Δεν συνεργάζεται για πρώτη φορά η σκηνοθέτρια Ζωή Ξανθοπούλου με την ομάδα ΠΥΡ του Θεάτρου Θησείο, παρότι τυπικά ανακοινώνεται ως «πρώτη». Η ομάδα είχε στηρίξει την παράσταση «Το πιο όμορφο σώμα που έχει βρεθεί ποτέ σε αυτό το μέρος» του Ζουζέπ Μαρία Μιρό, με την Ξανθοπούλου και πάλι στη σκηνοθεσία και τον Αργύρη Ξάφη να δίνει μια αξέχαστη ερμηνεία σε πολλαπλούς ρόλους. Τώρα, και πάλι, οι πολλαπλοί ρόλοι θα σωματοποιηθούν από τρεις μόνο ηθοποιούς, αλλά σε ένα κλασικό έργο:
Ο «Γλάρος» του Τσέχοφ ξεκινάει σήμερα στο Θέατρο Θησείο, για εννέα μόνο παραστάσεις, με τους Δέσποινα Κούρτη, Γιώργο Παπαπαύλου και Βασίλη Ζαφειρόπουλο. Επί σκηνής και ένας μουσικός, ο τσελίστας Τάσος Μισυρλής. Η παράσταση βασίζεται στη δραματουργική συμπύκνωση, η σύλληψη της Ξανθοπούλου δίνει έμφαση στο «θέατρο μέσα στο θέατρο», στη σύγκρουση των γενεών και στη σημερινή σχέση των καλλιτεχνών με την τέχνη και την επιβίωσή τους. Συνομιλήσαμε μαζί της, σκεπτόμενοι πως αν ξεκινά έτσι η θεατρική περίοδος, μάλλον καλά θα πάνε τα πράγματα.
-Ο Τρέπλιεφ αναζητά «νέες μορφές», αλλά βρίσκεται απέναντι σε μια παλαιότερη γενιά που ελέγχει τη σκηνή και τους μηχανισμούς αναγνώρισης. Υπάρχει πραγματικά χώρος για τις νέες μορφές ή ζητούμε από τους νεότερους να καινοτομούν, ενώ συνεχίζουμε να μοιράζουμε την ορατότητα (και τη χρηματοδότηση) στους ήδη αναγνωρισμένους;
Ο χώρος για τις νέες μορφές υπάρχει πάντα. Το θέμα είναι αν το αντιλαμβανόμαστε. Πάντα κάτι νέο ξεπηδά. Ταυτόχρονα, δεν πιστεύω πως το «νέο» έχει να κάνει με την ηλικία των καλλιτεχνών. Ενας πιο ώριμος καλλιτέχνης, που έχει δουλέψει και πειραματιστεί, μπορεί να προτείνει νέες φόρμες στην τέχνη εξίσου με έναν νέο που ξεκινά με ορμή. Η καινοτομία δεν έχει να κάνει με το αν ο καλλιτέχνης είναι αναγνωρισμένος ή όχι. Είναι η πρόθεση, η αντίληψη για τον κόσμο και η τόλμη – αυτά δεν έχουν ούτε ηλικία ούτε αναγνωρισιμότητα. Και βέβαια είναι μεγάλη η κουβέντα για το τι εννοούμε νέες μορφές και για την αναγκαιότητά τους.
-Στον «Γλάρο» ο Τριγκόριν μπορεί να περάσει από τη ζωή της Νίνας, να την καταστρέψει και να επιστρέψει σχεδόν αλώβητος στη θέση και στην καριέρα του, ενώ εκείνη πληρώνει τη σχέση με τη μητρότητα, την απώλεια και την επαγγελματική της πορεία. Πόσο σύγχρονη παραμένει αυτή η έμφυλη ασυμμετρία;
Η αλήθεια είναι ότι θεωρώ πως για τις γυναίκες οι απατήσεις σε όλους τους τομείς είναι συχνά δυσανάλογες με εκείνες για τους άντρες. Στον «Γλάρο» τώρα, όλοι φταίνε και δεν φταίνε. Ούτε ο Τρέπλιεφ βγαίνει αλώβητος. Είναι η ανάγκη τους για επιτυχία και το φιλτράρισμα της ύπαρξής τους μέσα από αυτήν που τους συνθλίβει. Η Νίνα έχει κάνει σαφώς τις επιλογές της, που την κάνουν θύτη και θύμα. Είναι ένα σπουδαίο έργο, με μη εύκολες απαντήσεις. Στη συγκεκριμένη παράσταση με ενδιέφερε να συνομιλήσουν, σ’ ένα σκουπιδότοπο-σύμβολο για την κατάσταση της τέχνης αλλά και της ζωής των ανθρώπων, ο τόσο βαθύς και ουσιαστικός λόγος του Τσέχοφ με στοιχεία νεορεαλιστικού θιάσου. Θέλησα τα όρια ανάμεσα στο θέατρο και την πραγματικότητα να διευρυνθούν. Η αναζήτηση για νέες φόρμες, που αναφέρει στην αρχή του έργου του ο Τσέχοφ, γίνεται ο πυρήνας της παράστασής μας και θέτει ερωτήματα.
-Επιλέγετε τρεις ηθοποιούς για έναν ολόκληρο κόσμο προσώπων. Αυτό λειτουργεί μόνο ως θεατρική συμπύκνωση ή υποστηρίζει και κάτι πολιτικό: ότι μέσα σε ένα σύστημα εξουσίας ο ίδιος άνθρωπος μπορεί, ανάλογα με τη θέση που καταλαμβάνει, να γίνει ταυτόχρονα καταπιεσμένος και καταπιεστής;
Είναι απολύτως έτσι και φαίνεται και στο έργο. Η εξουσία είναι πολύπλευρη κοινωνικοπολιτική θέση. Πιστεύω ότι το θέατρο, όπως και κάθε δημιουργία, είναι μια πολιτική θέση έτσι κι αλλιώς. Η συμπύκνωση των ρόλων σε τρεις ηθοποιούς έχει να κάνει με την ανάγκη για διεύρυνση και διερεύνηση των ρόλων. Η ίδια η συνθήκη της παράστασης είναι ένας περιπλανώμενος θίασος που παίζει τον «Γλάρο» όπου τον καλούν. Είναι ένας μικρός θίασος, ώστε να μπορεί να περιοδεύει, να υπάρχει μέσα από την τέχνη που είναι και βασικός άξονας του ίδιου του έργου. Μέσα από τις εναλλαγές των ρόλων οι ηθοποιοί φωτίζουν τα κοινά νήματα που τους ενώνουν αλλά και τις διαφορές που τους κάνουν δυστυχείς.
-Η παράστασή σας συνδέει τον Τσέχοφ με τη σημερινή αγωνία των καλλιτεχνών να επιβιώσουν. Σήμερα, έχει μετατραπεί η καλλιτεχνική δημιουργία σε έναν εξαντλητικό αγώνα προσωπικής «εμπορευσιμότητας»;
Ναι, αυτός ο αγώνας που περιγράφετε είναι ορατός. Ζούμε σε μια εποχή επισφαλούς εργασίας, υποχρηματοδότησης και διαρκούς αυτοπροβολής. Και ξέρετε, από αυτόν τον αγώνα, πρώτος αποκλείεται ο πιο ειλικρινής.
-Ο Τριγκόριν αντικρίζει έναν σκοτωμένο γλάρο και αμέσως τον μετατρέπει σε λογοτεχνικό υλικό. Πού βρίσκεται για εσάς το ηθικό όριο ανάμεσα στην τέχνη που φωτίζει τον ανθρώπινο πόνο και αυτήν που τον οικειοποιείται, χτίζοντας καριέρες πάνω στις ζωές των πιο ευάλωτων;
Η τέχνη οφείλει να μετασχηματίζει. Η πραγματικότητα μας ξεπερνάει, δεν χρειάζεται αναπαραστάσεις ούτε επίκληση στο συναίσθημα. Δεν έχει ανάγκη να αισθητικοποιεί, δεν χρειάζεται καν να οικειοποιείται. Ακριβώς γιατί η τέχνη, άρα και το θέατρο, μπορεί να υπενθυμίσει στον άνθρωπο ότι είναι άνθρωπος. Δεν μπορούν όλα να το κάνουν αυτό. Η τέχνη όμως διαθέτει τους μηχανισμούς.
info: Παρ., Σάββ. 21.00, Κυρ. 20.00. Στο θέατρο Θησείο (Τουρναβίτου 7, τηλ.: 2103255444). Προπώληση: more.com. Εως 4/10.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr