Αν κάθε βιβλίο είναι το απόσταγμα των προσωπικών εμπειριών και των γεγονότων μέσα στα οποία ζει ο συγγραφέας του, η Σέλεϊ κλήθηκε να χωρέσει στο βιβλίο της «Ο τελευταίος άνθρωπος» μερικές από τις πιο συναρπαστικές στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας, τις οποίες έζησε από την πρώτη γραμμή. Κόρη της φεμινίστριας Μέρι Γουόλστονκραφτ και του πρώιμου αναρχικού φιλοσόφου Ουίλιαμ Γκόντγουιν, η Σέλεϊ γεννήθηκε το 1797 στον απόηχο της Αμερικανικής και Γαλλικής Επανάστασης.
Μεγάλωσε στα χρόνια των ναπολεόντειων πολέμων, του κινήματος των Λουδιτών αλλά και των εξεγέρσεων των σκλάβων από τις Δυτικές Ινδίες μέχρι την Αϊτή. Οταν θα ξεκινήσει να γράφει τον «Τελευταίο άνθρωπο» έχει μόλις χάσει τον σύζυγό της, Πέρι Σέλεϊ, σε ένα τραγικό ναυάγιο, έχει δει να πεθαίνουν τρία από τα τέσσερα παιδιά της αλλά και ο καλύτερός της φίλος, ο λόρδος Βύρωνας. Αν σε αυτά τα ιστορικά γεγονότα και τις προσωπικές τραγωδίες προσθέσει κανείς και την έκρηξη του ηφαιστείου Ταμπόρα του 1815 που κάλυψε τον ουρανό σχεδόν ολόκληρου του πλανήτη με τέφρα, αλλά και τις πανδημίες χολέρας από το 1817 έως το 1824, εύκολα καταλαβαίνει γιατί το βιβλίο της Σέλεϊ θα αποτελούσε την απαρχή της λεγόμενης δυστοπικής ή μεταποκαλυπτικής λογοτεχνίας.
Καθοδηγούμενη εν πολλοίς και από τις προσωπικές της τραγωδίες, η Σέλεϊ θα γράψει για το τέλος του κόσμου σε μια εποχή όπου ακόμη κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί τον τερματισμό ή έστω ένα πισωγύρισμα στη διαρκή επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο
Οι ιστορίες που παρουσιάζονται σε τρεις τόμους εξελίσσονται στο μέλλον (από το έτος 2077 έως το 2100) και περιλαμβάνουν από ερωτικές διηγήσεις και βασιλικά πάθη μέχρι στρατιωτικές συρράξεις και επαναστάσεις. Οι ήρωές της στηρίζονται σε πραγματικές ιστορίες του συζύγου της, του λόρδου Βύρωνα και της ίδιας. Ολοι τους θα βρεθούν κάποια στιγμή στην Ελλάδα όταν οι επαναστατικές δυνάμεις που μάχονται την Οθωμανική Αυτοκρατορία πολιορκούν και τελικά καταλαμβάνουν την Κωνσταντινούπολη. Ενώ όμως η Σέλεϊ δεν θα προδώσει τα ρομαντικά ιδανικά που ενέπνευσαν και τον λόρδο Βύρωνα να θυσιαστεί στο Μεσολόγγι, στο βιβλίο της η μάχη της Κωνσταντινούπολης γίνεται απλώς το φόντο μιας πολύ πιο σκοτεινής ιστορίας στη σκακιέρα των υπερδυνάμεων της εποχής. Ο πόλεμος θα προκαλέσει μια πανδημία χολέρας η οποία θα εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η μικροπολιτική και ρατσιστική αντιμετώπιση του φαινομένου από τις μεγάλες δυνάμεις αποτρέπει κάθε πιθανότητα ελέγχου της πανδημίας, αφήνοντας τελικά μόνο έναν επιζώντα με ανοσία. Τον τελευταίο άνθρωπο.
Το βιβλίο θα αποτελέσει εκδοτική πανωλεθρία για τη Σέλεϊ, η οποία δεν θα καταφέρει ποτέ να ξεφύγει από τη σκιά του γνωστότερου έργου της, του «Φρανκενστάιν». Σήμερα πολλοί αναζητούν στο «τέρας» που δημιούργησε φτηνές αλληγορίες για τις τεχνολογικές εξελίξεις, όπως την τεχνητή νοημοσύνη, που υποτίθεται απειλεί να αυτονομηθεί και να καταστρέψει τους δημιουργούς της. Στην πραγματικότητα αναπαράγουν την απλουστευτική μεταφορά του «Φρανκενστάιν» από το Χόλιγουντ η οποία δεν έχει την παραμικρή σχέση με τα επαναστατικά στοιχεία του βιβλίου (βλ. «Φρανκενστάιν: Το νόθο παιδί της επανάστασης», «Εφ.Συν.» 16/2/2018). Αν θέλουμε όμως να καταλάβουμε τους πραγματικούς κινδύνους της εποχής μας πρέπει να ανατρέξουμε στον «Τελευταίο άνθρωπο».
Η πανδημία που περιγράφει η Σέλεϊ είναι απόλυτα ανθρωπογενής, όπως και τα ακραία φυσικά φαινόμενα που προκαλεί σήμερα η κλιματική κρίση. Στον τρίτο τόμο του βιβλίου οι κυβερνήσεις αποτυγχάνουν να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση της καταστροφής, γεγονός που οδηγεί σε διάρρηξη του κοινωνικού ιστού, εμφύλιους πολέμους και αλληλοσπαραγμό. Σε αυτό το σημείο το βιβλίο θυμίζει περισσότερο τις νεότερες μελέτες του μεγάλου γεωγράφου και ακτιβιστή Μάιμ Ντέιβις: «Σήμερα… το πολυεθνικό κεφάλαιο αποτελεί τον κινητήριο μοχλό της εξάπλωσης των ασθενειών, μέσω της καύσης ή της υλοτομίας των τροπικών δασών, της εξάπλωσης της βιομηχανικής κτηνοτροφίας, της εκρηκτικής αύξησης των παραγκουπόλεων και, παράλληλα, της “άτυπης απασχόλησης”».
Καθοδηγούμενη εν πολλοίς και από τις προσωπικές τις τραγωδίες η Σέλεϊ θα γράψει για το τέλος του κόσμου σε μια εποχή που ακόμη κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί τον τερματισμό ή έστω ένα πισωγύρισμα στη διαρκή επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο. Οπως εξηγούσε η Εϊλίν Χαντ, καθηγήτρια πολιτικών επιστημών και μελετητής της Σέλεϊ, σήμερα ανάλογες ιστορίες με επιζώντες ανθρωπογενών καταστροφών αποτελούν τον κανόνα και όχι την εξαίρεση: από σειρές και videogames με ζόμπι, όπως το The Last of Us, μέχρι κωμωδίες σαν τον «Τελευταίο άνθρωπο στη Γη». Στον 19ο αιώνα όμως το να φαντάζεσαι το τέλος του κόσμου ήταν… εκτός εποχής.
info-war.gr
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr