30/07/2026 12:08 μμ.
Τα φαινόμενα της βίας, όπως είναι παρατηρημένο από πολλές πλευρές, έχουν αυξηθεί στις μέρες μας, τόσο σε συχνότητα, όσο και σε ένταση (ποιότητα). Ιδιαίτερα η βία ανάμεσα σε παιδιά, εφήβους και νέους, κυριαρχεί στις ειδήσεις και στις συζητήσεις ή/και αναλύσεις ειδημόνων και μη…
Τα φαινόμενα της βίας, όπως είναι παρατηρημένο από πολλές πλευρές, έχουν αυξηθεί στις μέρες μας, τόσο σε συχνότητα, όσο και σε ένταση (ποιότητα). Ιδιαίτερα η βία ανάμεσα σε παιδιά, εφήβους και νέους, κυριαρχεί στις ειδήσεις και στις συζητήσεις ή/και αναλύσεις ειδημόνων και μη… Μάλιστα , συχνά, φαίνεται να έχει έναν σκοτεινό και παράλογο πρόσωπο, έναν χαρακτήρα ανεξήγητο και απροσδόκητο… Μια ωμή, αφιλτράριστη πολλές φορές βία, κακοποίηση, λεκτική ή/και σωματική, με χρήση διάφορων όπλων, που έχει ως αποτέλεσμα τον εξευτελισμό και την εκμηδένιση του θύματος… Μια βία που παράγεται στο πλαίσιο ομάδων με νοοτροπία αγέλης ή οπαδικό φανατισμό, αλλά και ατομική, ως ανταγωνισμός για επικράτηση ή εκδίκηση.
Από τους περισσότερους αναλυτές και σχολιαστές (επιστήμονες, ειδικούς, δημοσιογράφους) προβάλλεται ως βασικός παράγοντας υπεύθυνος για τη βία η ψηφιακή τεχνολογία που είναι ανεξέλεγκτη, καθώς επίσης και η έλλειψη κανόνων και ποινών και γενικότερα η έλλειψη ελέγχου της συμπεριφοράς, ιδιαίτερα των νέων. Έτσι η αντιμετώπιση της σύγχρονης βίας εστιάζεται σε έναν ηθικό πανικό και στην απαίτηση για περισσότερο έλεγχο και καταστολή. Έτσι όμως γίνεται λήψη του ζητουμένου και η λύση που προτείνεται είναι, εν πολλοίς, η συνθήκη που γεννά τη βία.
Όμως, τα βίαια θεάματα που οι νέοι και τα παιδιά παρακολουθούν με ζήλο, πολλές φορές στα όρια του εθισμού , μέσα στις ψηφιακές οθόνες τους, δεν είναι πρώτα απ’ όλα παρά ο καθρέφτης στον οποίο αντανακλάται η βία που περιέχουν οι ίδιοι οι θεσμοί και γενικότερα οι σχέσεις και οι νοοτροπίες (με τις αντίστοιχες ψυχολογίες) που υφίστανται και αναπαράγονται μεταξύ των ατόμων.
Θεσμοί και σχέσεις που το κύριο συστατικό τους, η ίδια η ουσία τους είναι η βία. Μια βία ύπουλη, υπόγεια, άρρητη, και η οποία στηρίζεται σε, και αναπαράγει, την υποκρισία στις ανθρώπινες σχέσεις και συμπεριφορές. Και γιατί η φυσική υπόσταση αυτών των θεσμών και γενικότερα των κοινωνικών σχέσεων είναι στην πραγματικότητα μια καμουφλαρισμένη και ανομολόγητη βία; Καταρχήν θα ήθελα να τονίσω ότι αξιακά και φιλοσοφικά, δεν θέλω να πείσω κανέναν και καμία για αυτά που λέω: η προσέγγιση της αλήθειας προϋποθέτει τη βιωματική και αναστοχαστική σχέση με την πραγματικότητα, τον εαυτό μας, στην ζωντανή, καθημερινή αλληλεπίδρασή τους. Άρα τα κηρύγματα, τα πολλά λόγια, και οι εντυπωσιασμοί περισσεύουν. Τέλος, εννοείται ότι υπάρχουν και εξαιρέσεις στα παρακάτω φαινόμενα και καταστάσεις.
Ας αναρωτηθούμε όλοι ειλικρινά μέσα μας για αυτά τα βιώματα και τα ζητήματα… Ποιο είναι το νόημα για εμάς αυτών των κοινωνικών θεσμών; Είναι πραγματικά υγιείς και ειλικρινείς οι σχέσεις μεταξύ των ατόμων σε διαπροσωπικό επίπεδο; Ενδιαφερόμαστε πραγματικά για το καλό του άλλου ή απλά μας επιβάλλεται να υποκρινόμαστε ότι έτσι είναι; Οι σχέσεις μας στην οικογένεια ή σε διαπροσωπικές , φιλικές, ερωτικές κπλ σχέσεις , μας απελευθερώνουν πραγματικά; Μια δίνουν νόημα, πνευματική-υπαρξιακή ηρεμία και ψυχική ισορροπία ή μας καταπιέζουν, μας ρίχνουν στην κατάθλιψη και άρα μας ασκούν βία; Μας βγάζουν από τον εγωισμό μας και την ιδιοτέλειά μας, ή είναι μια μάσκα για να κρύβουμε τον ατομισμό μας και το κυνήγι του συμφέροντός μας σε βάρος των άλλων; Αγαπάμε πραγματικά ή έτσι λέμε (υποκρινόμαστε) για να καλύπτουμε-δικαιολογούμε την ανασφάλειά μας;
Ο πολιτισμός , αναβαθμίζει πνευματικά και ψυχικά τον άνθρωπο ή είναι πηγή κατάθλιψης και δυστυχίας, όπως έλεγε ο Φρόιντ;
Η βία γεννιέται καταρχάς και καταρχήν μέσα στο βασικό, θεμελιώδες κύτταρο της κοινωνίας, την οικογένεια. Η πηγαία δύναμη που δημιουργεί τον θεσμό της οικογένειας είναι το ένστικτο της επιβίωσης και ο φόβος της μοναξιάς. Εξαρτημένα και καταπιεσμένα άτομα δημιουργούν εξαρτημένες και καταπιεστικές σχέσεις. Με τα παιδιά ο θεσμός της οικογένειας γίνεται ακόμη πιο αρτηριοσκληρωτικός και καταπιεστικός για όλα τα μέλη, και κυρίως για τα παιδιά. Η οικογένεια γίνεται ένας πλαστός πύργος, και τα τείχη της τόσο ψηλά και γερά που δύσκολα σπάνε. Οι υπερπροστατευτικοί γονείς, χτίζουν ένα ιδανικό παλάτι για τα βλαστάρια τους, όπου η οικογένεια γίνεται το ύψιστο αγαθό, υποτιμώντας και αδιαφορώντας, στην καλύτερη περίπτωση, για την υπόλοιπη κοινωνία. Η θωρακισμένη οικογένεια, θωρακίζει και τα παιδιά της , τα κάνει εξαρτημένα, ανασφαλή, φοβικά, με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Τα παιδιά από νωρίς νιώθουν την εύθραυστη και ψευδή ασφάλεια αυτού το οικογενειακού παλατιού, και μπαίνουν στο μάταιο κυνήγι της ευτυχίας, της ανεμελιάς, και του καταναλωτισμού.
Γιατί αυτό που εξωραΐζει και αποκρύπτει τις φτωχές (άρρωστες) και υποκριτικές σχέσεις , την χωρίς νόημα υποταγή σε έναν σκληρό υλισμό, χωρίς πνεύμα, ουσία και νόημα, είναι η πλαστή ευδαιμονία του υλιστικού τρόπου ζωής, του καταναλωτισμού και του θεάματος. Και τα δύο δίνουν ρηχές και ανόητες συγκινήσεις, παροδικές και εφήμερες , που δίνουν γρήγορα τη θέση τους στην υπαρξιακή θλίψη, και στην μαζική κατάθλιψη. Βέβαια κανείς δεν ομολογεί πώς νιώθει πραγματικά, όλοι υποκρίνονται, γιατί φοβούνται την αλήθεια, φοβούνται πάνω απ’ όλα τον εαυτό τους και τους άλλους…
Υπό αυτή την οπτική, όπου οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων βασίζονται στην υποκρισία και το ψέμα , στην χρησιμοθηρική σκοπιμότητα και στον έλεγχο και την κυριαρχία του πιο ισχυρού εγώ πάνω στο πιο ανίσχυρο (γιατί πάντα σε μια σχέση υπάρχει αυτή η ανισότητα και ιεραρχία, δεν είναι ποτέ ισότιμη, εκτός ολίγων εξαιρέσεων). Έτσι η εξουσία που αναπαράγει την ιθύνουσα τάξη, εν προκειμένω την αστική, καπιταλιστική τάξη, διαχέεται μέσα στους θεσμούς και στις διαπροσωπικές σχέσεις , με αποτέλεσμα τις άρρωστες, καταπιεστικές και ανελεύθερες σχέσεις.
Εκτός από την υποκρισία, το ατομικό συμφέρον , την ανασφάλεια και τον φόβο για τις προκλήσεις και τα ρίσκα της ζωντανής ύπαρξης, αυτό που διατηρεί την επίπλαστη κοινωνική συνοχή και τους θεσμούς, είναι βέβαια οι νόμοι. Τα άτομα είναι διπλά αναγκασμένα να ανήκουν σε μια κοινωνία και στους θεσμούς τους: και γιατί είναι εξαρτημένα και ανασφαλή, αλλά και διότι υπάρχουν οι νόμοι που πρέπει να τους υπακούν όλοι. Οι νόμοι, οι εντολές και οι επιταγές στους θεσμούς είναι κατά κανόνα, χωρίς νόημα και ουσία, υποκριτικές και χρησιμοθηρικές-εγωιστικές, αλλά , σημαντικό, αναπαράγουν και την εξουσιαστική και ιεραρχική ιδεολογία και οργάνωση της ευρύτερης κοινωνίας, μέσω του κράτους.
Τα παιδιά είναι αναγκασμένα σε όλη την τρυφερή τους ηλικία, συνεχώς και αδιαλείπτως , χωρίς να μπορούν να πάρουν ανάσα, να υπακούν σε εντολές και επιταγές που θεωρούνται κανονικές (φυσιολογικές και λογικές). Πρώτα στο πλαίσιο της οικογένειες και μετά στον μεγαλύτερο, μαζικό θεσμό (που προσομοιάζει με άσυλο) του σχολείου…
Εκτός από τους κανόνες που αφορούν στη ζωτική ασφάλεια των βρεφών και των μικρών παιδιών, οι περισσότερες επιταγές, οι υποχρεώσεις και τα πρέπει έχουν ένα πολύ ρηχό και χωρίς νόημα χαρακτήρα, και δεν χρειάζονται ιδιαίτερα επιχειρήματα για του λόγου το αληθές:
Τα μέλη της οικογένειας πρέπει να τρώνε πάντα μαζί και την ίδια ώρα (για την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ τους), με εξαίρεση λόγους ανωτέρας βίας (ας όψεται η υποχρεωτική εργασία και η ανάγκη για επιβίωση). Γιατί θεωρείται αυτονόητο ότι αυτό είναι υγιές, γιατί να μην γίνεται σεβαστή η ιδιαιτερότητα και οι ανάγκες κάθε ατόμου; Αυτό δεν χτίζει πιο υγιείς και ειλικρινείς σχέσεις;
Τα παιδιά δεν πρέπει να κάνουν φασαρία , πρέπει να παίζουν ήσυχα και φρόνιμα, χωρίς φωνές, γιατί ενοχλούν τους γείτονες που θέλουν ησυχία, άρα τι θα πουν οι γείτονες για την οικογένειά μας. Γιατί θεωρείται αυτονόητη και υψηλή αξία η ησυχία και αδράνεια στην ζωή των ανθρώπων; Αυτό κι αν είναι βολική βιτρίνα… Κι έτσι επιβάλλεται η σκοπιά και η νοοτροπία των ενηλίκων για τη ζωή, και όχι η παιδική σκοπιά που συχνά είναι πιο αγνή, είναι δημιουργική , και έχει νόημα και είναι λιγότερο υποκριτική.
Επίσης πρέπει να αποφεύγονται οι διαφωνίες και οι συγκρούσεις. Άλλη μια βιτρίνα υποκρισίας που καλύπτει τις αντιθέσεις που προκύπτουν στην ζωντανή ζωή, αλλά πρέπει να κατασταλούν και να θαφτούν κάτω από το χαλί , αφού δεν αρμόζουν στην γελαστή και σοβαροφανή εικόνα που πρέπει να εκπέμπει η οικογένεια (και η χωρίς νόημα επιβίωση).
Η κατοχή και η ιδιοκτησία εμπεδώνονται πολύ νωρίς στην οικογένεια, σε μια επίσης υποκριτική (ανα)παράσταση: τα παιδιά πρέπει να μοιράζονται τα παιχνίδια τους, αλλά είναι σωστό που οι γονείς δεν μοιράζονται το αυτοκίνητο π.χ. ή τα άλλα αγαθά με τους άλλους…
Τα παιδιά, πρέπει να παραδειγματίζονται από τους μεγάλους (γονείς, συγγενείς, ενήλικες με αξιώματα και εξουσία) και να είναι ευγενικοί. Δηλαδή να μην εκφράζουν ποτέ τα πραγματικά τους συναισθήματα, σκέψεις και απόψεις για τη ζωή τους και τους άλλους… Η βία βέβαια τιμωρείται ως απαράδεκτη και μη νόμιμη, εκτός βέβαια από τη βία της επίσημης εξουσίας και του πολέμου (η οποία όμως όταν είναι καταναλωτικό θέαμα επιτρέπεται και προσφέρεται απλόχερα στις οθόνες μικρών και μεγάλων). Η ευγένεια και ο καθωσπρεπισμός, είναι άλλη μια υποκρισία (η οποία πολλαπλασιάζεται με τις παραπάνω) που κάνει τις ανθρώπινες σχέσεις ψεύτικες και καταπιεστικές, δηλαδή καλλιεργούν τη βία (καμουφλαρισμένη, υπόγεια, ύπουλη) μέσα στις διαπροσωπικές σχέσεις…
Συμπερασματικά στον θεσμό της οικογένειας , οι ενήλικες προσπαθούν να επιβληθούν ο ένας στον άλλο (ανοιχτά ή κεκαλυμμένα) , στις επιλογές τους και σε αποφάσεις που αφορούν στην επιβίωση, αλλά, το κυριότερο, προσπαθούν να αποδείξουν και να επιβάλουν την ανωτερότητά τους, δηλαδή το εγώ τους. Βέβαια θα το αρνηθούν οι περισσότεροι αυτό… ας ψάξουν όμως ειλικρινά μέσα τους…
Οι φτερούγες της μητέρας, για να σε προστατέψουν πάντα, σε πνίγουν , σου αφαιρούν την αγνή ανάσα και την ακατέργαστη δύναμη της ελευθερίας και της γνήσιας ζωής… Και η αγκαλιά του πατέρα έρχεται για να σε αποτελειώσει…
Η εξουσιαστική κοινωνία (και όπως εξελίχτηκε στον καπιταλισμό) δημιουργεί θεσμούς στο πλαίσιο των οποίων οι σχέσεις είναι συμβατικές, άψυχες, χωρίς νόημα, πνεύμα, ψυχή… Στην πραγματικότητα ο καθένας θέλει να εξοντώσει τον άλλο για να είναι αυτός ικανοποιημένος για να πετύχει τους ιδιοτελείς στόχους της καλοπέρασης… Μια επιβίωση αβίωτη, η ίδια η άρνηση της ζωής, χωρίς νόημα, ψυχή, πνεύμα, ελευθερία, συνείδηση… Η ωμή βία κρύβεται κάτω από το πέπλο της κοινωνικοποίησης, της ομάδας, του νόμου και της τάξης, της ασφάλειας και της ησυχίας-κανονικότητας, και καραδοκεί να βγει στην επιφάνεια με οποιαδήποτε αφορμή…
Ερχόμαστε στον επόμενο ηλικιακά θεσμό, που ενσωματώνει τα άτομα , μετά την οικογένεια: το σχολείο.
Τα παιδιά εντάσσονται σε ένα περιβάλλον που είναι ενάντια στη φύση τους: ενώ σε όλη την προηγούμενη ζωή τους μάθαιναν αυθόρμητα, βιωματικά, αφού η περιέργεια και η εξερεύνηση είναι στη φύση τους. Όμως τώρα η γνώση γίνεται κάτι εξωτερικό, που επιβάλλεται. Για να μάθουν τα παιδιά πρέπει να είναι καθηλωμένα για ώρες σε μια καρέκλα (βασικός κανόνας του σχολείου) και να ακούν τον εκπαιδευτικό να αγορεύει… Ποιος είπε ότι δεν μπορεί να μάθει κανείς εξερευνώντας, ανακαλύπτοντας και ρωτώντας, ακόμη κι αυτό του ταιριάζει να το κάνει τρέχοντας, πηδώντας, κουνώντας το σώμα του, στριφογυρίζοντας, κάνοντας τούμπες, περιφερόμενος σε έναν χώρο;
Βασικό: απόλυτος σεβασμός της ιεραρχίας, δηλαδή των φορέων εξουσίας, των ενηλίκων και ανάλογο γλωσσικό τελετουργικό: κύριε, πληθυντικός, δεν αντιμιλάμε, δεν αμφισβητούμε την αυθεντία των εκπαιδευτικών και της μεταξύ τους ιεραρχίας (εκπαιδευτικοί, χαμηλά, διευθυντής, και πιο ψηλά οι προϊστάμενοι: σύμβουλος και διευθυντής εκπαίδευσης, γραμματέας υπουργείου κλπ). Η αμφισβήτηση θεωρείται παράπτωμα και αποκλίνουσα συμπεριφορά.
Δεν μιλάμε την ώρα του μαθήματος, δεν λέμε «άσχημες» λέξεις… Στην ουσία δεν πρέπει να είμαστε αυθόρμητοι και να εκφραζόμαστε ελεύθερα. Ένα μεγάλο μέρος της ζωής των παιδιών, στην οικογένεια και το σχολείο αποφασίζεται και σχεδιάζεται χωρίς αυτά και τους φοριέται έτοιμη σαν μια συνταγή που πρέπει να ακολουθήσουν κατά γράμμα.
Έτσι τα παιδιά και οι νέοι μεγαλώνουν σε ένα κοινωνικό πλαίσιο και βιώνουν ανάλογα τον περιορισμό της ζωής σέ ένα άδειο, ρηχό και στείρο υλισμό, κατανάλωσης, καλοπέρασης, ατομισμού, εγωισμού, αλλοτρίωσης, αποξένωσης. Όσο όμως και να έχουν συμβιβαστεί οι ενήλικες σε αυτήν την αποστειρωμένη επιβίωση, τα παιδιά και οι νέοι έχουν έστω και λανθάνουσα την ορμή και την ενέργεια της ζωντανής ζωής, της ουσίας της ύπαρξης, που είναι η τάση για ελευθερία, η ψυχή και το πνεύμα δεν έχουν πλήρως υποταχθεί, συμβιβαστεί. Ακόμη και στις πιο «νορμάλ» οικογένειες, όπου λειτουργούν ως βιτρίνα ιδανικά και αρμονικά, καλύπτοντας την πραγματικότητας και προβάλλοντας προς τα έξω και προς τα παιδιά την τέλεια εικόνα, ακόμη και τότε αυτό το κλίμα στις διαπροσωπικές σχέσεις, η υλιστική νοοτροπία, διαπερνά και επηρεάζει τις καρδιές των παιδιών.
Αυτό το υπαρξιακό κενό, το κόψιμο των φτερών των νεανικών ψυχών, οδηγεί σε μια ριζική και φαινομενικά παράλογη αντίδραση: στην εκδήλωση βίας. Όμως αυτή η βία των νέων είναι η αντανάκλαση, ο καθρέφτης των οικογενειακών , σχολικών και ευρύτερων κοινωνικών σχέσεων . Της υποκρισίας και του καλυμμένου με την πονηρή μάσκα του ανθρωπισμού σάπιου κοινωνικού σώματος: ο καθένας για την πάρτη του και όλοι εναντίον όλων, δεν με νοιάζει για τον διπλανό, εγώ να περνάω καλά. Ένα τέτοιο κενό, που νεκρώνει τη ζωή και την ύπαρξη, μόνο μια δύναμη μπορεί να δώσει πάλι μια αίσθηση ζωντάνιας και νοήματος: η βία, πολλές φορές άλογη, ωμή και παράλογη. Αυτό όμως είναι που την κάνει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, γιατί είναι πηγαία, ριζική, αληθινή, και αποκαλύπτει την πραγματική πλευρά του ανθρώπου και της κοινωνίας, που ως ιστορικά μορφώματα και δομές έχουν φτάσει στο απόγειο της παρακμής τους και οσονούπω έρχεται η ιστορική φάση/ρωγμή/ρήξη όπου θα περάσουν στο μουσείο της ιστορίας και θα δώσουν τη θέση τους σε κάτι εντελώς νέο, ακόμη υπόγειο και άρρητο.
Γιατί το να υποτάσσεται η ζωή, η γνώση και η συνείδηση σε μονολιθικούς και άτεγκτους νόμους και κανόνες, σημαίνει ότι χάνουν την ουσία και την ξεχωριστή ταυτότητα τους. Ειδικότερα η γνώση είναι ουσιαστική και γνήσια, όταν είναι βιωματική, δηλαδή όταν αγγίζει ευαίσθητες χορδές ή πτυχές της συνείδησης και της ψυχής του ατόμου, ώστε να το αλλάζει βαθιά εσωτερικά, και κατά συνέπεια να αλλάζει ελεύθερα και συνειδητά εξωτερικά, δηλαδή στη συμπεριφορά σε σχέση με το περιβάλλον . Το να υπακούς σε στείρες εντολές και κανόνες που κύριο στόχο έχουν τη συμμόρφωση και την πειθάρχηση, την ένταξη στις εξουσιαστικές και ιεραρχικές σχέσεις, δεν έχει καμία ουσία και κανένα νόημα, κανένα γνήσιο φιλοσοφικό, υπαρξιακό ή συνειδησιακό αντίκτυπο. Δεν υπάρχει χώρος για να αναδυθεί η ψυχή και η ελευθερία…
Τι ψυχή, τι ουσία, ποιο πνεύμα και ποια συνείδηση μπορεί να υπάρξει μέσα σε αυτά τα καλούπια βίας που φυλακίζουν την πραγματική ζωή; Γιατί η ελευθερία, η συνείδηση, η ψυχή διατρέχει αστραπιαία το κανονικό και το μη κανονικό, το νόμιμο και το παράνομο, το υπερβαίνει, το κοιτάει αγέρωχα και άφοβα από ψηλά, και καταλήγει και συμπυκνώνεται στο ΗΘΙΚΟ, το ανυψώνει και το εξυψώνει σαν κάτι υπερβατικό, έξω από την κοινή λογική και την υποκριτική , εγωιστική ψευτο-ηθική…
Το διαφορετικό, το μη κανονικό, το παράδοξο, το απρόβλεπτο, το αποκλίνον, είναι που μας δείχνουν , μας μαθαίνουν τι είναι αληθινό , γνήσιο , και πραγματικά πραγματικό τόσο στις επιστήμες, όπως φυσική και μαθηματικά , αλλά και στη φιλοσοφία, την ψυχολογία, την ανθρωπολογία, τελικά μας αποκαλύπτουν την ουσία και την πραγματική υπόσταση της φύσης και της ζωής…
Όταν η άβυσσος επικοινωνεί με το πνεύμα και την ψυχή, τότε το ηθικό, η ελευθερία και η απόκοσμη λογική την ίδια, μία και μοναδική, γνήσια και αληθινή πληροφορία…
Οι νοικοκυραίοι, οι περισσότεροι, ο κοσμάκης, στην πλειονότητά τους, θα διαφωνήσουν και θα ουρλιάξουν… Εγώ τους απαντώ: «Δεν θέλω να ακούσω τίποτα γι’ αυτό … Ο καθένας τους έχει κι από μια ιστορία να πει … Όλοι ξέρουν γι’ αυτό … Από τη Βασίλισσα της Αγγλίας μέχρι τα Σκυλιά της Κόλασης …» …