Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, o πολύ δραστήριος καθηγητής Κοινωνιολογίας του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, είχε έρθει πριν από περίπου δύο χρόνια στα γραφεία της «Εφημερίδας των Συντακτών» και έκανε ένα πολύ ενδιαφέρον podcast με τον ΛΕΞ, τον γνωστό ράπερ από τη Θεσσαλονίκη.
Τώρα το πηγαίνει ακόμα πιο πέρα και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κλειδάριθμος» ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Η κοινωνιολογία συναντά τη ραπ». Το βιβλίο περιλαμβάνει συζητήσεις με πέντε πολύ καλούς και πολύ δημοφιλείς ράπερ: ΛΕΞ, Εθισμός, Λόγος Τιμής, Νέγρος του Μοριά και Novel 729. Ο ένας καλύτερος από τον άλλον.
Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος θεωρεί, το έλεγε και στο podcast, ότι «ο κοινωνιολόγος και ο ράπερ επιτελούν, με διαφορετικά μέσα, μια παρόμοια λειτουργία: κατονομάζουν και αναδεικνύουν το κοινωνικό. Εκεί που ο κοινωνιολόγος χρησιμοποιεί τη θεωρία και την έρευνα για να αναλύσει τις δομές και τους καταναγκασμούς τους, ο ράπερ, ως κοινωνιογράφος, ως κοινωνιολογικός πληροφορητής, χρησιμοποιεί τον βιωματικό στίχο για να κάνει αισθητό συχνά το ίδιο “αντικείμενο”. Και οι δύο μαζί καταγράφουν συχνά “τα ίδια τα πράγματα”, ως σύγχρονοι δημόσιοι συγγραφείς».
Απόσπασμα από τον πρόλογο του βιβλίου
Με αφετηρία τη διερεύνηση των όρων ρήξης με το μονοπώλιο της δημόσιας σφαίρας, καθώς και των όρων δυνατότητας ανάδυσης στη δημόσια σφαίρα του (Λ)λόγου των «αφανών πολιτών», οι συνομιλίες που συγκροτούν αυτό το βιβλίο δεν επιδιώκουν να «εξηγήσουν» τη ραπ ούτε να «θεωρητικοποιήσουν» τους δημιουργούς της.
Επιχειρούν κάτι πιο απαιτητικό: να προσφέρουν την προοπτική για την επεξεργασία της δημιουργίας ενός ενδιάμεσου χώρου, όπου η επιστημονική ανάλυση και η ρίμα, η έννοια και το βίωμα δεν ιεραρχούνται αλλά συνδιαλέγονται, τίθενται σε μια δυναμική σχέση αμοιβαίας έκθεσης.
Να σημειωθεί με σαφήνεια: Η αντιπαραβολή ρίμας και έννοιας, εμπειρίας και θεωρίας, δεν αποσκοπεί στη συμφιλίωση δύο κόσμων, ούτε στη δημιουργία μιας νέας τάσης «λόγου και δράσης», ένα είδος λ.χ. street academy, που τόσο αγαπούν να φαντάζονται ότι επισυμβαίνει κυρίως οι κοσμικοί διανοούμενοι και οι μιντιακοί «επιστήμονες», αλλά στην ανάδειξη της κοινής λειτουργίας τους, ως μαιών της ανάγκης διαμόρφωσης ενός χώρου όπου απωθημένες μορφές βιωμάτων και λόγου μπορούν να συναντηθούν χωρίς να (αυτο-)λογοκρίνονται.
Αν υπάρχει μια φιλοδοξία σε αυτές τις σελίδες, δεν είναι να γεφυρωθούν δύο κόσμοι, αλλά να δημιουργηθεί ένας χώρος διάδρασης ανάμεσά τους, ένας χώρος που θα σηματοδοτεί την ανάγκη δημιουργίας πολλαπλών τόπων, όπου η φωνή των διαφόρων ομάδων αφανών δεν θα «μεταφράζεται» απλώς σε «αποδεκτούς» όρους, αλλά θα μπορεί να επιμείνει στη δική της μορφή, επιδρώντας ταυτόχρονα πάνω στους τρόπους με τους οποίους σκεφτόμαστε και μιλάμε γι’ αυτούς, για τις διάφορες αθέατες ομάδες της κοινωνίας.
Βέβαια αυτή η σχέση δεν είναι αρμονική. Υπάρχει μια δημιουργική ένταση ανάμεσα στην ακαδημαϊκή ορολογία και τη γλώσσα της ραπ. Η ακαδημαϊκή γλώσσα επιδιώκει την ακρίβεια, τη γενίκευση, την «απόσταση». Η γλώσσα της ραπ αντλεί τη δύναμή της από τη μερικότητα, την αμεσότητα, τη βιωμένη ένταση. Εκεί όπου η πρώτη τείνει να αφαιρεί για να κατανοήσει το γενικό και το κεκαλυμμένο, η δεύτερη συμπυκνώνει για να εκφράσει. Η συνάντησή τους δεν αίρει αυτές τις διαφορές· τις καθιστά, αντιθέτως, ορατές και παραγωγικές.
Μέσα από την αντιπαραβολή στίχων και αναλύσεων, μέσα από τους διαλόγους μας, το βιβλίο δεν επιχειρεί να «ερμηνεύσει» τη ραπ ούτε να «επικυρώσει» κοινωνιολογικά το περιεχόμενό της. Αντίθετα, δοκιμάζει τα όρια και των δύο μορφών λόγου και την αποτελεσματικότητα της συνέργειάς τους. Η κοινωνιολογία εκτίθεται στην πρόκληση ενός λόγου που θεσμικά δεν της «αντιστοιχεί», ενώ η ραπ αναμετριέται με τη δυνατότητα να διαβαστεί πέρα από το άμεσο συγκινησιακό της φορτίο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι στίχοι δεν αντιμετωπίζονται ως αντικείμενα ερμηνείας, αλλά ως μορφές πρακτικής γνώσης. Και η κοινωνιολογική ανάλυση δεν διεκδικεί προνομιακή θέση αλήθειας, αλλά λειτουργεί ως εργαλείο αναστοχασμού πάνω σε όσα ήδη λέγονται -συχνά με μεγαλύτερη ένταση και αμεσότητα- μέσα από αυτή την τέχνη.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr