Η έκθεση «Beyond Destruction» που παρουσιάστηκε στο Ghoethe Institut στη Θεσσαλονίκη δεν αποτυπώνει απλώς τις ολέθριες φυσικές καταστροφές που συνέβησαν στην Ελλάδα το 2023. Βάζει στο πρώτο πλάνο, ή καλύτερα στο πρώτο καρέ τους πρωταγωνιστές ενός αδιάκοπου τελικά αγώνα: αυτού της επιβίωσης.
Η δημοσιογράφος Anja Troelenberg και ο φωτογράφος Ilir Tsouko μάς μιλούν για όσα κατέγραψαν στο ταξίδι τους: την ανθεκτικότητα, τις ευαλωτότητες, την ανθρώπινη δημιουργία έπειτα από μια καταστροφή και την απώλεια στη φύση…
Ilir Tsouko και Anja Troelenberg | GR.BOELL.ORG/EN
«Το πρότζεκτ μας ξεκινά εκεί όπου ένα συμβατικό ειδησεογραφικό ή τηλεοπτικό ρεπορτάζ συχνά είναι υποχρεωμένο να τελειώσει. Οι καταστροφές προσελκύουν τεράστια δημοσιογραφική προσοχή, όταν οι εικόνες είναι δραματικές και τα γεγονότα εξελίσσονται με μεγάλη ταχύτητα. Ομως η φαινομενική επιστροφή στην κανονικότητα έχει πολύ μικρότερη ειδησεογραφική αξία – παρόλο που για όσους έχουν πληγεί είναι συχνά ακριβώς η στιγμή κατά την οποία ξεκινά η μακρά και δύσκολη διαδικασία της ανοικοδόμησης.
»Η απώλεια στη φύση είναι ορατή σε όσα έχουν αλλάξει ή εξαφανιστεί: καμένα δέντρα, γυμνή γη, σημάδια από τις πλημμύρες, αλλαγμένοι ορίζοντες. Η πρόκληση είναι να καταγράψουμε αυτά τα ίχνη χωρίς να μετατρέψουμε την καταστροφή σε κάτι οπτικά ελκυστικό. Μερικές φορές αυτό που λείπει λέει περισσότερα από αυτό που έχει απομείνει.
(GR.BOELL.ORG/EN)
(GR.BOELL.ORG/EN)
»Μας ενδιέφερε λιγότερο η ίδια η στιγμή της καταστροφής και περισσότερο αυτό που μένει μετά: Πώς συνεχίζεις να ζεις σε ένα σπίτι που έχει καταστραφεί ή υποστεί ζημιές; Πώς ξαναχτίζεις μια αγροτική εκμετάλλευση ή τα μέσα βιοπορισμού σου; Πώς αλλάζει η σχέση σου με ένα τοπίο όταν η φωτιά ή η πλημμύρα το έχει μεταμορφώσει τόσο δραστικά, ώστε ίσως να μην μπορεί πλέον να σου προσφέρει τις ίδιες προϋποθέσεις ζωής με πριν;
«Η πρόκληση είναι να καταγράψουμε χωρίς να μετατρέψουμε την καταστροφή σε κάτι οπτικά ελκυστικό»
»Η πιο ελεύθερη αφηγηματική μορφή μάς επέτρεψε επίσης να δείξουμε τις αντιφάσεις. Η απόγνωση και η ελπίδα μπορούν να συνυπάρχουν, όπως ακριβώς η καταστροφή και τα νέα ξεκινήματα. Γι’ αυτό η έκθεση δεν αφηγείται μία γραμμική ιστορία. Αποτελείται από θραύσματα που επιτρέπουν σε διαφορετικές εμπειρίες και συναισθήματα να συνυπάρχουν.
»Για εμάς, όπως προείπα, η καταστροφή είναι μόνο η αφετηρία, όχι το πραγματικό θέμα. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι τι αποκαλύπτει: τις ευαλωτότητες, τις κοινωνικές δομές και, τελικά, το ερώτημα του πώς λειτουργεί μια κοινωνία όταν βρίσκεται υπό πίεση. Ποιος βοηθά ποιον; Ποιος μένει μόνος; Ποιοι θεσμοί λειτουργούν και ποιοι όχι; Τι προσπαθούν να κρατήσουν οι άνθρωποι, τι αναγκάζονται να αφήσουν πίσω και πώς αλλάζει η σχέση τους με τον τόπο στον οποίο ζουν;
»Ξανά και ξανά, συναντήσαμε αυτή την παρόρμηση να συνεχίσεις, παρά τα πάντα. Παντού, σε Ρόδο, Θεσσαλία ή Εβρο. Ο αγρότης Βαγγέλης το συνόψισε σε μία φράση: “Από τη στιγμή που έχεις μάθει να χτίζεις μια ζωή, κουβαλάς αυτή την ικανότητα μέσα σου και μπορείς να ξεκινήσεις ξανά, όσες φορές χρειαστεί”.
»Ωστόσο, η έκθεση δεν έχει σκοπό να αποτελέσει μια ηρωική ιστορία για την ανθρώπινη ανθεκτικότητα. Ορισμένες απώλειες δεν μπορούν να αντικατασταθούν, κάποια τραύματα παραμένουν και δεν μπορούν όλοι απλώς να ξεκινήσουν ξανά. Γι’ αυτό πιστεύω ότι πρέπει επίσης να είμαστε προσεκτικοί με τον όρο ”ανθεκτικότητα”, ο οποίος χρησιμοποιείται πολύ σε αυτό το πλαίσιο. Μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η ανάκαμψη είναι κυρίως ζήτημα ατομικής δύναμης. Στην πραγματικότητα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τις κοινωνικές δομές, τις λειτουργικές υποδομές, την κρατική στήριξη και τις πολιτικές αποφάσεις.
»Το “Beyond Destruction” αφορά αυτό που παραμένει, αυτό που αλλάζει και αυτό που οι άνθρωποι δημιουργούν ξανά μετά από μια καταστροφή. Με πολλούς τρόπους, αυτό που συναντήσαμε πέρα από την καταστροφή ήταν η ανθεκτικότητα όχι ως μια αφηρημένη ιδέα, αλλά ως κάτι απολύτως καθημερινό και ανθρώπινο.
»Κατά τη διάρκεια της έρευνάς μας, έγινε πολύ σαφές ότι η ανθεκτικότητα δεν εξαρτάται μόνο από το άτομο. Δεν αφορά απλώς το αν κάποιος είναι προσωπικά αρκετά δυνατός ώστε να “σηκωθεί ξανά” μετά από μια καταστροφή. Καθοριστικό είναι το περιβάλλον στο οποίο ζουν οι άνθρωποι: Εχουν οικογένεια, γείτονες ή μια κοινότητα που μπορεί να τους στηρίξει; Λειτουργούν οι υποδομές; Μπορούν οι δημόσιοι θεσμοί να ανταποκριθούν; Φτάνει έγκαιρα η οικονομική στήριξη σε όσους έχουν πληγεί; Αυτές οι συνθήκες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στο κατά πόσο οι άνθρωποι μπορούν να ξαναχτίσουν τη ζωή και τα μέσα βιοπορισμού τους και να διαχειριστούν ψυχολογικά όσα έχουν βιώσει.
»Οι συνθήκες αυτές δεν κατανέμονται καθόλου ισότιμα. Στην έρευνα για τις καταστροφές, αυτό συχνά περιγράφεται ως κοινωνική ευαλωτότητα: το εισόδημα, η ηλικία, η υγεία, η κινητικότητα, οι συνθήκες στέγασης και τα κοινωνικά δίκτυα επηρεάζουν όλα το πόσο καλά μπορεί κάποιος να προστατευθεί και να ανακάμψει στη συνέχεια. Κατά τη διάρκεια των καυσώνων, για παράδειγμα, οι ηλικιωμένοι ή τα άτομα με περιορισμένη κινητικότητα είναι ιδιαίτερα ευάλωτα.
»Στο ταξίδι μας στην Ελλάδα, γνωρίσαμε έναν αγρότη ο οποίος, κατά τη διάρκεια των πλημμυρών, έμπαινε επανειλημμένα μέσα στα νερά για να σώσει ηλικιωμένους και ασθενείς γείτονες που δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν μόνοι τους τα σπίτια τους.
»Φυσικά, αυτό δεν αφορά ειδικά την Ελλάδα. Οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες επηρεάζουν τόσο τη δυνατότητα των ανθρώπων να εκκενώσουν μια περιοχή –ποιος έχει αυτοκίνητο, ποιος μπορεί να πληρώσει τη βενζίνη ή να βρει κάπου να μείνει;– όσο και τις πιθανότητές τους να ξαναχτίσουν τη ζωή τους στη συνέχεια: Ποιος έχει πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους, κρατική στήριξη, ασφάλιση ή άλλες μορφές βοήθειας;
»Επομένως, ανθεκτικότητα δεν σημαίνει μόνο να επιστρέψουμε στον τρόπο με τον οποίο ήταν τα πράγματα πριν. Σημαίνει επίσης να μαθαίνουμε από τις καταστροφές και να προσαρμοζόμαστε σε νέους κινδύνους – στον τρόπο με τον οποίο χτίζουμε, στην προετοιμασία για τις καταστροφές ή στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε και διαχειριζόμαστε τα τοπία».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr