Οι σημερινές δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στα «ΝΕΑ» και η απάντηση του Έλληνα ομολόγου του Γιώργου Γεραπετρίτη στο MEGA προοιωνίζονται ενδεχόμενο πεδίο συνεννόησης όσον αφορά την απρόσκοπτη διαδικασία επανέναρξης της πόντισης του καλωδίου για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI). Το πιο πιθανό σενάριο θα είναι η έγγραφη ενημέρωση της Άγκυρας για τις προγραμματισμένες έρευνες, χωρίς όμως η διαδικασία αυτή να μετατρέπεται σε αίτημα τουρκικής αδειοδότησης.
Η εξέλιξη δημιουργεί περιθώρια για να προχωρήσουν οι εργασίες, δεν συνιστά ωστόσο συμφωνία Ελλάδας – Τουρκίας ούτε αποδεικνύει ότι έχει αρθεί το πολιτικό αδιέξοδο. Η διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στην προηγούμενη έγκριση παραμένει ο πυρήνας της αντιπαράθεσης, την ώρα που η τουρκική πλευρά συνεχίζει να αμφισβητεί τη δικαιοδοσία που επικαλούνται η Αθήνα και η Λευκωσία.
Η προσπάθεια επανεκκίνησης των ερευνών, γίνεται υπό τη σκιά των νέων τουρκικών NAVTEX που αμφισβητούν τις αρμοδιότητες των ελληνικών και κυπριακών αρχών.
Το μήνυμα Φιντάν και η απάντηση Γεραπετρίτη
Ο Χακάν Φιντάν, στη σημερινή συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν αντιτίθεται στο ίδιο το καλώδιο, αλλά ζητά γραπτή και όχι προφορική ενημέρωση για τις εργασίες που πρόκειται να πραγματοποιηθούν. «Πρόκειται να προβούμε σε συγκεκριμένες ενέργειες στη συγκεκριμένη περιοχή, ορίστε οι συντεταγμένες. Αυτό είναι το μόνο που ζητάμε», ανέφερε, περιγράφοντας τη θέση της Άγκυρας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η γραπτή ενημέρωση θα αντιμετωπιστεί από την Τουρκία ως απλή γνωστοποίηση ή ως αναγνώριση της απαίτησής της να έχει λόγο στις έρευνες.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης, απαντώντας στο MEGA, έθεσε σαφή όρια ως προς το περιεχόμενο μιας τέτοιας διαδικασίας. «Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην οποία θα ζητηθεί και έχει ζητηθεί άδεια για τη διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου», τόνισε, προσθέτοντας ότι θα μπορούσε να υπάρξει ενημέρωση για τις έρευνες, υπό την προϋπόθεση ότι θα διευκρινίζεται ρητά πως δεν πρόκειται για διαδικασία αδειοδότησης από την Τουρκία.
Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών ξεκαθάρισε, παράλληλα, ότι δεν υπάρχει συνεννόηση με την Τουρκία για την πόντιση του καλωδίου. Η ελληνική θέση, επομένως, είναι ότι οι απαραίτητες άδειες θα χορηγηθούν από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, ενώ οποιαδήποτε ενημέρωση προς την Άγκυρα δεν θα δημιουργεί δικαίωμα έγκρισης ή αρνησικυρίας.
Οι δύο τοποθετήσεις αφήνουν ένα περιορισμένο περιθώριο διαδικαστικής διευθέτησης. Δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει σε κοινή φόρμουλα ή ότι η Τουρκία αποδέχεται τη νομική βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η ελληνική διαδικασία.
Η φόρμουλα της ενημέρωσης και το ενδεχόμενο νέας αντιπαράθεσης με NAVTEX
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιευθεί τις τελευταίες ημέρες, η υπό διαμόρφωση ελληνική φόρμουλα προβλέπει ότι η Nexans, η γαλλική εταιρεία που έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου, θα ακολουθήσει την προβλεπόμενη διαδικασία αδειοδότησης στην Ελλάδα και παράλληλα θα υπάρξει ενημέρωση της Τουρκίας και της Κύπρου για τις προγραμματισμένες έρευνες.
Η διάκριση ανάμεσα στη γνωστοποίηση (communication) και στην επίσημη κοινοποίηση (notification) έχει εδώ διπλωματικό βάρος, καθώς η Αθήνα επιδιώκει να αποφύγει οποιαδήποτε ερμηνεία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αποδοχή τουρκικών αξιώσεων στην περιοχή.
Το ενδεχόμενο η Άγκυρα να εκδώσει νέα NAVTEX, παρουσιάζοντας την ενημέρωση ως αποτέλεσμα συνεννόησης ή ως προϋπόθεση για τη διεξαγωγή των ερευνών, παραμένει υπαρκτό. Αντίστοιχα, η ελληνική πλευρά θα μπορούσε να απαντήσει με αντι-NAVTEX, διατηρώντας τη θέση της για τις αρμοδιότητες των ελληνικών αρχών.
Το γεγονός ότι η Τουρκία επιμένει στη δική της ερμηνεία καταγράφηκε και στις πρόσφατες ναυτικές αναγγελίες της. Στις 16 Οκτωβρίου εξέδωσε νέες προειδοποιήσεις, αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία της Κυπριακής Δημοκρατίας σε θαλάσσια περιοχή όπου σχεδιάζονται έρευνες για υποθαλάσσια ενεργειακή διασύνδεση. Στις 20 Οκτωβρίου ακολούθησε νέα NAVTEX για την περιοχή των προγραμματισμένων ερευνών του GSI.
Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo και τα επόμενα βήματα
Το άμεσο διακύβευμα αφορά την έναρξη των ερευνών βυθομέτρησης από το γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, οι οποίες είναι απαραίτητες για την οριστικοποίηση της διαδρομής του καλωδίου.
Η Nexans έχει ήδη υποβάλει αίτημα στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών για την έκδοση της απαιτούμενης NAVTEX και αίτημα προς τις αρμόδιες αρχές για την κατ’ εξαίρεση χρήση του συγκεκριμένου πλοίου στις ερευνητικές εργασίες. Η διαδικασία αδειοδότησης βρίσκεται σε εξέλιξη, ενώ η έναρξη των ερευνών εξαρτάται από την ολοκλήρωση των απαιτούμενων εγκρίσεων.
Το Reuters μετέδωσε στις 15 Οκτωβρίου ότι η ελληνική κυβέρνηση επιβεβαίωσε την υποβολή του αιτήματος από τη Nexans, σημειώνοντας ότι οι έρευνες θα αρχίσουν μετά τις απαραίτητες εγκρίσεις από την αρμόδια επιτροπή και το Λιμενικό Σώμα. Το πλοίο αναμενόταν να ξεκινήσει από την Κρήτη προς την Κύπρο στα τέλη Οκτωβρίου, με το ενδεχόμενο μετάθεσης στις αρχές Νοεμβρίου, εφόσον οι διαβουλεύσεις καθυστερήσουν τη διαδικασία.
Ο Γεραπετρίτης εκτίμησε ότι δεν διαφαίνεται διάθεση για δυναμική τουρκική αντίδραση, προειδοποίησε ωστόσο ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη για κάθε ενδεχόμενο. Υπογράμμισε επίσης ότι πρόκειται για έργο με γαλλικά συμφέροντα και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, επισημαίνοντας ότι θα ήταν αντιφατικό να απειλείται μια υποδομή ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος από μια χώρα που επιδιώκει να ενισχύσει τη σχέση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η συμμετοχή γαλλικών εταιρειών και η πολιτική υποστήριξη του έργου από τις ΗΠΑ αυξάνουν το διπλωματικό κόστος μιας ενδεχόμενης παρεμπόδισης, χωρίς να εξαλείφουν τον κίνδυνο νέας έντασης. Το Reuters έχει καταγράψει, άλλωστε, τη δέσμευση της Ουάσιγκτον να αξιοποιήσει διπλωματικά μέσα για την αντιμετώπιση πιθανών εμποδίων.
GSI: Από το ενεργειακό έργο στο πεδίο ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης
Ο Great Sea Interconnector σχεδιάστηκε ως έργο στρατηγικής σημασίας για την άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου και την ενίσχυση της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Ευρώπης με την Ανατολική Μεσόγειο. Προβλέπει τη σύνδεση των ηλεκτρικών συστημάτων Κρήτης και Κύπρου, με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ.
Το έργο, προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, αναπτύσσεται από τον ΑΔΜΗΕ, ενώ η Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου. Η υλοποίησή του έχει καθυστερήσει, καθώς στις τεχνικές και χρηματοδοτικές δυσκολίες προστέθηκε η αντιπαράθεση για τη θαλάσσια περιοχή από την οποία θα περάσει η διασύνδεση.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι έρευνες στις επίμαχες περιοχές απαιτούν προηγούμενο συντονισμό με την ίδια, επικαλούμενη το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Ελλάδα και Κύπρος απορρίπτουν τις τουρκικές αξιώσεις και δεν αναγνωρίζουν ότι η Άγκυρα διαθέτει δικαίωμα αδειοδότησης του έργου.
Το αδιέξοδο απέκτησε νέα δυναμική μετά την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam στο εταιρικό σχήμα του GSI, με πλειοψηφική συμμετοχή. Στις αρχές Οκτωβρίου, υπήρξε η πληροφορία ότι Αθήνα και Παρίσι βρίσκονταν κοντά σε μια φόρμουλα που θα επέτρεπε την επανέναρξη των ερευνών, μέσω παράλληλης ενημέρωσης της Τουρκίας και αίτησης αδειοδότησης προς την Ελλάδα.
Στις 14 και 15 Οκτωβρίου ακολούθησαν τα πρώτα συγκεκριμένα διοικητικά βήματα με τις αιτήσεις της Nexans για τις έρευνες και τη χρήση του Abeille Marengo. Οι εξελίξεις αυτές σηματοδότησαν τη μετάβαση από τις πολιτικές συζητήσεις στην προετοιμασία της επιχειρησιακής επανεκκίνησης, όχι όμως και την οριστική υπέρβαση των εμποδίων.
Ξεμπλοκάρισμα ή προσωρινή διευθέτηση; Τα όρια της σημερινής εξέλιξης
Το ερώτημα είναι αν η σημερινή ανταλλαγή δηλώσεων συνιστά πραγματικό ξεμπλοκάρισμα του GSI ή απλώς ένα βήμα για να ξεκινήσουν οι έρευνες χωρίς να λυθεί η ελληνοτουρκική διαφορά.
Η Αθήνα επιδιώκει να προχωρήσει το έργο με βάση τις δικές της διαδικασίες αδειοδότησης, αποφεύγοντας τη δημιουργία προηγουμένου που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων στις επίμαχες θαλάσσιες ζώνες. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, επιμένει στη γραπτή ενημέρωση και στον προηγούμενο συντονισμό, επιδιώκοντας να διατηρήσει ενεργή τη δική της διεκδίκηση.
Αυτό σημαίνει ότι η κρίσιμη δοκιμασία δεν βρίσκεται μόνο στην έκδοση της ελληνικής NAVTEX, αλλά κυρίως στο πώς θα αντιδράσει η Τουρκία όταν το ερευνητικό πλοίο αρχίσει τις εργασίες.
Εάν οι έρευνες πραγματοποιηθούν χωρίς παρεμπόδιση, θα πρόκειται για ουσιαστικό επιχειρησιακό βήμα και θα δημιουργηθούν καλύτερες προϋποθέσεις για την υλοποίηση του έργου.
Εάν, αντίθετα, ακολουθήσουν νέες τουρκικές NAVTEX, αμφισβητήσεις ή κινήσεις παρεμπόδισης, η αντιπαράθεση θα παραμείνει ενεργή, ακόμη και αν οι εργασίες ξεκινήσουν.