Η έκδοση των ελληνικών και κυπριακών NAVTEX, η άμεση τουρκική αντι-NAVTEX και, πλέον, η επίσημη ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο σκηνικό, λίγο πριν από την έναρξη των εργασιών του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo» για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου. Η ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ αφήνει δύο διαφορετικά μηνύματα: από τη μία, την απόλυτη προσήλωση της Άγκυρας στις διεκδικήσεις της και, από την άλλη, την επίκληση του διαλόγου και της συνεργασίας. Μετά τις τελευταίες εξελίξεις οι επόμενες 48-72 ώρες αναδεικνύονται καθοριστικές.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι το γαλλικής σημαίας πλοίο επιχείρησε να πραγματοποιήσει έρευνες χωρίς άδεια εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, ισχυρίζεται ότι ακύρωσε τις ελληνικές και κυπριακές NAVTEX και επικαλείται τους εθιμικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Την ίδια στιγμή, όμως, δηλώνει ότι επιδιώκει συνεργασία, διάλογο και συντονισμό. Αυτή η διπλή διατύπωση αποτυπώνει και το βασικό διακύβευμα. Οι επόμενες κινήσεις του «Abeille Marengo», η στάση της Γαλλίας και ο βαθμός εμπλοκής του τουρκικού ναυτικού θα καθορίσουν την εξέλιξη.
Η ελληνική NAVTEX, η κυπριακή αναγγελία και η τουρκική απάντηση
Στις 6 Νοεμβρίου εκδόθηκε η ελληνική NAVTEX 1411/26 από τον σταθμό Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, έπειτα από την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών αδειοδότησης από τις ελληνικές αρχές. Η απόφαση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη ακολούθησε τη θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης, ύστερα από αίτημα της γαλλικής εταιρείας Nexans για λογαριασμό της εταιρείας GSI.
Η ελληνική NAVTEX έχει ισχύ από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027 και καλύπτει τη διαδρομή των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση μέχρι την κυπριακή ΑΟΖ.
Ακολούθησε η κυπριακή NAVTEX 345/26 από τον σταθμό της Λάρνακας, με χρονική ισχύ από τις 19 Νοεμβρίου 2026 έως τις 19 Μαρτίου 2027, για τις εργασίες εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η Άγκυρα απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26, υποστηρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής που καλύπτει η ελληνική αναγγελία βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτή δηλώθηκε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020, με αριθμό αναφοράς A/74/757.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι δεν έχει χορηγήσει άδεια για τις συγκεκριμένες ερευνητικές δραστηριότητες και ζητεί όλες οι εργασίες σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη θαλάσσια δικαιοδοσία της να συντονίζονται με τις τουρκικές αρχές.
Η συγκεκριμένη αντίδραση δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ανταλλαγή ναυτικών αναγγελιών. Η Τουρκία επιχειρεί να καταστήσει την προηγούμενη δική της συγκατάθεση προϋπόθεση για την εκτέλεση των ερευνών, κάτι που Αθήνα και Λευκωσία δεν αποδέχονται.
Η ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ και η αναφορά σε «ακύρωση» των NAVTEX
Η αντιπαράθεση αποκτά νέα διάσταση με την επίσημη ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, η οποία διατυπώνει με σαφέστερο τρόπο τις αξιώσεις της Άγκυρας.
Συγκεκριμένα, το τουρκικό ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι το γαλλικής σημαίας πλοίο επιχείρησε να πραγματοποιήσει θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες χωρίς άδεια, με σκοπό την εγκατάσταση υποθαλάσσιου καλωδίου, εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Το πλέον χαρακτηριστικό σημείο, ωστόσο, είναι η διατύπωση ότι οι ελληνικές και κυπριακές NAVTEX, τις οποίες χαρακτηρίζει μη εξουσιοδοτημένες, «ακυρώθηκαν από τη χώρα μας».
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική αναφορά, καθώς η Άγκυρα δεν περιορίζεται στην αμφισβήτηση της αρμοδιότητας των ελληνικών και κυπριακών αρχών, αλλά επιχειρεί να εμφανίσει την Τουρκία ως φορέα που διαθέτει δικαίωμα ακύρωσης των συγκεκριμένων αναγγελιών.
Στην ίδια ανακοίνωση αναφέρεται ότι δεν υποβλήθηκε στην Τουρκία αίτημα άδειας για το τμήμα των εργασιών που, σύμφωνα με τις δικές της διεκδικήσεις, βρίσκεται εντός της υφαλοκρηπίδας της. Η Άγκυρα επικαλείται μάλιστα τους εθιμικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Η ανακοίνωση ολοκληρώνεται με την επισήμανση ότι η αποφασιστικότητα της Τουρκίας να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα είναι απόλυτη, ενώ παράλληλα δηλώνεται ότι η πολιτική της στην περιοχή θα εξακολουθήσει να βασίζεται στη συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της τουρκικής τοποθέτησης. Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί τις εργασίες χωρίς τη δική της συναίνεση. Από την άλλη, αφήνει ανοικτό το παράθυρο της διπλωματικής συνεννόησης.
Στην ανακοίνωσή του τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει:
Έγινε γνωστό ότι πλοίο υπό γαλλική σημαία αποπειράθηκε να πραγματοποιήσει θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες χωρίς άδεια, με σκοπό την εγκατάσταση υποθαλάσσιου καλωδίου, εντός της υφαλοκρηπίδας μας, τα εξωτερικά όρια της οποίας γνωστοποιήσαμε στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020.
Οι μη εξουσιοδοτημένες αναγγελίες προς ναυτιλλομένους που εκδόθηκαν για τον σκοπό αυτό από την Ελλάδα και την Ελληνοκυπριακή Διοίκηση της Νότιας Κύπρου [ενν. την Κυπριακή Δημοκρατία] ακυρώθηκαν από τη χώρα μας.
Για το τμήμα των δραστηριοτήτων που σχεδιάζει να πραγματοποιήσει το εν λόγω πλοίο και το οποίο εμπίπτει στα όρια της υφαλοκρηπίδας μας, δεν έχει υποβληθεί στη χώρα μας αίτημα άδειας, σύμφωνα με τους εθιμικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.
Η αποφασιστικότητά μας να προστατεύσουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο είναι απόλυτη και θα συνεχίσουμε να υιοθετούμε στην περιοχή μια προσέγγιση που βασίζεται στη συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό.
Το διπλωματικό παρασκήνιο και ο ρόλος της Γαλλίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η τουρκική ανακοίνωση εκδίδεται ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «Καθημερινής», η Γαλλία έχει επικοινωνήσει με την Τουρκία για τις εργασίες του «Abeille Marengo», ενώ η τουρκική πλευρά επιθυμεί η σχετική συνεννόηση να αποτυπωθεί εγγράφως μέσω διπλωματικών διαύλων.
Διπλωματική πηγή κοντά στην τουρκική προεδρία φέρεται μάλιστα να έχει υποστηρίξει ότι η επικοινωνία της γαλλικής πλευράς θα εκληφθεί ως αίτημα για τη χορήγηση άδειας από την Τουρκία. Η ίδια πηγή φέρεται να ανέφερε ότι έχει σχεδόν συμφωνηθεί η διατύπωση της σχετικής αλληλογραφίας.
Η διάκριση είναι ουσιαστική. Η ενημέρωση μιας γειτονικής χώρας για την πραγματοποίηση ερευνών δεν ισοδυναμεί με αναγνώριση δικαιώματος έγκρισης. Επομένως, η Αθήνα και το Παρίσι καλούνται να διασφαλίσουν ότι η διπλωματική επικοινωνία δεν θα δημιουργήσει την εντύπωση αποδοχής των τουρκικών αξιώσεων.
Η γαλλική διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το ερευνητικό πλοίο φέρει γαλλική σημαία, ενώ οι εργασίες πραγματοποιούνται από τη Nexans για λογαριασμό της GSI. Εάν υπάρξει φυσική παρεμπόδιση, η υπόθεση δεν θα αφορά πλέον μόνο μια ελληνοτουρκική διαφωνία, αλλά θα αγγίζει άμεσα και τις σχέσεις Γαλλίας – Τουρκίας.
Το προηγούμενο της Κάσου και η πιθανότητα νέας στρατιωτικής κινητοποίησης
Το βασικό σημείο αναφοράς για την εκτίμηση των τουρκικών κινήσεων παραμένει το καλοκαίρι του 2024, όταν το ιταλικό ερευνητικό πλοίο «Ievoli Relume» πραγματοποιούσε έρευνες για την ίδια ηλεκτρική διασύνδεση, νοτίως της Κάσου και της Καρπάθου.
Στις 22 και 23 Ιουλίου 2024, η Τουρκία ανέπτυξε στην περιοχή πολεμικά πλοία, μεταξύ των οποίων φρεγάτες και άλλα πολεμικά σκάφη. Η ελληνική πλευρά απάντησε με την παρουσία μονάδων του Πολεμικού Ναυτικού, ενώ ενεργοποιήθηκαν οι διπλωματικοί δίαυλοι μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Η κρίση αποκλιμακώθηκε έπειτα από επικοινωνίες των υπουργών Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν. Το ιταλικό πλοίο ολοκλήρωσε τελικά τις προγραμματισμένες έρευνες, αποχωρώντας στις 24 Ιουλίου.
Το προηγούμενο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποδεικνύει ότι η Τουρκία είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει την παρουσία του στόλου της για να αμφισβητήσει έμπρακτα δραστηριότητες που θεωρεί ότι θίγουν τις διεκδικήσεις της.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια σημαντική διαφορά στη σημερινή συγκυρία. Το «Abeille Marengo» είναι γαλλικής σημαίας, ενώ αυτή τη φορά έχει προηγηθεί διπλωματική επικοινωνία μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας. Αυτό δημιουργεί διαφορετικές προϋποθέσεις διαχείρισης μιας πιθανής έντασης.
Τα τρία σενάρια για την εξέλιξη στο πεδίο
Με βάση τις μέχρι στιγμής επίσημες τοποθετήσεις, τις διπλωματικές πληροφορίες και το προηγούμενο της Κάσου, μπορούν να διαμορφωθούν τρία βασικά σενάρια.
Πρώτο σενάριο: Διπλωματική διαχείριση και απρόσκοπτη συνέχιση των ερευνών.
Η Άγκυρα περιορίζεται στις αντι-NAVTEX, στις διπλωματικές διαμαρτυρίες και στην καταγραφή των θέσεών της, χωρίς να επιχειρεί φυσική παρεμπόδιση του γαλλικού πλοίου.
Οι επαφές με τη Γαλλία συνεχίζονται και οι δύο πλευρές αποφεύγουν κινήσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν κλιμάκωση. Η Τουρκία διατηρεί τις διεκδικήσεις της, ενώ το «Abeille Marengo» εκτελεί τις έρευνες σύμφωνα με τον ελληνικό και κυπριακό σχεδιασμό.
Πρόκειται για το σενάριο που συνάδει με τις εκτιμήσεις ελληνικών διπλωματικών πηγών, σύμφωνα με τις οποίες δεν αναμένεται, με τα σημερινά δεδομένα, οργανωμένη προσπάθεια παρεμπόδισης των εργασιών.
Δεύτερο σενάριο: Παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων και ελεγχόμενη πίεση.
Η Άγκυρα επιλέγει να διατηρήσει την αμφισβήτησή της και στο πεδίο, χωρίς όμως να προχωρήσει σε άμεση παρεμπόδιση των εργασιών.
Σε αυτή την περίπτωση, τουρκικές ναυτικές μονάδες θα μπορούσαν να παρακολουθούν την πορεία του γαλλικού πλοίου, να πραγματοποιούν επικοινωνίες μέσω ασυρμάτου και να αμφισβητούν τη νομιμότητα των ερευνών.
Μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργούσε συνθήκες αυξημένης επιφυλακής για το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο θα έπρεπε να διασφαλίσει την ασφάλεια των εργασιών, αποφεύγοντας ταυτόχρονα κινήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ακούσια κλιμάκωση.
Τρίτο σενάριο: Απόπειρα παρεμπόδισης και νέα ελληνοτουρκική κρίση.
Το δυσμενέστερο ενδεχόμενο αφορά την απόφαση της Τουρκίας να επιχειρήσει να σταματήσει τις εργασίες, είτε με την παρουσία πολεμικών πλοίων σε άμεση εγγύτητα είτε με επίμονες παρεμβάσεις προς το γαλλικό ερευνητικό.
Μια τέτοια κίνηση θα δημιουργούσε σοβαρότερο πρόβλημα από την ανταλλαγή NAVTEX, καθώς θα έθετε ευθέως σε αμφισβήτηση τη δυνατότητα εκτέλεσης των εργασιών και την ασφάλεια του πληρώματος.
Η γαλλική σημαία του πλοίου θα προσέδιδε στην υπόθεση ευρύτερη διάσταση. Το Παρίσι θα έπρεπε να διαχειριστεί μια κατάσταση στην οποία γαλλικό πλοίο, που εκτελεί εργασίες για ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο, βρίσκεται αντιμέτωπο με τουρκική παρέμβαση.
Αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως στρατιωτική εμπλοκή της Γαλλίας. Θα δημιουργούσε, όμως, σημαντικό διπλωματικό ζήτημα στις σχέσεις των δύο χωρών.
Τι πρέπει να παρακολουθήσει η Αθήνα τις επόμενες ημέρες
Το πρώτο κρίσιμο σημείο είναι η πραγματική πορεία του «Abeille Marengo» και η έναρξη των εργασιών στην περιοχή ανατολικά της Κάσου, όπου είχαν διακοπεί οι προηγούμενες έρευνες το καλοκαίρι του 2024.
Το δεύτερο είναι η τουρκική ναυτική κινητικότητα. Ιδιαίτερη σημασία θα έχει εάν καταγραφεί μετακίνηση φρεγατών ή άλλων πολεμικών μονάδων προς την περιοχή, αλλά και εάν υπάρξουν επικοινωνίες μέσω ασυρμάτου με το ερευνητικό πλοίο.
Το τρίτο είναι η εξέλιξη της διπλωματικής αλληλογραφίας μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας. Ειδικότερα, θα πρέπει να αποσαφηνιστεί εάν η συνεννόηση αφορά αποκλειστικά την ενημέρωση της Άγκυρας ή εάν επιχειρείται να διαμορφωθεί κάποια διαδικασία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αποδοχή τουρκικού δικαιώματος αδειοδότησης.
Τέλος, καθοριστικός θα είναι ο συντονισμός Αθήνας – Λευκωσίας, αλλά και η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε ενδεχόμενη παρεμπόδιση ενός έργου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.
Το ευρωπαϊκό διακύβευμα και η αντίφαση του τουρκικού μηνύματος
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, ο προϋπολογισμός της οποίας υπολογίζεται σε περίπου 1,9 δισ. ευρώ, αποτελεί έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή σύνδεση της Κύπρου με την Ευρώπη. Προβλέπεται, σε επόμενο στάδιο, και η επέκτασή της προς το Ισραήλ.
Η Τουρκία έχει επανειλημμένα εκφράσει αντιρρήσεις για ενεργειακούς σχεδιασμούς στην Ανατολική Μεσόγειο, επικαλούμενη τις δικές της διεκδικήσεις και τη θέση ότι δεν μπορούν να αγνοούνται τα συμφέροντά της στην περιοχή.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει, πάντως, και μια παράλληλη εξέλιξη: ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι η Τουρκία παραμένει ανοικτή σε ευρύτερη ενεργειακή συνεργασία με την Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο, επαναφέροντας μάλιστα την πρόταση για υποθαλάσσια ενεργειακή σύνδεση με τα Κατεχόμενα της Κύπρου. Η δήλωση αυτή, που μεταδόθηκε από το Anadolu και τη Hurriyet Daily News, αποτυπώνει τη διαφορετική ενεργειακή προσέγγιση που προωθεί η Άγκυρα, χωρίς να αναιρεί τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες.
Στην ίδια εξίσωση προστίθεται και η διοργάνωση της COP31 στην Αττάλεια, από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου. Η Τουρκία φιλοξενεί μια σημαντική διεθνή συνάντηση για το κλίμα, γεγονός που αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα στο διπλωματικό περιβάλλον των επόμενων ημερών, χωρίς να αποκλείει αυτομάτως την ένταση.
Το πραγματικό τεστ για την Αθήνα, τη Λευκωσία και το Παρίσι δεν θα κριθεί από τον αριθμό των NAVTEX που θα εκδοθούν, αλλά από το εάν το γαλλικό ερευνητικό πλοίο θα μπορέσει να ολοκληρώσει τις εργασίες του.