«Το κεφάλι μας είναι στρογγυλό,
ώστε η σκέψη να μπορεί να αλλάζει κατεύθυνση».
Αλεν Γκίνσμπεργκ
Ενα ρίγος σε διαπερνά όταν διαβάζεις για πρώτη φορά Αλεν Γκίνσμπεργκ, σαν να βρίσκεσαι σε ένα αμφιθέατρο από όπου παρατηρείς έναν σεισμό εν τη γενέσει του, σεισμό με τη δική του υπόκρουση από μουσικές παρτιτούρες των Ρεμπό, Μποντλέρ, Μπλέικ, Γουίτμαν και Πάουντ.
Ο Αλεν Γκίνσμπεργκ υπήρξε ποιητής γενναίος, αιρετικός, δυνατός, ανατρεπτικός, ταραξίας, αμφισβητίας, αντισυστημικός και απρόβλεπτος, όπως αρμόζει στους γνήσιους ποιητές. Αφησε γερό αποτύπωμα που το ακολουθούν πολλοί ποιητές σήμερα, όχι μόνο στις ΗΠΑ. Στα ποιήματά του, γεμάτα σπιρτάδα, ρέει η συνείδησή του που συνομιλεί με το κοινό.
Το «Ουρλιαχτό» του το 1955, μετά από μια δημόσια απαγγελία στην αίθουσα τέχνης «Six Gallery» του Σαν Φρανσίσκο, ταρακούνησε τα νερά όχι μόνο της τότε ατάραχης αμερικανικής ποιητικής σκηνής, αλλά και τα θεμέλια της αμερικανικής κοινωνίας γενικότερα. Εναν χρόνο αργότερα, το 1956, ο εκδότης του «Ουρλιαχτού», Λόρενς Φερλινγκέτι, σέρνεται στα δικαστήρια γιατί τόλμησε να εκδώσει ένα «άσεμνο» ποίημα, ενώ ο εκδοτικός του οίκος City Lights γίνεται στόχος τρομοκρατικής επίθεσης της αστυνομίας της πόλης του Σαν Φρανσίσκο. Η απόφαση είναι απαλλακτική, το δικαστήριο κρίνει αθώο τον Φερλινγκέτι και η δικαστική εξέλιξη της ποιητικής συλλογής του νεαρού Αλεν γίνεται γνωστή με ανακούφιση σε ολόκληρη την Αμερική, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει η έκδοση του «Τροπικού του Καρκίνου» του Χένρι Μίλερ, που πιθανόν θα εθεωρείτο και αυτό άσεμνο.
Στην πρώτη εκείνη ανάγνωση του «Ουρλιαχτού», μεταξύ των ακροατών ήταν και οι Φίλιπ Λαμαντία, Γκάρι Σνάιντερ, Φίλιπ Γουόλεν, Λόρενς Φερλινγκέτι και Μάικλ Μακλούρ και σε εκείνη τη μισοφωτισμένη αίθουσα τέχνης άρχισε η ιστορία των Μπιτ, που φαίνεται ότι έφτασε σε ένα φυσιολογικό τέλος με τον θάνατο από καρκίνο του ήπατος του Αλεν Γκίνσμπεργκ στις 5 Απριλίου 1997 στη Νέα Υόρκη. Ηταν μια ομάδα από νέους συγγραφείς και ποιητές, μεταξύ 20 και 30 χρόνων, με ένα όραμα για μια Αμερική η οποία δεν είχε σκοπό την οικονομική ευμάρεια, τον καταναλωτισμό και τον αστικό εφησυχασμό, αλλά ήταν ποτισμένη από τον ιδεαλισμό και την ανατρεπτική δύναμη του στίχου. Αυτά εν μέσω της σκοταδιστικής εποχής του μακαρθισμού επί προεδρίας Αϊζενχάουερ.
Ετσι δημιουργείται ο πυρήνας των ποιητών Μπιτ, μιας λογοτεχνικής ομάδας που συνέδραμε στη διαμόρφωση του παγκόσμιου πολιτιστικού χάρτη, αν αναλογιστούμε τις επιδράσεις των Μπιτ όχι μόνο στην ποίηση και στη ροκ μουσική, αλλά και στο θέατρο και στη φωτογραφία, ακόμη και στην ψυχολογία: είναι γνωστές οι σχέσεις και οι δεσμοί που είχαν με τους Μπιτ ο ψυχολόγος Τίμοθι Λίρι, οι τραγουδιστές Μπομπ Ντίλαν, Τζέρι Γκαρσία, Λου Ριντ, Τζάνις Τζόπλιν, Ντέιβιντ Μπόουι, Τομ Γουέιτς και ο συνθέτης Φίλιπ Γκλας, οι Ρώσοι ποιητές Γεβγένι Γεφτουσένκο και Αντρέι Βοζνεζένσκι, ο ανθρωπολόγος Χάρι Σμιθ, ο φωτογράφος Ρόμπερτ Φρανκ, οι ζωγράφοι Γουίλεμ ντε Κούνινγκ και Φρανσέσκο Κλεμέντε, ο Νικαραγουανός ιερωμένος ποιητής Ερνέστο Καρντενιάλ και ο φωτογράφος Ρίτσαρντ Αβεντον.
Ολοι αυτοί επηρεάστηκαν βαθύτατα από το κίνημα των Μπιτ και ο καθείς με τον τρόπο του και με το έργο του διακήρυξαν τα μηνύματα της παρέας της αίθουσας τέχνης «Six Gallery», μηνύματα υπερβατικότητας, αυθόρμητης έκφρασης και αισθημάτων που βασίζονται στις αισθήσεις και στη φαντασία. Εξάλλου, εξαιτίας κυρίως του Αλεν Γκίνζμπεργκ και του Γκρέγκορι Κόρσο, η ποίηση στην Αμερική άνθισε και έγινε πολύ δημοφιλής, όπως είχε παραδεχτεί σε ιδιωτική μας συζήτηση ο κορυφαίος ποιητής Τζον Ασμπερι.
«Τον Οκτώβριο του 1979, οι Μπιτ, με τον Γκίνσμπεργκ επικεφαλής, κάνουν μια κοινή εμφάνιση στο καφέ Σαβόι Τίβολι του Σαν Φρανσίσκο. Ημουν κι εγώ εκεί με τον Νάνο Βαλαωρίτη και τη Μαντώ Αραβαντινού, μαζί με τον πρωταρχικό πυρήνα του 1955»
Τον Οκτώβριο του 1979 οι Μπιτ, με τον Γκίνσμπεργκ επικεφαλής, κάνουν μια κοινή εμφάνιση στο καφέ Σαβόι Τίβολι του Σαν Φρανσίσκο. Ημουν κι εγώ εκεί με τον Νάνο Βαλαωρίτη και τη Μαντώ Αραβαντινού, μαζί με τον πρωταρχικό πυρήνα του 1955: Φίλιπ Λαμαντία, Μάικλ Μακλούρ, Γκάρι Σνάιντερ, Λόρενς Φερλινγκέτι, Αν Γουόλντμαν, Αμίρι Μπαράκα, Μπομπ Κάουφμαν, Χάρολντ Νορς, Τζακ Χίρσμαν, Γκρέγκορι Κόρσο, Κένεθ Ροξ, Ρόμπερτ Ντάνκαν, Νίλι Τσερκόφσκι, Νταϊάν ντι Πρίμα και άλλους. Ο κύκλος των Μπιτ είχε διευρυνθεί αλλά η φωνή τους δεν ήταν πια τόσο ισχυρή όσο τη δεκαετία του ’50. Ενας από τους λόγους είναι ότι το 1979 υπήρχε σεξουαλική απελευθέρωση, τα ναρκωτικά και η ομοφυλοφιλία δεν ήταν πλέον ταμπού, οι ίδιοι οι Μπιτ, έχοντας γίνει καθεστώς, είχαν πιο αδύναμα αντανακλαστικά σε αυτά που κάποτε τους έβρισκαν απέναντι.
Τον Γκίνσμπεργκ τον είπαν πατριάρχη και (ανεπίσημο) εκπρόσωπο του ριζοσπαστικού λογοτεχνικού κινήματος των Μπιτ, που άνοιξε διάπλατα τις πύλες μιας γενιάς η οποία χάραξε ανεξίτηλα όχι μόνο την αμερικανική ποίηση αλλά και το παγκόσμιο ποιητικό στερέωμα. Ο ίδιος ήταν μια φιγούρα καλτ, μια αστραπή που έδινε ενέργεια στον πολιτικό ακτιβισμό και τη σεξουαλική επανάσταση, ένας διεθνής ταραξίας που έθετε υπό συνεχή κατηγορία όσους καταπατούσαν τα ανθρώπινα δικαιώματα σε οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη, ένας ναρκοθέτης της ευμάρειας, της τυποποιημένης επανάπαυσης και της καταπίεσης μειονοτήτων, φτωχών, περιθωριοποιημένων και κατατρεγμένων. Γιος μιας Ρωσίδας εμιγκρέ, της μαρξίστριας Ναόμι Λέβι, και ενός μέτριου λυρικού ποιητή, του δασκάλου Λιούις Γκίνσμπεργκ, ο Αλεν από μικρό παιδί μαθαίνει από τον πατέρα του την τεχνική της ποίησης. Από το 1942 ώς το 1948 γράφει τα πρώτα του ποιήματα, με μέτρο και ρυθμό, που θα εκδοθούν το 1972 με τίτλο «The Gates of Wrath». Το 1944, στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, θα γνωρίσει τον Καναδό Ζαν Λουί (Τζακ) Κέρουακ και τον Ουίλιαμ Μπάροουζ, το 1946 τον Νιλ Κάσαντι, το 1951 τον Γκρέγκορι Κόρσο και το 1954 τον Πίτερ Ορλόφσκι που θα είναι ο μόνιμος -και όχι μόνο ερωτικός- σύντροφός του ώς το 1989.
Τη δεκαετία του ’70 ο Αλεν Γκίνσμπεργκ θα στραφεί προς τον βουδισμό και θα διδάξει την τέχνη της ποίησης στο Ινστιτούτο Ναρόπα (αργότερα έγινε πανεπιστήμιο) του Τρούμπα Ρίμποσε, ενός Θιβετιανού δασκάλου του βουδισμού που αφιέρωσε τη ζωή του στη διάδοση της βουδιστικής θρησκείας. Οι φίλοι του Γκίνσμπεργκ είπαν τότε ότι ο λόγος που έκανε τον ποιητή να στραφεί προς το Ινστιτούτο Ναρόπα ήταν γιατί «πάντα ήθελε να γίνει δάσκαλος και ο Ρίμποσε του έδωσε αυτή την ευκαιρία». Αυτά στο Μπόλντερ του Κολοράντο, όπου ο Αλεν Γκίνσμπεργκ προσκάλεσε να διδάξουν και συγγραφείς και ποιητές της γενιάς του, όπως οι Ουίλιαμ Μπάροουζ, Γκάρι Σνάιντερ, Λόρενς Φερλινγκέτι και άλλοι, αλλά και ο Μανχατανάς Νικόλαος Κάλας (έχω καρτ ποστάλ του Κάλας που μου έστειλε το 1980 από το Μπόλντερ που «βουίζει και βουδίζει».)
Ο Γκίνσμπεργκ επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Ελλάδα τον Αύγουστο του 1961. Πήγε στα μπουζούκια στις Τζιτζιφιές, άκουσε Βαμβακάρη και Τσιτσάνη και έγραψε ένα ποίημα για το τζούκμποξ. Η δεύτερη φορά που ήρθε στην Αθήνα ήταν τον Δεκέμβριο του 1993. Τον είχα καλέσει (μέσω φαξ επικοινωνούσα με τον γραμματέα του, Μπομπ Ρόζενθαλ) και λόγω του ότι γνωριζόμασταν καλά για πολλά χρόνια, μου έκανε το χατίρι να αλλάξει το πρόγραμμά του στην Ευρώπη (θα έκανε αναγνώσεις στο Παρίσι, στη Ρώμη και στο Βερολίνο) ώστε να συμπεριλάβει και την Αθήνα.
Πλάκα, Δεκέμβριος 1993. Από αριστερά Ντίνος Σιώτης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Aλεν Γκίνσμπεργκ, Αναστάσης Βιστωνίτης
Πήγαμε στην Ακρόπολη, στο Σούνιο και στην Αίγινα, επισκεφθήκαμε τον φίλο του ποιητή Αλαν Ανσεν που έμενε πίσω από την αμερικανική πρεσβεία, περπατήσαμε στην Πλάκα και στου Ψυρρή, διάβασε ποιήματά του στο Ρεξ, όπου έπαιξε στο όργανό του τις μάντρες του, τραγούδησε και απήγγειλε ποιήματά του και συνομίλησε με τον Θανάση Λάλα. Πλήθη κόσμου. Χαμός. Οσοι δεν μπόρεσαν να μπουν στο Ρεξ κάθισαν απ’ έξω όπου βγήκε για λίγο ο ποιητής και τους διάβασε μερικά ποιήματά του. Ημέρες ποιητικού μεγαλείου στην Αθήνα, τότε που οι αναγνώστες της ποίησης ήταν όντως φανατικοί αναγνώστες ποίησης και μέτοχοι ενός ανήσυχου παγκόσμιου ρεύματος που άκουγε μουδιασμένο και άφωνο τους μεγάλους ποιητές του κόσμου.
Το ποίημά του «Κοσμοπολίτικοι χαιρετισμοί», γραμμένο το 1986, ξεκινάει ως εξής:
«Εξεγέρσου ενάντια στις κυβερνήσεις, ενάντια στον θεό./ Παράμεινε ανεύθυνος.
Λέγε μόνο όσα γνωρίζεις και φαντάζεσαι./ Το απόλυτο είναι καταναγκασμός.
Η μεταβολή είναι κάτι απόλυτο./ Ο συνηθισμένος νους περιλαμβάνει αιώνιες συλλήψεις./ Παρατήρησε αυτό που είναι ζωντανό./ Πρόσεξε αυτό που προσέχεις./
Πιάσε τον εαυτό σου να σκέφτεται./ Η ζωντάνια αυτοεπιλέγεται».
Ενα ποίημα που σαφώς παραπέμπει στο «Αντισταθείτε» του δικού μας Μιχάλη Κατσαρού, γραμμένο λίγα χρόνια νωρίτερα.
Τι σημαίνει σήμερα, εκατό χρόνια μετά τη γέννησή του, να διαβάζει κανείς Αλεν Γκίνσμπεργκ; Σημαίνει ότι η αναταραχή που ξεκίνησε με τους Μπιτ δεν σίγασε, δεν καταλάγιασε ο κουρνιαχτός των αιτημάτων τους και ότι το πολιτικό τους στίγμα εξακολουθεί να χαράσσει τις νεότερες ποιητικές γενιές που αμφισβητούν την όποια εξουσία όποιας καθεστηκυίας τάξης. Αν ζούσε σήμερα ο Γκίνσμπεργκ είμαι βέβαιος πως θα ήταν με όσους διαδηλώνουν στο Παρίσι και στα Τίρανα, με όσους είναι με τους Παλαιστίνιους, και πως θα πανηγύριζε τη νίκη του Λούλα στη Βραζιλία. Θα κατέβαινε στους δρόμους με τον κόσμο που ξεσηκώνεται κατά των πολέμων, κατά των ολιγαρχών, κατά της φτώχειας και της εκμετάλλευσης. Η δύναμη της ποίησης του Γκίνσμπεργκ είναι επίκαιρη και είναι απελευθερωτική και ταυτόχρονα εκπέμπει πολιτικό μήνυμα που εξακολουθεί να κουδουνίζει στα αυτιά μας εμψυχωτικά.
info: Βραδιά Αλεν Γκίνσμπεργκ, με παρουσίαση του περιοδικού ΡΟΕΤΙΧ, αφιέρωμα στον Αμερικανό βάρδο, Δευτέρα 30 Νοεμβρίου, στις 7 μ.μ., Ελληνοαμερικανική Ενωση, Μασσαλίας 22.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr