14/05/2026 1:31 πμ.
Kαλούμε σε συγκέντρωση υπεράσπισης των κατειλλημένων καστρόπληκτων την Πέμπτη 14/05 στις 18:30 στο Πάρκο Παπαρρηγοπούλου (Πάρκο Τειχών Βαρδαρίου)
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
Καθ’ όλο το μήκος των βυζαντινών τειχών της Θεσσαλονίκης -τόσο από την πλευρά της Άνω Πόλης όσο και από εκείνη των Συκεών- αναπτύχθηκε ιστορικά ένα ιδιαίτερο πλέγμα καστρόπληκτων κατοικιών, άμεσα συνδεδεμένο με τις κοινωνικές και στεγαστικές ανάγκες των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Τα σπίτια αυτά κατοικήθηκαν διαχρονικά από φτωχούς, μετανάστριες, συντρόφους καθώς και από απογόνους των προσφύγων που τα οικοδόμησαν. Πρόκειται για κτήρια ηλικίας σχεδόν ενός αιώνα όπου ορισμένα προϋπήρχαν της ανταλλαγής πληθυσμών του 1922, η πλειονότητα όμως ανεγέρθηκε από τους ίδιους τους πρόσφυγες, μέσα σε συνθήκες οξείας στεγαστικής κρίσης και μαζικής αστεγίας, ως άμεση απόπειρα εξασφάλισης κατοικίας. Η δόμησή τους υπήρξε άναρχη και εκτός επίσημου πολεοδομικού σχεδιασμού, γεγονός που αποτυπώνει τις υλικές συνθήκες της εποχής αλλά και τη διαχρονική εγκατάλειψη των λαϊκών αναγκών από το κράτος. Για σχεδόν έναν αιώνα, οι κατοικίες αυτές λειτουργούν ως καταφύγιο για όσους στερούνται πρόσβασης σε σταθερή στέγη. Κατά τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, το ελληνικό κράτος, μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού, προχώρησε στον χαρακτηρισμό πολλών εξ αυτών ως στοιχείων πολιτιστικής κληρονομιάς, αποδίδοντάς τους καθεστώς προστασίας από κατεδάφιση. Ωστόσο, η πολιτική αυτή συνυπήρξε αντιφατικά με έναν πολεοδομικό σχεδιασμό του Δήμου Θεσσαλονίκης που αντιμετώπιζε τις συγκεκριμένες κατοικίες ως «παρασιτικά» κατάλοιπα προς εξάλειψη. Η υποτιθέμενη πολιτιστική ευαισθησία της περιόδου εκείνης σταδιακά υποχώρησε, δίνοντας τη θέση της σε μια επιθετική λογική εξευγενισμού, τουριστικής αξιοποίησης και χωρικής αποστείρωσης. Η Άνω Πόλη μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε πεδίο επενδυτικών επιδιώξεων, προσφερόμενο στις ορέξεις του κρατικού μηχανισμού, των μεσιτικών δικτύων και των κατασκευαστικών εταιρειών.
Στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης, μιας πόλης που υπέστη ίσως την πιο βίαιη και επιταχυνόμενη διαδικασία «ελληνοποίησης» στον ελλαδικό χώρο κατά τον 20ό αιώνα, η απομάκρυνση του οθωμανικού στοιχείου συνιστά στρατηγική με βαθιές ιστορικές ρίζες. Για κάθε οθωμανική κρήνη που αναστηλώνεται και εγκαινιάζεται από τον Αγγελούδη και τη Μενδώνη ως μνημείο πολιτισμού, πολλαπλάσια «τουρκόσπιτα» (μιας και η περιοχή της Άνω Πόλης υπήρξε γειτονιά μουσουλμάνων)κατεδαφίζονται ή εγκαταλείπονται στη φθορά. Η διαδικασία αυτή δεν είναι αποσπασματική ούτε ιστορικά ουδέτερη. Στις αρχές του 20ού αιώνα, στην πόλη υπήρχαν πενήντα τέσσερα μουσουλμανικά τεμένη, σήμερα διασώζονται μόλις πέντε. Το 1925, με απόφαση της δημοτικής αρχής, κατεδαφίστηκαν οι τελευταίοι είκοσι έξι μιναρέδες της Θεσσαλονίκης, με μοναδική εξαίρεση εκείνον της Ροτόντας. Αντίστοιχες διαδικασίες ισοπέδωσης υπέστησαν και οι εβραϊκές και σλαβόφωνες συνοικίες της πόλης, οι οποίες σχεδόν εξαφανίστηκαν από τον αστικό χάρτη και τη συλλογική μνήμη. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κρατική διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς αναδεικνύεται ως βαθιά αντιφατική και υποκριτική διαδικασία, καθώς η προστασία των μνημείων υπάγεται ολοένα και περισσότερο στις λογικές της αγοράς, της τουριστικής εκμετάλλευσης, της αστυνόμευσης. Τα εγκαταλελειμμένα καστρόπληκτα σπίτια της περιοχής Τσινάρι στην Άνω Πόλη καταλήφθηκαν πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια από συντρόφια τα οποία μέσα από συλλογική και προσωπική εργασία, αποκατέστησαν τη λειτουργικότητα και την κατοικησιμότητά τους. Έκτοτε, τα σπίτια αυτά λειτουργούν ως χώροι κάλυψης στεγαστικών αναγκών και φιλοξενίας, αλλά και ως τόποι κοινωνικής συνύπαρξης, αλληλεγγύης και πολιτικής ζύμωσης, όπου συγκροτούνται σχέσεις κοινότητας, γειτονιάς και αντίστασης.
ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΩ ΠΟΛΗΣ
Η Άνω Πόλη υπήρξε διαχρονικά μία από τις ελάχιστες περιοχές της Θεσσαλονίκης όπου επιβίωσαν μορφές συλλογικότητας, αντιεμπορευματικής κουλτούρας και εναλλακτικών κοινωνικών πρακτικών, σε σχετική απόσταση από τους κυρίαρχους ρυθμούς εμπορευματοποίησης του αστικού χώρου. Αποτέλεσε ιστορικά τόπο πολιτικοποίησης, αναρχικής δράσης και κοινωνικής συνεύρεσης, καθώς και πεδίο οικειοποίησης δημόσιων χώρων. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο βρέθηκε σταδιακά στο επίκεντρο εντεινόμενων πολιτικών ελέγχου και καταστολής, ιδίως από την περίοδο της διαχείρισης της πανδημίας και έπειτα. Η συστηματική και διαρκής παρουσία αστυνομικών δυνάμεων στην περιοχή, η οποία αρχικά συναντούσε κινηματικές αντιδράσεις μέσω συγκεντρώσεων και συγκρούσεων, κατέληξε στην de facto μόνιμη αστυνόμευση της πλατείας Καλλιθέας, έπειτα από συνεργασία του Δήμου Θεσσαλονίκης με τη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Θεσσαλονίκης. Η πολύμηνη παρουσία αστυνομικών μονάδων στην πλατεία συνοδεύτηκε τελικά από την περιχαράκωση του χώρου μέσω της κατασκευής παιδικής χαράς, μετασχηματίζοντας ουσιαστικά έναν τόπο κοινωνικής συνάθροισης και πολιτικής παρουσίας σε επιτηρούμενο και ελεγχόμενο αστικό περιβάλλον. Παράλληλα, η πλατεία Κουλέ Καφέ επιτηρείται καθημερινά από δυνάμεις της ΕΛ.ΑΣ, ενώ χαρακτηριστική υπήρξε και η περικύκλωση των καστρόπληκτων κατοικιών από αστυνομικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια δημόσιας συλλογικής κουζίνας που πραγματοποιήθηκε πριν από δύο χρόνια.
Το διαρκές αυτό καθεστώς καταστολής δεν μπορεί να ιδωθεί ανεξάρτητα από τη συνολικότερη αναδιάρθρωση της περιοχής. Αντιθέτως, συγκρότησε το αναγκαίο πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο για την εφαρμογή ενός εξευγενιστικού αστικού σχεδιασμού, ο οποίος επιδιώκει τον μετασχηματισμό της Άνω Πόλης σε αποστειρωμένο πεδίο τουριστικής και επενδυτικής αξιοποίησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δημοσιεύματα του τοπικού τύπου αλλά και δημόσιες παρεμβάσεις προσώπων που εμπλέκονται στον σχεδιασμό και τη διαχείριση της περιοχής -όπως ενδεικτικά ο αντιδήμαρχος Νικηφορίδης- άρχισαν να προαναγγέλλουν ανοιχτά την κατεδάφιση απαλλοτριωμένων ή παλαιών κατοικιών. Η ιστορική και κοινωνική αξία των κτισμάτων αυτών παρουσιάζεται περίπου ως εμπόδιο προς υπέρβαση, ως ένα «βάρος» που οφείλει να εξαφανιστεί προκειμένου να προχωρήσει η υποτιθέμενη «αναβάθμιση» της περιοχής. Σήμερα, ενώ οι πρώτες κατεδαφίσεις έχουν ήδη ξεκινήσει και προβάλλονται ως επιτυχής εφαρμογή της νέας αστικής πολιτικής, δημοσιεύονται πλέον ανοιχτά σχέδια για την κατεδάφιση κατοικιών που εφάπτονται των τειχών στη δυτική πλευρά της Άνω Πόλης, προς την περιοχή των Συκεών. Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, είναι δύσκολο να θεωρηθεί τυχαία η στοχοποίηση των στεγαστικών καταλήψεων που υφίστανται στην περιοχή Τσινάρι. Η συνεχής αρθρογραφία περί «αναβάθμισης» και «εξυγίανσης» της γειτονιάς παράγει ένα ιδεολογικό κλίμα σύμφωνα με το οποίο η αναρχική παρουσία, το κοινωνικό περιθώριο και οι πρακτικές της κατάληψης αντιμετωπίζονται ως παθολογίες που πρέπει οριστικά να εκριζωθούν από την Άνω Πόλη. Η τοπική αυτοδιοίκηση και η εφορία αρχαιοτήτων (παράρτημα του υπουργείου Πολιτισμού) επικαλείται την ανάγκη ανάδειξης της αρχαιολογικής σημασίας των τειχών μέσω παρεμβάσεων καλλωπισμού και εξωραϊσμού, προβάλλοντας ως στόχο τη δημιουργία περισσότερων «ελεύθερων» και «πράσινων» χώρων. Ωστόσο, η ρητορική αυτή αποκαλύπτει την αντίφασή της όταν η ίδια διοίκηση ακυρώνει ή υπονομεύει πρωτοβουλίες για τη δημιουργία πραγματικών δημόσιων χώρων μεγάλης κλίμακας -όπως το δημοψήφισμα για τη μετατροπή της ΔΕΘ σε μητροπολιτικό πάρκο. Η επίκληση του «πρασίνου» και της «ποιότητας ζωής» λειτουργεί έτσι περισσότερο ως εργαλείο νομιμοποίησης ενός προγράμματος αστικής αναδιάρθρωσης παρά ως ουσιαστική περιβαλλοντική πολιτική.
Στην πραγματικότητα, οι βασικές επιδιώξεις της δημοτικής πολιτικής στην Άνω Πόλη φαίνεται να είναι σαφείς. Πρώτον, η απομάκρυνση από τις κατοικίες, τις πλατείες και τους χώρους συνάντησης όλων όσοι δεν συμμορφώνονται με τις κυρίαρχες νόρμες κοινωνικής και πολιτικής πειθάρχησης. Η εκκαθάριση, δηλαδή, μιας γειτονιάς όπου επί δεκαετίες αναπτύχθηκαν αντιεξουσιαστικές, εξεγερσιακές και καταληψιακές πρακτικές. Δεύτερον, η δημιουργία συνθηκών περαιτέρω διεύρυνσης της επενδυτικής δραστηριότητας γύρω από την ακίνητη περιουσία, με αποτέλεσμα η κατοίκηση της Άνω Πόλης να μετατρέπεται σταδιακά σε προνόμιο οικονομικά ισχυρών στρωμάτων. Τρίτον, η συγκρότηση της περιοχής ως οικιστικού προπυργίου εύπορων κοινωνικών ομάδων, επενδυτών, κατόχων «golden visa», νεόπλουτων και ψηφιακών νομάδων, γεγονός που συνεπάγεται την ταξική εκτόπιση των οικονομικά ασθενέστερων κατοίκων. Τέταρτον, η διαμόρφωση ενός τουριστικού περιπάτου περιμετρικά των τειχών, ανεξαρτήτως του κοινωνικού κόστους που επιφέρει για τη ζωή και τη μνήμη της γειτονιάς. Και τέλος, η σταδιακή μεταβολή του οικοδομικού και λειτουργικού χαρακτήρα της Άνω Πόλης μέσω της αύξησης των εμπορικών χρήσεων, της βραχυχρόνιας μίσθωσης, της ανέγερσης μεγαλύτερων οικοδομών και της ανάπτυξης boutique hotels, σε βάρος της ιστορικής φυσιογνωμίας και της λαϊκής κατοικίας.
Ο ΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Αντίστοιχης νοοτροπίας είναι όλη αυτή η τουριστική αμπελοφιλολογία περί ενοποίησης αρχαιολογικών χώρων της Θεσ/νίκης. Η προστασία αρχαιολογικών χώρων από την UNESCO και τα διάφορα ΕΣΠΑ που διατίθενται για τον εξευγενισμό του ιστορικού κέντρου και Άνω κέντρου, επιταχύνουν τις εξελίξεις. Όλα αυτά συνδέονται με επιθετική επικοινωνιακή πολιτική του δήμου και συνεχείς παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο. Από τη μια γίνονται συνέχεια αναφορές στην “παραβατικότητα”, τα γκράφιτι, τις αφίσες, πλάθοντας ένα αφήγημα περί συνεχούς “αντικοινωνικής συμπεριφοράς” ορισμένων. Αυτοί ορίζονται πιο ξεκάθαρα όταν ο Νικηφορίδης αναφέρει ότι “άλλοι ενδιαφέρονται για το “πράσινο” και άλλοι για το “μαύρο και το κόκκινο” με αφορμή τη ΔΕΘ ή όταν δημοτικοί σύμβουλοι του Αγγελλούδη δήλωναν προεκλογικά ότι πρέπει να εκδιωχθούν οι αναρχικοί από την Άνω Πόλη. Αρκετά ξεκάθαρη επικοινωνιακή πρακτική είναι και η συνεχής αναφορά στην “άναρχη” συμπεριφορά, την “άναρχη” δόμηση, τους διάφορους αισθητικούς “βανδαλισμούς”. Όταν οι ρουφιάνοι του δήμου προβαίνουν σε εβδομαδιαίες επιχειρήσεις σε λαϊκές αγορές με σκοπό να καταπολεμήσουν την “παραβατικότητα” των φτωχοδιαβόλων, τότε αυτό το ονομάζουν κράτος δικαίου. Όταν η δημοτική αστυνομία αρπάζει καθημερινά υπέρογκα ποσά, τότε αυτό το ονομάζουν κοινωνική πολιτική. Ταυτόχρονα ο δήμος Θεσσαλονίκης λειτουργεί ως μπροστινός στο ξέπλυμα εταιριών που έχουν αισχρά κέρδη από την λαϊκή βάση, βλέπε ΔΕΗ, Μασούτης, Τράπεζα Πειραιώς, κατασκευαστικές Μυτιληναίου. Όσον αφορά την περίπτωση του Νικηφορίδη και τον αστικό σχεδιαμό, ενώ συγκινείται συνεχώς με τα νέα πάρκα τσέπης 10τμ, διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο-εδώ και πολλά χρόνια-σε όλα τα μεγάλα αρχιτεκτονικά project της πόλης, αξίας δεκάδων-εκατοντάδων εκατομμυρίων (π.χ. ανάπλαση Νέα Παραλία, Μητροπολιτικό πάρκο Παύλου Μελά, πρόταση για ανάπλαση Πλατείας Αριστοτέλους).
ΤΑ ΚΑΣΤΡΟΠΛΗΚΤΑ ΔΕΝ ΚΑΤΕΔΑΦΙΖΟΝΤΑΙ, ΜΕΝΟΥΝ
Οι καταλήψεις στην Άνω Πόλη αποτελούν πρωτίστως, μια απόπειρα επανανοηματοδότησης του ίδιου του αστικού χώρου και των κοινωνικών σχέσεων που μπορούν να αναπτυχθούν μέσα σε αυτόν. Μέσα σε μια πόλη που αναδιαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο με όρους επένδυσης, τουριστικής κατανάλωσης και ιδιωτικής κερδοφορίας, οι καταλήψεις επιμένουν να υπενθυμίζουν ότι η κατοικία μπορεί ακόμη να νοηθεί ως κοινωνικό αγαθό και όχι ως εμπόρευμα. Στα καστρόπληκτα της Άνω Πόλης επιβιώνει μια διαφορετική εμπειρία κατοίκησης: οι τοίχοι επισκευάζονται συλλογικά, οι αυλές μετατρέπονται σε τόπους συνάντησης, οι κοινές κουζίνες και οι συνελεύσεις μας συγκροτούν μορφές καθημερινής αλληλεγγύης που αντιστρατεύονται τον ατομικισμό της σύγχρονης μητρόπολης. Εκεί όπου η κυρίαρχη πολεοδομία βλέπει «ερείπια» προς εκκαθάριση, αναδύονται στην πραγματικότητα ζωντανές εστίες κοινωνικής μνήμης, συντροφικότητας και αντίστασης. Το ρομαντικό στοιχείο των καταλήψεων δεν βρίσκεται σε κάποια εξιδανίκευση της φτώχειας ή της επισφάλειας, αλλά στην επίμονη άρνηση να παραδοθεί ολοκληρωτικά η ζωή στη λογική της αγοράς. Στην επιθυμία να συνεχίσουν να υπάρχουν μέσα στην πόλη χώροι μη πλήρως εμπορευματοποιημένοι, όπου η ανθρώπινη σχέση προηγείται της ιδιοκτησίας και η αλληλεγγύη προηγείται του κέρδους. Οι καταλήψεις λειτουργούν έτσι ως μικρές ρωγμές μέσα στον ομογενοποιημένο σύγχρονο κράτος ως υπενθύμιση ότι οι πόλεις δεν οικοδομήθηκαν μόνο από σχέδια αρχιτεκτόνων, επενδυτικά κεφάλαια και κρατικές στρατηγικές, αλλά και από τις ανάγκες, τις συγκρούσεις, τις επιθυμίες και τις μνήμες εκείνων που έζησαν στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας.Μέσα στα στενά της Άνω Πόλης, δίπλα στα τείχη που κουβαλούν στρώματα αιώνων, οι καταλήψεις συγκροτούν μια έμπρακτη διεκδίκηση του δικαιώματος να παραμένει η πόλη ανοιχτή, ατελής και ανθρώπινη. Έναν επίμονο αγώνα ώστε οι γειτονιές να συνεχίσουν να αποτελούν τόπους ζωής, εδραίωσης αντιεξουσιαστικών ιδεών, συλλογικής μνήμης και κοινωνικής αξιοπρέπειας.
ΑΜΕΡΙΣΤΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΙΛΗΜΜΕΝΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΩΝ
ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΥΣ ΑΠΕΡΓΟΥΣ ΠΕΙΝΑΣ ΑΡΙΣΤΟ ΧΑΤΖΗ ΚΑΙ SUZON DOPPAGNE
KΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΑΓΩΝΑ ΣΕ ΚΑΘΕ ΓΕΙΤΟΝΙΑ
ΤΑ ΚΑΣΤΡΟΠΛΗΚΤΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΘΑ ΜΕΙΝΟΥΝ
Kαλούμε σε συγκέντρωση υπεράσπισης των κατειλλημένων καστρόπληκτων την Πέμπτη 14/05 στις 18:30 στο Πάρκο Παπαρρηγοπούλου (Πάρκο Τειχών Βαρδαρίου)
Συνέλευση κατειλημμένων καστρόπληκτων
media:
IMG_4475.jpg
Η_ΙΣΤΟΡΙΑ_ΤΩΝ_ΤΕΙΧΩΝ_ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ.pdf