Ο τίτλος της παράστασης είναι «Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου» αλλά θα μπορούσε κάλλιστα να έχει ως υπότιτλο: Οταν ο δήμιος ανακαλύπτει την ταξική πάλη. Ολες οι λέξεις, τίτλου και προτεινόμενου υπότιτλου, μας προδιαθέτουν για δύο ακόμη λέξεις: Monty Python!
Και αυτό κάνει, για πρώτη φορά στη συγγραφική του καριέρα ο Γιάννης Κεντρωτάς και αυτό παρουσιάζεται, επίσης για πρώτη φορά, στην Ελλάδα σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κοιλάκου. Με μοναδικές ερμηνείες από τους Γιάννη Οικονομίδη (Johnny O’), Βασίλη Χατζηδημητράκη, Μαρία Μπαλούτσου, Γιώργο Ντούση, Aγγελος Λιάγκο.
Ενα έργο βαθιά πολιτικό, απίστευτα αστείο (προκαλεί όλα τα είδη του γέλιου) και έξυπνο. Πρόκειται πράγματι για μία αναρχική κωμωδία, όπως την περιγράφουν οι ίδιοι, που δανείζεται τη μεσαιωνική Αγγλία, το μαύρο χιούμορ και την παράλογη λογική των Monty Python, για να μιλήσει για την εξουσία, την εργασία, τη φορολογία, την υποταγή κι εκείνη την περίφημη «κοινωνική αφύπνιση» για την οποία μιλάμε όλοι, αλλά κάπως καθυστερεί να γίνει πραγματικότητα ίσως γιατί δεν μας έχει χτυπήσει προσωπικά την πόρτα.
Η ιστορία ξεκινά με μια δημόσια εκτέλεση: ένας φτωχός, αλλά νομοταγής υφαντουργός πρόκειται να χάσει το κεφάλι του επειδή δεν υπήρξε συνεπής στις φορολογικές του υποχρεώσεις, καθώς οι τελευταίες όλο και αυξάνονταν. Ο δήμιος ετοιμάζει το τσεκούρι, ο βοηθός του τα απαραίτητα σύνεργα και η κοινωνία ετοιμάζεται να παρακολουθήσει την… απονομή της δικαιοσύνης!
Ολα κυλούν υποδειγματικά, ώσπου καταφθάνει ένα περιστέρι με νέο βασιλικό διάταγμα. Κι εκεί αρχίζουν τα προβλήματα. Οχι τόσο για τον μελλοθάνατο, όσο για τον άνθρωπο που έχει αναλάβει να τον θανατώσει. Ξυπνάει η «κόρη μου η σοσιαλίστρια» μέσα του και, για να μη λέμε πολλά, όποιον πάρει ο χάρος! Στην κυριολεξία και όχι μόνο… Συνομιλήσαμε με τον σκηνοθέτη Μιχάλη Κοιλάκο και τον συγγραφέα Γιάννη Κεντρωτά, που συνεργάζονται επί χρόνια («Ο Τόρνος», «Γιοσίρου Γιαμαγκούσι», «Πιγκάλ») γιατί τη σωστή ομάδα δεν την αλλάζεις.
Τι ακριβώς σημαίνει η «ευαισθησία» του δήμιου στον τίτλο σας; Είναι ένα ανθρώπινο χαρακτηριστικό που μπορεί να τον οδηγήσει στην άρνησή του να κάνει ό,τι είναι να κάνει; Ενας τρόπος να αντέχει τον εαυτό του και να συνεχίζει την ίδια δουλειά; Ή τι άλλο;
Γιάννης Κεντρωτάς: Η ευαισθησία του Αβελάρδου -έτσι λέγεται ο δήμιος στο έργο- είναι η εσωτερική του σύγκρουση ανάμεσα στον άνθρωπο και τον επαγγελματία δήμιο, ανάμεσα στη συνείδηση και στην υπακοή. Αρχικά λειτουργεί ως ένας μηχανισμός άμυνας, που τον βοηθά να αντέχει τη δουλειά του και τους συνεργάτες του, δηλαδή… τον έναν και μοναδικό, τον Ευγένιο (το όνομα επίσης αντιφατικό). Εναν άνθρωπο που μόνο ευαισθησίες δεν έχει και συνεχώς βρίσκεται σε ρήξη με την κοινωνική συνείδηση του δήμιου. Παρόλο που είναι κατώτερος στην ιεραρχία από τον Αβελάρδο φαίνεται να κινεί τα νήματα και να κάνει τον δήμιο να τρομοκρατείται κάθε φορά που ασκεί κριτική στην καθεστηκυία τάξη. Η ευαισθησία του όμως κερδίζει και σταδιακά μετατρέπεται σε δύναμη αντίστασης, οδηγώντας τον στην άρνηση να εκτελέσει έναν άνθρωπο και να επαναστατήσει.
Γιατί επιλέξατε τον Μεσαίωνα για μια τόσο αναγνωρίσιμη πολιτική κατάσταση; Εκεί έχουμε φτάσει σήμερα;
Γ.Κ.: Ο Μεσαίωνας μας επιτρέπει να αποστασιοποιηθούμε από τη σύγχρονη πραγματικότητα και, μέσα από τον παραλογισμό της εποχής, να αναγνωρίσουμε τους μηχανισμούς της σημερινής εξουσίας. Δεν πιστεύουμε ότι ζούμε κυριολεκτικά στον Μεσαίωνα, αλλά ότι ορισμένες μεσαιωνικές λογικές επιβιώνουν με σύγχρονα προσωπεία. Αλλωστε είναι μια εποχή πολύ οικεία σε όλους μας, λόγω του «ρομαντικού» στοιχείου των ιπποτών, αλλά και ταυτόχρονα πολύ συμβολική. Αν το καλοσκεφτεί κανείς, οι κοινωνικές τάξεις δεν έχουν εξελιχθεί και πολύ από τότε. Ο βασιλιάς και η Αυλή είναι η εξουσία και η άρχουσα τάξη των οικονομικά ισχυρών, οι ιππότες είναι ο στρατός και οι δυνάμεις καταστολής και ο λαός αυτός που ήταν πάντα: ο λαός, από τους μικρομεσαίους υφαντουργούς μέχρι τον «τελευταίο τροχό της αμάξης» που σκουπίζει τα αίματα από την πλατεία. Απλώς έχουν αλλάξει οι συνθήκες διαβίωσης. Κάπως…
Ο καταδικασμένος υφαντουργός βρίσκει την ευκαιρία να συνδικαλιστεί. Πώς αποκτά σκηνική δύναμη ένας άνθρωπος που αρχικά εμφανίζεται απολύτως ανίσχυρος; Τι αλλάζει όταν παύει να ζητά μόνο να σωθεί ο ίδιος;
Μιχάλης Κοιλάκος: Ολοι οι ήρωες της παράστασης είναι φτωχοδιάβολοι που κοιτάνε την πάρτη τους. Ο καθένας παζαρεύει τη δική του σωτηρία. Ο υφαντουργός στην αρχή είναι ένας άνθρωπος μόνος, που ζητάει χάρη. Οσο ζητάει να σωθεί ο ίδιος είναι απλώς ένας κατάδικος. Οταν αρχίζει να μιλάει για όλους γίνεται κίνδυνος. Δεν χρειάζεται να υψώσει τη φωνή του. Αρκεί να μην είναι πια μόνος. Πείθει τους άλλους να ενωθούν. Να διεκδικήσουν. Η ικεσία είναι ατομική υπόθεση. Η απεργία είναι συλλογική. Δεν ρωτάει πια «γιατί εγώ;». Ρωτάει «γιατί εμείς;». Εκεί η εξουσία χάνει το μόνο της πλεονέκτημα: ότι μιλούσε με τον καθένα χωριστά.
Η παράσταση χρησιμοποιεί τραγούδι, χορογραφίες και το παράλογο των Monty Python. Σε μια εποχή που ακόμη και η πολιτική βία καταναλώνεται ως θέαμα, πώς αποφεύγεται να γίνει και η σκηνική καταγγελία της μια ευχάριστη εκτόνωση που τελειώνει με το χειροκρότημα;
Γ.Κ.: Στόχος μας είναι το κοινό να γελάσει με τον παραλογισμό αλλά ταυτόχρονα να αναγνωρίσει μέσα του και τις δικές του ανοχές, τις δικαιολογίες που αποδέχεται και τις στιγμές που επιλέγει τη σιωπή. Η τέχνη αυτό κάνει πάντα, από γεννησιμιού της: Μεταφέρει σε εικόνα και λόγο αυτό που δεν μπορεί να ειπωθεί από το κάθε άτομο ξεχωριστά. Αφουγκράζεται τις ανάγκες του ανθρώπου και τους δίνει μορφή και βήμα. Σε άλλες εποχές η αλήθεια είναι ότι η τέχνη επηρέαζε περισσότερο και πιο άμεσα. Τώρα έχει αλλάξει η εποχή. Ολα τρέχουν πολύ πιο γρήγορα, οι εικόνες εναλλάσσονται με φοβερή ταχύτητα και το μυαλό είναι εκπαιδευμένο να ξεχνάει και να πηγαίνει αμέσως στο επόμενο ερέθισμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι καταθέτουμε τα όπλα. Συνεχίζουμε με ειλικρίνεια να εκθέτουμε και να καταγγέλλουμε, με την ελπίδα να ακουστούμε πιο ουσιαστικά. Αν το χειροκρότημα συνοδεύεται από έναν προβληματισμό που συνεχίζεται έξω από το θέατρο, τότε η παράσταση έχει ξεπεράσει τα όρια της απλής ψυχαγωγίας.
Αλήθεια, πότε το γέλιο γίνεται άρνηση της εξουσίας και πότε μας βοηθά απλώς να την υπομένουμε;
Μ.Κ.: Το γέλιο συνήθως σε χαλαρώνει. Σου δίνει κουράγιο να συνεχίσεις: να υπομένεις ή να αντιστέκεσαι. Αυτό δεν το αποφασίζει η παράσταση, το αποφασίζεις εσύ. Χρόνια γελάμε με τους κυβερνώντες και δεν αλλάζει τίποτα. Γιατί γελάμε μ’ αυτούς και ώς εκεί! Οταν όμως γελάς με τον δήμιο, αμφισβητώντας την υπακοή σου, κάτι κινείται. Κάτι αλλάζει. Αυτό δεν είναι γέλιο χαλάρωσης, αλλά γέλιο μιας εσωτερικής έντασης που ξεσπάει και μας δίνει δύναμη. Πότε έχουμε δει στρατιώτες να πηγαίνουν στη μάχη θλιμμένοι; Η ιδέα της επανάστασης, η ιδέα του αγώνα μας απέναντι σε αυτό που μας καταπιέζει, συνοδεύεται πάντα με γέλιο ευχαρίστησης. Αυτή είναι η αδρεναλίνη που νιώθεις όταν αντιδράς, όταν πράττεις. Αυτό νομίζω συμβαίνει και στην παράσταση. Γελάμε με τον δήμιο, γιατί μέσα από αυτόν αναγνωρίζουμε την ανάγκη μας να αρνηθούμε την υπακοή και ενδόμυχα νιώθουμε μια ευχαρίστηση που εκείνος το καταφέρνει, γιατί έτσι θα μπορέσουμε και εμείς να το κάνουμε.
Τελικά, πόσο οικείο πρόσωπο μπορεί να γίνει ένας δήμιος σήμερα;
Μ.Κ.: Ο δήμιος σήμερα δεν φοράει κουκούλα. Εχει ωράριο, προϊστάμενο, δόσεις και μια δικαιολογία έτοιμη: «Εγώ απλώς εκτελώ». Το είπε ο υπάλληλος που υπέγραψε την κατάσχεση. Το είπε ο τραπεζικός που αρνήθηκε τη ρύθμιση. Βασικά το λέμε όλοι μας σχεδόν καθημερινά. Από τα πιο απλά μέχρι τα πιο μεγάλα. Μεταθέτουμε πάντα την ευθύνη σε κάτι άλλο ή σε κάποιον άλλο. Και γι’ αυτό ακόμα, παρόλο που είμαστε μια κοινωνία σε αναβρασμό, ποτέ δεν συμβαίνει η αλλαγή. Κανείς μας δεν αποφάσισε τίποτα. Ολοι εκτελέσαμε. Η τυφλή υπακοή, όμως, σπάνια είναι τυφλή. Βλέπει μια χαρά. Απλώς κάνει ότι δεν βλέπει.
info
Κάθε Δευτ., Τρ. στις 21.00, στο θέατρο Olvio (Ιεράς Οδού 67 & Φαλαισίας 7, Βοτανικός, τηλ.: 2103414118). Προπώληση: more.com. Για ακόμα λίγες παραστάσεις. Στον ρόλο του Χάρου, που ποτέ δεν εμφανίζεται με πρόσωπο, ο ίδιος ο σκηνοθέτης Μιχάλης Κοιλάκος.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr