Η εικόνα είναι καθησυχαστική. Και όχι μόνο. Είναι ντυμένη από πάνω μέχρι κάτω με τον μανδύα της επιστημονικής εγκυρότητας. Ενα διεθνές συνέδριο. Γιατροί και πανεπιστημιακοί.
Λογότυπα επιστημονικών φορέων. Υπουργικές αιγίδες. Ομιλητές από διαφορετικές χώρες. Ενα πρόγραμμα γεμάτο ιατρικούς όρους. Και κάπου ανάμεσα στις συνεδρίες, μια θεραπεία. Για τον άνθρωπο που παρακολουθεί απ’ έξω, η εξίσωση μοιάζει αυτονόητη: αφού παρουσιάστηκε σε «διεθνές επιστημονικό συνέδριο», κάποιος θα την έχει ελέγξει. Δεν είναι όμως απαραίτητα έτσι.
Η έρευνα στις δημόσιες εμφανίσεις της Ιωάννας Γάκα και του Ηλία Θεοδωρόπουλου δείχνει ακριβώς αυτή τη διαφορά. Η παρουσίαση μιας θεραπείας σε ένα συνέδριο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει εγκριθεί, ότι οι ισχυρισμοί του ομιλητή έχουν περάσει από κρίση ομοτίμων ή ότι η συγκεκριμένη παρουσίαση αποτελεί διαπιστευμένη συνεχιζόμενη ιατρική εκπαίδευση. Επομένως, τι ακριβώς σημαίνει όταν κάτι παρουσιάζεται ως «επιστημονικό»;
Ιωάννα Γάκα και Ηλίας Θεοδωρόπουλος, οι δύο γιατροί που συνελήφθησαν για την υπόθεση Μαζωνάκη
Μεγάλες λέξεις, μικρό νόημα
Στις 4 και 5 Μαΐου 2023 πραγματοποιείται διαδικτυακά το 1ο Διεθνές Συνέδριο Τουρισμού Υγείας. Οργανωτής είναι το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ), με πρόεδρο της οργανωτικής επιτροπής τον διευθυντή του Ινσιτούτου Γιάννη Τούντα, ομότιμο καθηγητή Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ. Η διοργάνωση αναφέρει ότι τελεί υπό την αιγίδα των υπουργείων Υγείας και Τουρισμού και της Περιφέρειας Αττικής. Στο πρόγραμμα της 5ης Μαΐου, στην ενότητα «Τουρισμός Ευεξίας στην Ελλάδα», βρίσκεται η Ιωάννα Γάκα. Τίτλος της παρουσίασης: «Ο ρόλος των Εναλλακτικών Θεραπειών». Ιδιότητα: «Γυναικολόγος – Ολιστικός Ιατρός». Για τον μέσο πολίτη οι λέξεις έχουν βάρος. Υπουργείο. Διεθνές συνέδριο. Γιατρός. Εναλλακτικές θεραπείες.
Δεν είναι έτσι, ξεκαθαρίζει το ΙΚΠΙ. «Την αποκλειστική ευθύνη για την κατάρτιση του προγράμματος και για την επιλογή των ομιλητών», επισημαίνει το Ινστιτούτο, είχε η Οργανωτική Επιτροπή, ενώ οι φορείς που έθεσαν το συνέδριο υπό την αιγίδα τους «δεν συμμετείχαν στη διαμόρφωση του προγράμματος ούτε στην επιλογή των υπόλοιπων συμμετεχόντων». Αλλά ούτε η Οργανωτική Επιτροπή «ήταν αρμόδια αλλά ούτε και μπορούσε να ελέγξει την αξιοπιστία των βιογραφικών κάθε ομιλητή».
Και τότε τι σημαίνει η παρουσία των θεσμών; Τι σημαίνει μια υπουργική αιγίδα; Τι σημαίνει μια επιστημονική διαπίστευση; Και μέχρι πού φτάνει η ευθύνη εκείνων που τις παρέχουν; Γιατί όταν το όνομα ενός υπουργείου, μιας Περιφέρειας ή ενός ευρωπαϊκού επιστημονικού φορέα εμφανίζεται δίπλα σε γιατρούς, θεραπείες και επιστημονικούς ισχυρισμούς, το όνομα αυτό δεν είναι ουδέτερο. Προσδίδει κύρος. Δημιουργεί μια θεσμική εικόνα. Και αυτή την εικόνα βλέπει ο πολίτης.
Διαπίστευση
Ας δούμε τι ισχύει γενικά για τα συνέδρια. Στην Ευρώπη υπάρχει σύστημα διαπίστευσης της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Διαπίστευσης για τη Συνεχιζόμενη Ιατρική Εκπαίδευση (EACCME), ο φορέας της Ευρωπαϊκής Ενωσης Ιατρών Ειδικοτήτων (UEMS) για τη διαπίστευση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, θέτει κανόνες για την επιστημονική ποιότητα και την ανεξαρτησία από εμπορική επιρροή. Οι επιστημονικές δραστηριότητες πρέπει να είναι απαλλαγμένες από εμπορική μεροληψία, αλλά μπορούν να υπάρχουν χορηγούμενες παράλληλες συνεδρίες, διαχωρισμένες από το επιστημονικό πρόγραμμα, αφήνοντας έτσι ένα αρκετά ελαστικό πλαίσιο για το τι μπορεί τελικά να συνυπάρχει κάτω από την ίδια διοργάνωση.
Στην περίπτωση της Γάκα στο βιογραφικό της καταγράφεται ένα εντυπωσιακά μεγάλο εύρος πρακτικών: ομοιοπαθητική, βελονισμός, σωματική ψυχοθεραπεία, οζονοθεραπεία, υδροθεραπεία παχέος εντέρου, μικροσκοπία σκοτεινού πεδίου, κβαντική βιοανάδραση, έλεγχος τοξικότητας, ενδοφλέβιες θεραπείες, πεπτίδια, PRP, δηλαδή πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια, αυτόλογη θεραπεία με βλαστοκύτταρα και INUSpheresis, εμπορική ονομασία συγκεκριμένου συστήματος εξωσωματικής επεξεργασίας του αίματος. Το τελευταίο παρουσιάζεται από το κέντρο όπου η Γάκα αναφέρεται ως ιατρική διευθύντρια ως μέθοδος «απόλυτης αποτοξίνωσης του σώματος» με στόχο την απομάκρυνση τοξινών, φλεγμονωδών παραγόντων και αυτοαντισωμάτων.
Η εξωσωματική επεξεργασία του αίματος είναι υπαρκτή ιατρική τεχνική και χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες παθήσεις. Ομως άλλο μια τεχνική που υπάρχει στην ιατρική και άλλο η χρήση της ως γενικής «αποτοξίνωσης».
Η ίδια η Γάκα δεν περιορίζει την ολιστική προσέγγιση στο αίμα και στο σώμα. Σε συνέντευξή της στο podcast του Syros Healing Waves 2026, ενός διεθνούς φεστιβάλ που θα πραγματοποιηθεί για δεύτερη χρονιά τον Οκτώβριο, με στοιχεία συνεδρίου που συνδυάζει ομιλίες και συζητήσεις για την ψυχική υγεία και το τραύμα με βιωματικές, καλλιτεχνικές και άλλες δράσεις, μιλά για το ψυχικό τραύμα και για όσα, όπως υποστηρίζει, μπορεί να βρίσκονται πίσω από μια ασθένεια.
Για όλα φταίει το… στρες
Σε χαρακτηριστικό σημείο δηλώνει: «Εγώ προσωπικά πιστεύω (…) ότι όλα ξεκινάνε από ένα emotional conflict» – μια συναισθηματική σύγκρουση». Στη συνέχεια περιγράφει ανθρώπους που μπορεί να έχουν βιώσει μια έντονη συναισθηματική κατάσταση, χωρίς αυτή να έχει γίνει αντιληπτή ή μετρηθεί από την κλασική ιατρική. Μιλά για ορμονικές διαταραχές, καρκίνους και άλλα προβλήματα υγείας και αναζητά πίσω από αυτά ένα βαθύτερο συναισθηματικό πεδίο.
Το στρες επηρεάζει πράγματι τον οργανισμό. Η ψυχική υγεία επηρεάζει τη σωματική υγεία. Οι σχέσεις, το τραύμα, η κατάθλιψη, το άγχος και οι συνθήκες ζωής μπορούν να επηρεάσουν τον άνθρωπο με πολλούς τρόπους. Αλλά από το «το στρες επηρεάζει το σώμα» μέχρι το «μια συγκεκριμένη συναισθηματική σύγκρουση προκάλεσε τη συγκεκριμένη ασθένεια» υπάρχει απόσταση. Και από εκεί μέχρι το «άρα πρέπει να κάνουμε τη συγκεκριμένη θεραπεία» υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη.
Αυτό είναι το λογικό άλμα που ενδιαφέρει τον πολίτη. Γιατί ο άνθρωπος που ακούει μια τέτοια αλυσίδα δεν ακούει απαραίτητα τα ενδιάμεσα ερωτηματικά. Μπορεί να ακούσει μόνο το τελικό μήνυμα: η ασθένειά μου έχει μια κρυφή συναισθηματική αιτία και υπάρχει μια ειδική προσέγγιση που μπορεί να τη διορθώσει.
Βλαστοκύτταρα
Και μετά έρχονται τα βλαστοκύτταρα. Τον Οκτώβριο του 2024, στο IV Congreso SEMDOR στη Βαλένθια, ο Ηλίας Θεοδωρόπουλος συμμετέχει σε εργαστήριο για τη διαχείριση βλαστοκυττάρων στην αναγεννητική ιατρική. Στο πρόγραμμα αναφέρονται ως χορηγοί των σχετικών δραστηριοτήτων οι Sieben και Miracell.
Το εταιρικό υλικό της Miracell αναφέρει ότι ο Θεοδωρόπουλος παρουσίασε την εμπειρία του στη χρήση του συστήματος SMART M-CELL και αποδίδει στον ίδιο τη δήλωση ότι είχε θεραπεύσει περισσότερους από 400 ασθενείς με βλαστοκύτταρα μέσα σε έναν χρόνο, μεταξύ άλλων και με ενδοφλέβια χορήγηση. Στο ίδιο υλικό εμφανίζεται να μιλά και για τη δική του εμπειρία, λέγοντας ότι έχει λάβει ο ίδιος ενδοφλέβια έγχυση βλαστοκυττάρων και ότι ο πόνος στη μέση του εξαφανίστηκε.
Αυτοβελτίωση
Ενας γιατρός που μιλά για προσωπική βελτίωση. Περισσότεροι από 400 ασθενείς. Ενα σύστημα. Ενα διεθνές συνέδριο. Μια εταιρεία που συνδέεται με την παρουσίαση. Και ένας αριθμός ασθενών που ακούγεται σαν κλινικό αποτέλεσμα. Ομως ο αριθμός των ασθενών δεν είναι από μόνος του κλινική μελέτη. Και η προσωπική εμπειρία δεν είναι κλινικό τεκμήριο. Αργότερα η ίδια η κλινική ανακοίνωσε ότι είχε φτάσει τις 600 CD34+ θεραπείες από τον Φεβρουάριο του 2023 έως τον Σεπτέμβριο του 2025. Ο αριθμός είναι ακόμη μεγαλύτερος.
Και τότε εμφανίζεται ένας ακόμη πιο εντυπωσιακός αριθμός: 7,86 χρόνια. Σε παρουσίαση της Miracell στη MEDICA 2025 με τίτλο «Αντιστροφή της βιολογικής ηλικίας μέσω ολοκληρωμένης θεραπείας και θεραπείας με βλαστοκύτταρα CD34+: Μια ποσοτική ανάλυση», παρουσιάζονται 42 άνθρωποι. Η μέση ηλικία τους αναφέρεται ως 58,33 έτη. Μετά την ολιστική θεραπεία ως 53,93 και μετά τη θεραπεία με CD34+ ως 50,48. Το αποτέλεσμα παρουσιάζεται ως «αναζωογόνηση» 7,86 ετών. Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί. Αλλά πάλι: Δεν είναι κλινική μελέτη.
Τα βλαστοκύτταρα είναι πραγματικό και σημαντικό πεδίο της σύγχρονης ιατρικής. Δεν σημαίνει ότι κάθε εφαρμογή τους, για κάθε νόσο ή με κάθε τρόπο χορήγησης, έχει αποδειχθεί αποτελεσματική και ασφαλής. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων (EMA) έχει προειδοποιήσει για μη ρυθμιζόμενες προηγμένες θεραπείες και για τους κινδύνους όταν τέτοιες θεραπείες προσφέρονται χωρίς επαρκή τεκμηρίωση ή εκτός εγκεκριμένων ενδείξεων.
Οι δύο γιατροί
Οι δύο περιπτώσεις Γάκα και Θεοδωρόπουλου συναντιούνται. Στη μία έχουμε έναν ισχυρισμό για τη σχέση ψυχικής σύγκρουσης και ασθένειας και μια σειρά από πρακτικές που παρουσιάζονται ως ολιστική προσέγγιση. Στην άλλη, έχουμε βλαστοκύτταρα, εκατοντάδες θεραπείες, εταιρικές παρουσιάσεις και έναν αριθμό που μεταφράζεται σε «αναζωογόνηση» της βιολογικής ηλικίας. Διαφορετικές πρακτικές, διαφορετικοί ισχυρισμοί. Το ίδιο όμως βασικό ερώτημα: ποιο ακριβώς είναι το επίπεδο της επιστημονικής τεκμηρίωσης;
Και εδώ επιστρέφει η ευθύνη των θεσμών. Αν ο ένας λέει ότι δεν εγκρίνει θεραπείες, ο άλλος ότι διαπιστεύει μόνο την εκπαιδευτική δραστηριότητα και ο διοργανωτής ότι έχει την ευθύνη για το πρόγραμμα και τους ομιλητές, τότε ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για το μήνυμα που φτάνει τελικά στον πολίτη;
Γιατί ο πολίτης δεν είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα σε μια επιστημονική ανακοίνωση, μια διαπιστευμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα, ένα χορηγούμενο εργαστήριο (sponsored workshop), μια εταιρική παρουσίαση και ένα φεστιβάλ. Βλέπει έναν γιατρό. Βλέπει ένα διεθνές πρόγραμμα. Βλέπει επιστημονικούς όρους. Ακούει για εκατοντάδες ασθενείς. Ακούει για βιολογική ηλικία. Βλέπει τον αριθμό 7,86. Και μπορεί εύκολα να κάνει μόνος του το τελευταίο βήμα: «Αφού παρουσιάζεται εκεί, αφού το λέει γιατρός, αφού υπάρχουν αριθμοί, αφού έγινε σε διεθνές συνέδριο, μάλλον έχει αποδειχθεί».
Γκρίζα ζώνη
Κι αν τελικά μια θεραπεία μπορεί να εμφανίζεται μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον με τρόπο που την κάνει να μοιάζει θεσμικά ή επιστημονικά εγκεκριμένη, ενώ στην πραγματικότητα δεν έχει αυτή την τεκμηρίωση, τότε δεν έχουμε απλώς μια γκρίζα ζώνη. Εχουμε ένα κενό εποπτείας – και όχι ένα τόσο αθώο κενό. Ενα κενό που αφήνει χώρο να περάσει ως επιστήμη κάτι που μπορεί να βρίσκεται ακόμη στο επίπεδο της υπόθεσης, της προσωπικής εμπειρίας ή της εμπορικής υπόσχεσης. Και όταν αυτό το κενό επαναλαμβάνεται, όταν οι θεσμικές διακρίσεις είναι γνωστές σε εκείνους που τις χρησιμοποιούν αλλά αόρατες στον ασθενή που καλείται να αποφασίσει, τότε το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν υπάρχει κενό. Είναι ποιος το αφήνει ανοιχτό και ποιος επωφελείται από αυτό.
Γιατί η επίκληση του «τυπικού ρόλου» δεν μπορεί να γίνεται άλλοθι. Οταν ένα υπουργείο, ένας επιστημονικός φορέας ή ένας άλλος θεσμός δίνει την αιγίδα ή τη διαπίστευσή του, δεν προσθέτει απλώς ένα λογότυπο. Προσθέτει κύρος. Και αυτό το κύρος το βλέπει ο πολίτης. Δεν βλέπει ποιος είχε την αρμοδιότητα για τι. Βλέπει γιατρούς, επιστημονικούς φορείς, υπουργικές αιγίδες, εταιρείες, θεραπείες και εντυπωσιακούς ισχυρισμούς στο ίδιο κάδρο. Βλέπει το σύνολο.
Αν μέσα σε αυτό το κάδρο μια θεραπεία μοιάζει επιστημονικά ή θεσμικά εγκεκριμένη ενώ δεν έχει την αντίστοιχη τεκμηρίωση, τότε υπάρχει πρόβλημα. Οχι θεωρητικό. Γιατί όταν η υγεία γίνεται εμπόριο και η ελπίδα προϊόν, οι ευθύνες δεν μπορεί να χάνονται μέσα στις αρμοδιότητες· απέναντι δεν βρίσκονται απλώς καταναλωτές, αλλά ανθρώπινες ζωές.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr