Σημαντική συρρίκνωση καταγράφεται στον αριθμό των δικαιούχων τριών βασικών κοινωνικών παροχών του ΟΠΕΚΑ κατά την εξαετία 2020-2026. Πρόκειται για το επίδομα παιδιού, το επίδομα στέγασης και το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα στα οποία η πρόσβαση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα δηλωθέντα εισοδήματα των νοικοκυριών.
Σύμφωνα με συγκεντρωτικά στοιχεία που προκύπτουν από εκθέσεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή και ανακοινώσεις του ΟΠΕΚΑ, ο αριθμός των επιδοτούμενων περιπτώσεων στις τρεις αυτές παροχές έχει μειωθεί συνολικά κατά 420.117 μέσα σε έξι χρόνια.
Η μεγαλύτερη μείωση σε απόλυτους αριθμούς καταγράφεται στο επίδομα παιδιού. Από 711.527 δικαιούχους τον Μάιο του 2020 ο αριθμός περιορίστηκε στους 460.803 τον Μάιο του 2026, δηλαδή κατά 250.724 περιπτώσεις.
Στο επίδομα στέγασης οι δικαιούχοι μειώθηκαν από 243.082 σε 168.447. Πρόκειται για 74.635 λιγότερα νοικοκυριά, σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος ενοικίασης αποτελεί σημαντική επιβάρυνση για μεγάλο μέρος των οικογενειακών προϋπολογισμών.
Η μεγαλύτερη ποσοστιαία υποχώρηση καταγράφεται στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, όπου οι δικαιούχοι μειώθηκαν κατά 39,5%.
Η κύρια αιτία μείωσης του αριθμού των δικαιούχων είναι η μη αναπροσαρμογή των εισοδηματικών ορίων μέχρι τα οποία επιτρέπεται η λήψη των συγκεκριμένων κοινωνικών επιδομάτων και των παροχών. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει… μεριμνήσει γι’ αυτό «επιτυγχάνοντας» με αυτό τον τρόπο «εξοικονόμηση» δαπανών! Οι συνέπειες όμως αυτής της μεθόδευσης αποτυπώνονται στα ίδια τα νοικοκυριά, τα οποία έρχονται αντιμέτωπα με σημαντικού ύψους απώλειες που επιδεινώνουν απότομα την αγοραστική τους δύναμη και τα φέρνουν σε ακόμη μεγαλύτερη οικονομική δυσπραγία και σε ακόμη πιο δύσκολη θέση στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν και να αναθρέψουν τα παιδιά τους.
Πώς η αύξηση του μισθού οδηγεί σε απώλεια επιδόματος
Ο μηχανισμός που προκαλεί την απώλεια των κοινωνικών παροχών και εν τέλει τη μείωση του αριθμού των δικαιούχων των παροχών του ΟΠΕΚΑ για τη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων είναι απλός: τα εισοδηματικά όρια παραμένουν σταθερά, ενώ τα ονομαστικά εισοδήματα αυξάνονται.
Ενα νοικοκυριό που βρισκόταν οριακά κάτω από το ανώτατο εισοδηματικό πλαφόν μπορεί ύστερα από μια μικρή μισθολογική αύξηση να περάσει πάνω από αυτό και να χάσει ολόκληρη την παροχή.
Στην περίπτωση του επιδόματος παιδιού η μετακίνηση από τη μία εισοδηματική κλίμακα στην άλλη μπορεί επίσης να μειώσει σημαντικά το ποσό που εισπράττει η οικογένεια, χωρίς να το μηδενίσει.
Το πρόβλημα εντείνεται όταν η αύξηση των ονομαστικών αποδοχών δεν επαρκεί για να καλύψει την αύξηση των τιμών. Ετσι μια οικογένεια μπορεί να εμφανίζεται εισοδηματικά ισχυρότερη στα φορολογικά στοιχεία, αλλά στην πραγματικότητα να έχει μικρότερη αγοραστική δύναμη. Η μη τιμαριθμική αναπροσαρμογή των ορίων λειτουργεί επομένως ως μηχανισμός σταδιακού περιορισμού της πρόσβασης στις παροχές. Δεν αποτελεί πάντως από μόνη της απόδειξη ότι όλες οι μειώσεις του αριθμού των δικαιούχων οφείλονται σε αυτή την αιτία.
Πώς χάνονται έως 2.100 ευρώ τον χρόνο
Τα παρακάτω παραδείγματα είναι υποθετικά, αλλά βασίζονται στα ισχύοντα εισοδηματικά όρια. Υποθέτουν ότι η οικογενειακή σύνθεση δεν αλλάζει και ότι πληρούνται όλες οι υπόλοιπες προϋποθέσεις χορήγησης.
1. Οικογένεια με δύο παιδιά χάνει ολόκληρο το Α21
Το ετήσιο εισόδημα αυξάνεται από 29.800 σε 30.200 ευρώ. Η οικογένεια ξεπερνά το ανώτατο όριο των 30.000 ευρώ για δύο γονείς και δύο παιδιά και χάνει τα 56 ευρώ μηνιαίως που προηγουμένως λάμβανε.
Αύξηση εισοδήματος: 400 € – Απώλεια επιδόματος: 672 € ετησίως.
Το συνολικό ετήσιο εισόδημα, μαζί με το επίδομα, μειώνεται τελικά κατά 272 ευρώ.
2. Οικογένεια με ένα παιδί μένει εκτός επιδόματος
Το εισόδημα αυξάνεται από 26.000 σε 26.500 ευρώ. Με ανώτατο όριο 26.250 ευρώ η οικογένεια χάνει το επίδομα των 28 ευρώ τον μήνα.
Αύξηση εισοδήματος: 500 € – Απώλεια επιδόματος: 336 € ετησίως.
Η οικογένεια διατηρεί καθαρό ετήσιο όφελος μόλις 164 ευρώ πριν από φόρους και άλλες επιβαρύνσεις.
3. Μικρή αύξηση εισοδήματος προκαλεί μεγάλη περικοπή του Α21
Οικογένεια με δύο παιδιά βλέπει το ετήσιο εισόδημά της να ανεβαίνει από 11.800 σε 12.200 ευρώ. Μετακινείται από την Α’ στη Β’ εισοδηματική κλίμακα και το επίδομα μειώνεται από 140 σε 84 ευρώ μηνιαίως.
Αύξηση εισοδήματος: 400 € – Μείωση επιδόματος: 672 € ετησίως.
Το συνδυασμένο ετήσιο εισόδημα από αποδοχές και επίδομα μειώνεται κατά 272 ευρώ.
4. Ενοικιαστής χάνει την επιδότηση κατοικίας
Μονοπρόσωπο νοικοκυριό με ετήσιο εισόδημα 6.900 ευρώ δικαιούται επίδομα στέγασης 70 ευρώ τον μήνα. Εάν το εισόδημα αυξηθεί στα 7.200 ευρώ, υπερβαίνει το πλαφόν των 7.000 ευρώ.
Αύξηση εισοδήματος: 300 € – Απώλεια επιδόματος: 840 € ετησίως.
Παρά την αύξηση του δηλωθέντος εισοδήματος οι συνολικοί ετήσιοι πόροι του νοικοκυριού μειώνονται κατά 540 ευρώ.
5. Τετραμελής οικογένεια χάνει 2.100 ευρώ επιδότηση ενοικίου
Ζευγάρι με δύο παιδιά και ετήσιο εισόδημα 17.300 ευρώ λαμβάνει επίδομα στέγασης 175 ευρώ τον μήνα. Με αύξηση του εισοδήματος στα 17.800 ευρώ ξεπερνά το όριο των 17.500 ευρώ και χάνει ολόκληρη την επιδότηση.
Αύξηση εισοδήματος: 500 € – Απώλεια επιδόματος: 2.100 € ετησίως.
Το συνολικό διαθέσιμο ποσό από εισόδημα και στεγαστική ενίσχυση μειώνεται κατά 1.600 ευρώ ετησίως.
Το πρόβλημα των αμετάβλητων ορίων
Τα παραδείγματα δείχνουν ότι η μικρή υπέρβαση ενός εισοδηματικού ορίου μπορεί να προκαλέσει απώλεια παροχής μεγαλύτερη από την αύξηση του ίδιου του εισοδήματος.
Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό πρόβλημα των συστημάτων κοινωνικών ενισχύσεων με απότομα εισοδηματικά όρια: το νοικοκυριό που βρίσκεται λίγο κάτω από το πλαφόν μπορεί να έχει περισσότερους συνολικούς πόρους από ένα άλλο που βρίσκεται λίγο πάνω από αυτό.
Η αναπροσαρμογή των εισοδηματικών ορίων με βάση τον πληθωρισμό ή τις αυξήσεις των αποδοχών, η σταδιακή αποκλιμάκωση των παροχών αντί της απότομης διακοπής τους καθώς και η συστηματική δημοσιοποίηση των αιτιών απόρριψης των αιτήσεων αποτελούν τρεις παρεμβάσεις που απαιτείται να γίνουν άμεσα για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Το βασικό ερώτημα που ανακύπτει από τα στοιχεία της εξαετίας είναι κατά πόσο το σημερινό σύστημα κοινωνικών παροχών εξακολουθεί να καλύπτει επαρκώς τα νοικοκυριά για τα οποία σχεδιάστηκε.
Διότι όταν τα εισοδηματικά κριτήρια μένουν σταθερά επί χρόνια, ακόμη και μια περιορισμένη αύξηση αποδοχών μπορεί να μετατραπεί από οικονομική ανάσα σε αιτία απώλειας σημαντικής κοινωνικής ενίσχυσης.
Η κυβέρνηση δίνει προτεραιότητα στην ενίσχυση των υψηλών εισοδημάτων
Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης Μητσοτάκη αδιαφορεί πλήρως για το πρόβλημα της στέρησης κοινωνικών επιδομάτων από εκατοντάδες χιλιάδες ελληνικά νοικοκυριά, θέτοντας ως προτεραιότητα τη διάθεση των πόρων που… εξοικονομούνται μέσω αυτής της μεθόδευσης σε άλλου είδους «παροχές» και φοροελαφρύνσεις κυρίως προς τους έχοντες υψηλά εισοδήματα και μεγάλη περιουσία, όπως π.χ. οι τεράστιες μειώσεις των φορολογικών επιβαρύνσεων για τους έχοντες ετήσια εισοδήματα άνω των 60.000 ευρώ, ο μηδενισμός των φορολογικών επιβαρύνσεων για γονικές παροχές χρηματικών ποσών άνω των 150.000 ευρώ (με τη θέσπιση του αφορολογήτου των 800.000 ευρώ) και ο διπλασιασμός των ήδη υψηλών αποδοχών των ιεραρχών της Εκκλησίας της Ελλάδος (με το απίστευτο αιτιολογικό ότι είναι επιφορτισμένοι με αυξημένης ευθύνης… διοικητικά καθήκοντα, την ώρα που η παράδοση του λαού μας τους θέλει ως πνευματικούς ποιμένες και όχι ως υψηλόμισθα στελέχη του Δημοσίου).
Διαβάστε περισσότερα