητα μέχρι τον μεσαίωνα, κατανοώντας στην πράξη τη δυσκολία και την ομορφιά της γραφής, αλλά και την ανάγκη του ανθρώπου που γέννησε αυτή τη δεξιότητα. Ενθουσιάζονται, έχουν μια φυσική περιέργεια για το πώς λειτουργεί το παλαιό, πώς το χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι. Όταν, μάλιστα, τους το εξηγήσουμε με ενθουσιώδη τρόπο και αλληλεπιδράσουν με αυτό, τοποθετούν τον εαυτό τους μέσα στην όλη εμπειρία. Έτσι, κατανοούν ότι το παλιό και το νέο αποτελούν ενότητα, φυσική συνέχεια, και μάλιστα πολλές φορές το παλιό νοηματοδοτεί το νέο. Αλλά χρειάζεται η διάδραση, η βιωματική μέθοδος. Όταν έχει μπει τόσο μαζικά η οθόνη, το οπτικοακουστικό στοιχείο στην καθημερινή ζωή του παιδιού, μόνο με το βίωμα και την εμπειρία μπορούν πλέον να μαθαίνουν, να απομνημονεύουν, να κατανοούν. Και δεν μιλάω για την προβολή ενός βίντεο, μιλάω για τη σκηνοθεσία ενός παιχνιδιού, μιας δραστηριότητας, όπου η γνώση θα γίνει εμπειρία.
Υπάρχει κάποια σκηνή του βιβλίου που κρύβει κάτι προσωπικό για εσάς;
Υπάρχουν αρκετές, καθώς η διαδρομή της Κασσάνδρας πατάει πάνω στη δική μου διαδρομή και επίσκεψη στα μέρη εκείνα. Μπορώ όμως να μοιραστώ μαζί σας δύο σκηνές που δεν έχουν να κάνουν με την εκδρομή μου στο Δισπηλιό. Η μία είναι η σκηνή που ο Tρίτωνας χάνεται μέσα στο σπίτι και τον ψάχνουν. Βασίζεται σε μια προσωπική εμπειρία από την παιδική μου ηλικία όταν η σαλαμάνδρα, που είχα ως κατοικίδιο, βγήκε ένα βράδυ από τη γυάλα της και έφυγε δυστυχώς μέσα από τη σχάρα του μπάνιου. Έκλαψα πάρα πολύ για κείνη τη σαλαμάνδρα –κουβαλούσα συχνά περίεργα ζωάκια στο σπίτι… Η άλλη είναι η στιγμή που η Κασσάνδρα βρίσκεται μπροστά στην εντυπωσιακή παράσταση μέσα στο σπήλαιο. Η σκηνή αυτή απηχεί μια εξωπραγματική εμπειρία που είχα όταν, κάποτε, σε κάποια από τις εξερευνήσεις μου, βρέθηκα μέσα σε μια μισοθαμμένη εκκλησία στην Άνω Σκοτίνα. Μέσα στο απόλυτο σκοτάδι τότε, τράβηξα μια φωτογραφία με φλας και σοκαρίστηκα από την τοιχογραφία που αντίκρισα. Δεν θα πω όμως εδώ περισσότερα, γιατί θα βγούμε από το θέμα μας. Η αίσθηση της Κασσάνδρας μπροστά στο εύρημα είναι ακριβώς εκείνη που είχα εγώ τότε – αν θυμάμαι καλά ήταν το 2005.
Τα βιβλία σας έχουν συχνά έντονο το στοιχείο της περιπέτειας. Τι είναι αυτό που σας συναρπάζει τόσο πολύ στις ιστορίες εξερεύνησης;
Με συναρπάζει η ίδια η εξερεύνηση και η ανακάλυψη. Το συναίσθημα. Νομίζω ότι είναι στη φύση του ανθρώπου. Μέσα στη ζωή μας, μικρές ή μεγάλες περιπέτειες εξερεύνησης νέων τόπων ή κάθε νέα γνώση που αποκομίζουμε, μας δίνουν κίνητρο για ζωή. Ο κόσμος είναι τεράστιος, η γνώση άπειρη, κι αυτό είναι το συναρπαστικό. Γι’ αυτό πιστεύω πως όλες οι ηλικίες αγαπούν πολύ την περιπέτεια. Όμως δεν είναι εύκολο. Για να ζήσουμε την περιπέτεια πρέπει να βγούμε από τη ζώνη ασφαλείας, να υπερβούμε τον εαυτό μας. Μόνο μέσα από την περιπέτεια κατανοούμε τον αληθινό μας εαυτό και τις δυνατότητές του. Θα ήθελα να το εμπνεύσω αυτό στα παιδιά, ότι μόνο με τη γενναιότητα υπερβαίνουμε τον εαυτό μας, γινόμαστε καλύτεροι και, μαζί μας, γίνεται και αυτός ο κόσμος καλύτερος. Πρέπει να είμαστε θαρραλέοι, περιπετειώδεις και δίκαιοι.
Αν μπορούσατε να ταξιδέψετε πραγματικά σε μία εποχή της προϊστορίας, ποια θα διαλέγατε και τι θα θέλατε να ανακαλύψετε εκεί;
Θα ήθελα να βρεθώ στη Νεολιθική περίοδο και στην εποχή του Χαλκού, όταν κατασκευάστηκαν τα μεγαλιθικά μνημεία του κόσμου. Θα ήθελα πάρα πολύ να μάθω πώς κατάφεραν οι άνθρωποι να φτιάξουν τέτοιες γιγάντιες κατασκευές καθώς και σε τι ακριβώς χρησίμευαν. Μπορεί να στείλω την Κασσάνδρα να μας πει βέβαια.
Πιστεύετε ότι σήμερα τα παιδιά μεγαλώνουν με λιγότερο μυστήριο γύρω τους ή απλώς το μυστήριο έχει αλλάξει μορφή;
Ναι, ίσως τα παιδιά έχουν χάσει λίγο το ενδιαφέρον τους, αφού πιστεύουν ότι έχουν απαντηθεί τα πάντα ή μπορούν να ανακαλύψουν τα πάντα με το πάτημα ενός κουμπιού. Αλλά δεν φταίνε τα παιδιά. Το πρόβλημα ίσως έγκειται στο ότι οι άνθρωποι δεν αναρωτιούνται πλέον για πράγματα, διότι έχει μειωθεί η παρατήρηση του κόσμου. Ίσως περιορίζονται στο βιοποριστικό κομμάτι, ο χρόνος μας όλο και λιγοστεύει καθώς οι υποχρεώσεις αυξάνονται. Γεμίζουμε τη ζωή των παιδιών με δραστηριότητες εξειδίκευσης, τόσο πολύ που δεν έχουν χρόνο μέσα στη μέρα ούτε να παρατηρήσουν, ούτε να σκεφτούν, ούτε να αναρωτηθούν. Το ερώτημα γεννά μυστήριο, και το μυστήριο οδηγεί στην έρευνα και την ανακάλυψη. Αυτή είναι η σειρά. Και πρέπει να την ξαναβρούμε.
Αν η γραφή εξαφανιζόταν ξαφνικά από τον κόσμο, ποιο θα ήταν το πρώτο πράγμα που πιστεύετε ότι θα χάναμε ως άνθρωποι; Πιστεύετε ότι όταν γράφουμε με το χέρι αφηγούμαστε διαφορετικά τον εαυτό μας απ’ ό,τι όταν γράφουμε σε μια οθόνη;
Θα ξεκινήσω με το δεύτερο ερώτημα, ναι, πιστεύω ότι αφηγούμαστε διαφορετικά τον εαυτό μας. Στη χειρόγραφη γραφή αποτυπώνουμε την προσωπικότητά μας, τη διάθεση της στιγμής, τα συναισθήματά μας. Αυτό είναι που εξηγώ και στα παιδιά στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που σας ανέφερα. Αλλά τους το έλεγα πάντα και στα μαθήματα της δημιουργικής γραφής και στο σχολείο. Το χέρι μας συνδέει το χαρτί με το μυαλό. Αποτυπώνουμε καλύτερα στο μυαλό μας μια λέξη, την ορθογραφία της, την οντότητά της όταν τη σχηματίζουμε με το χέρι, διότι γίνεται δική μας. Τοποθετούμε τον εαυτό μας μέσα στη λέξη και έτσι δεν ξεχνάμε ποτέ.
Αν η γραφή εξαφανιζόταν ξαφνικά με έναν μαγικό τρόπο, θα βρίσκαμε τρόπο να την επινοήσουμε ξανά. Αυτό πιστεύω. Θα ξεκινούσαμε αμέσως μια διαδικασία, όπως οι αρχαίοι ξεκίνησαν με σύμβολα, με εικονογράμματα, με χαράγματα, με ζωγραφιές, και σιγά σιγά θα επινοούσαμε πάλι ένα σύστημα που θα απέδιδε ήχους και ιδέες.
Πώς ήταν η συνεργασία σας με τη Μάρια Μπαχά και τι πιστεύετε ότι προσθέτει η εικονογράφησή της στον κόσμο του βιβλίου;
Ήταν πάρα πολύ ομαλή η συνεργασία μας με τη Μάρια. Της άρεσε πάρα πολύ η ιστορία, δέθηκε πολύ με την Κασσάνδρα, και αυτό είναι πολύ τιμητικό για έναν συγγραφέα: ο εικονογράφος να αγαπάει πραγματικά το βιβλίο και να το θεωρεί και δικό του, να τοποθετεί τον εαυτό του μέσα στον κόσμο του. Η τεχνοτροπία της μου άρεσε πολύ και δένει αρμονικά με τη βίνταζ ατμόσφαιρα του βιβλίου.
Τι θα θέλατε να αφήνει ένα παιδικό βιβλίο μέσα σε έναν αναγνώστη χρόνια μετά;
Θα ήθελα να το θυμάται ή, τουλάχιστον, να θυμάται τον τρόπο που τον/την έκανε να νιώσει. Η μεγαλύτερη επιτυχία ενός παιδικού/νεανικού βιβλίου είναι ο αναγνώστης να το ξαναδιαβάσει όταν μεγαλώσει, με νοσταλγία. Και να ανακαλύψει κι άλλα πράγματα με τη δεύτερη αυτή ενήλικη ανάγνωση. Προσπαθώ με τη γραφή μου να δημιουργώ σχέση με τον αναγνώστη μου, να αγαπήσει τον ήρωα, τοποθετήσει τον εαυτό του μέσα στην ιστορία και να αποτελέσει ένα κομμάτι της αναγνωστικής του μνήμης. Και ποιος ξέρει, αργότερα ίσως το δώσει στα δικά του παιδιά· αυτό είναι το μεγαλύτερό μου όνειρο, οι ιστορίες μου να ταξιδέψουν μακριά στον τόπο και στον χρόνο.
Το βιβλίο «Κασσάνδρα Κουκ: Η γραφή του δράκου» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος
Συγγραφέας: Ευλαμπία ΤσιρέληΕικονογράφηση: Μάρια ΜπαχάΕπιμέλεια: Μάνος Μπονάνος
The post Eυλαμπία Τσιρέλη: «Το ερώτημα γεννά μυστήριο και το μυστήριο οδηγεί στην έρευνα και την ανακάλυψη. Αυτή είναι η σειρά. Και πρέπει να την ξαναβρούμε» appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα