Ο καθηγητής Ιατρικής του Stanford Γιάννης Ιωαννίδης δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις για το επιστημονικό του έργο. Ωστόσο, στην Ελλάδα της πανδημίας, η επιστημονική του ιδιότητα δεν ήταν αρκετή για να τον προστατεύσει από την απαξίωση. Όταν οι απόψεις του δεν συμβάδιζαν με την κυβερνητική διαχείριση και την κυρίαρχη αφήγηση που προβαλλόταν καθημερινά από τα ΜΜΕ, βρέθηκε απέναντι σε ένα σύστημα που αντιμετώπιζε την αμφισβήτηση σχεδόν ως αδίκημα.
Την ώρα που η κυβέρνηση παρουσίαζε συγκεκριμένους επιστήμονες ως αδιαμφισβήτητες αυθεντίες και η δημόσια συζήτηση συχνά περιοριζόταν στο «εμπιστευτείτε τους ειδικούς», ο Ιωαννίδης επέμενε σε κάτι πολύ πιο απλό: κανένας επιστήμονας δεν είναι αλάνθαστος και καμία άποψη δεν μπορεί να αποκτά το ακαταδίωκτο επειδή συνοδεύεται από έναν βαρύ ακαδημαϊκό τίτλο.
Σε πρόσφατη τηλεοπτική του παρέμβαση στον ΣΚΑΪ, έστειλε ένα μήνυμα που αφορά ευθέως και τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση διαχειρίστηκε τότε την ενημέρωση της κοινωνίας. Μίλησε για τον κίνδυνο να μετατρέπεται η επιστημονική γνώση σε εργαλείο αυθεντίας και να αντιμετωπίζεται ο πολίτης ως περίπου ανίκανος να κρίνει, επειδή δεν διαθέτει τα ίδια πτυχία με εκείνον που εμφανίζεται στην τηλεόραση.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο uncomfortable αλήθεια για όσους κυβέρνησαν μέσα από τη λογική του «εμείς ξέρουμε, εσείς ακούτε»: ακόμη και άνθρωποι χωρίς επιστημονικές περγαμηνές μπορεί σε μια κρίση να κάνουν πιο σωστές εκτιμήσεις από εκείνους που έχουν θεσμικό ρόλο και εμφανίζονται ως ειδικοί.
Η πανδημία έδειξε, σύμφωνα με τον Ιωαννίδη, ότι η επίκληση της αυθεντίας δεν αποτελεί υποκατάστατο της επιστημονικής τεκμηρίωσης. Όταν κάποιος λέει «έχω εκατόν είκοσι πτυχία, άρα δεν μπορείς να με αμφισβητήσεις», τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο αν θα κάνει λάθος. Το πρόβλημα είναι ότι, όταν τελικά διαψευστεί, μαζί του τραυματίζεται και η εμπιστοσύνη της κοινωνίας προς την επιστήμη.
Αυτό ακριβώς συνέβη σε μεγάλο βαθμό τα προηγούμενα χρόνια. Η αμφισβήτηση βαφτιζόταν «παραπληροφόρηση», η διαφορετική άποψη εύκολα στιγματιζόταν ως «συνωμοσιολογία» και η κυβέρνηση είχε κάθε λόγο να προβάλλει μια εικόνα απόλυτης επιστημονικής βεβαιότητας, ώστε οι πολιτικές της αποφάσεις να εμφανίζονται ως μονόδρομος.
Μόνο που η επιστήμη δεν λειτουργεί με κυβερνητικά non paper, ούτε με τηλεοπτικές βεβαιότητες. Βασίζεται στην αμφισβήτηση, στα δεδομένα, στην αναθεώρηση και στην παραδοχή ότι μπορεί να έχεις κάνει λάθος.
Και αυτή είναι η ουσία όσων είπε ο Ιωαννίδης: η μεγαλύτερη ζημιά δεν γίνεται όταν ένας απλός πολίτης αμφισβητεί έναν ειδικό. Γίνεται όταν οι «ειδικοί» θεωρούν ότι δεν επιτρέπεται να αμφισβητηθούν.
Γιατί τότε δεν γελοιοποιείται ο πολίτης που έκανε ερωτήσεις. Γελοιοποιείται η ίδια η επιστήμη — και μαζί της ένα ολόκληρο σύστημα εξουσίας που επί χρόνια απαίτησε από την κοινωνία να εμπιστευθεί χωρίς δεύτερη σκέψη εκείνους που το ίδιο επέλεξε να παρουσιάζει ως αλάθητους.
Διαβάστε περισσότερα