Σε συμφωνία για το ταυτόχρονο άνοιγμα δύο νέων σημείων διέλευσης κατέληξαν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Τουφάν Έρχιουρμαν, κατά την τριμερή συνάντηση που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα στη Λευκωσία, υπό την αιγίδα της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν.
Η συνάντηση, η οποία διήρκεσε περίπου τέσσερις ώρες, κατέληξε, σύμφωνα με κυπριακά μέσα ενημέρωσης, σε συγκεκριμένες συμφωνίες για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, χωρίς ωστόσο να επιλυθούν όλες οι διαφορές που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ των δύο πλευρών. Παράλληλα, συμφωνήθηκε η πραγματοποίηση νέας τριμερούς συνάντησης με τη συμμετοχή του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, τις προσεχείς εβδομάδες.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν στη διάνοιξη των σημείων διέλευσης Λουρουτζίνα – Λύμπια και Κάμπος – Καραβοστάσι. Τα δύο οδοφράγματα θα ανοίξουν ταυτόχρονα, αφού προηγηθούν οι απαραίτητες τεχνικές και οργανωτικές προετοιμασίες. Συγκεκριμένη ημερομηνία δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί.
Η συμφωνία αποτελεί το πιο απτό αποτέλεσμα της συνάντησης, ωστόσο το παρασκήνιο των διαβουλεύσεων αποτυπώνει ότι η επίτευξή της δεν ήταν αυτονόητη. Οι δύο πλευρές εμφανίστηκαν ν’ αποδίδουν στις δικές τους προτάσεις την προέλευση των σημείων στα οποία υπήρξε σύγκλιση, ενώ παρέμειναν ανοιχτά ζητήματα που αφορούν άλλα οδοφράγματα, την εξαγωγή ναρκών και τη διαχείριση κρίσεων.
Η διαφωνία για την πατρότητα των προτάσεων
Μετά τη συνάντηση, ο Νίκος Χριστοδουλίδης ανέφερε ότι τα ζητήματα που περιλαμβάνονταν στην ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών αποτελούσαν προτάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς. Όπως δήλωσε, παρέδωσε μάλιστα γραπτώς στον Τουφάν Έρχιουρμαν και στη Μαρία Άνχελα Ολγκίν τον κατάλογο των 19 προτάσεων που είχε καταθέσει, προκειμένου να μην υπάρχουν ασάφειες ως προς τις θέσεις του.
Από την πλευρά του, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης υποστήριξε ότι η συμφωνία για τα δύο οδοφράγματα περιλαμβανόταν στο δικό του πακέτο εισηγήσεων. Σε δηλώσεις του μετά την τριμερή, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα πρόοδο και ένα βήμα προς τη συνέχιση της διαδικασίας.
Επομένως, παρά τη σύγκλιση που καταγράφηκε στο τελικό ανακοινωθέν, δεν υπήρξε κοινή δημόσια αποτύπωση ως προς το ποια πλευρά είχε καταθέσει πρώτη τις συγκεκριμένες προτάσεις.
Γιατί προχώρησε η συμφωνία για Λουρουτζίνα και Κάμπο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επιλογή των δύο σημείων διέλευσης στα οποία επιτεύχθηκε συμφωνία.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η ελληνοκυπριακή πλευρά, η διάνοιξη του σημείου Λουρουτζίνα – Λύμπια συνδέεται και με ζητήματα ελέγχου της διακίνησης στην περιοχή. Ειδικότερα, αναφέρονται ανησυχίες για παράνομες δραστηριότητες και διακινήσεις, αλλά και για ζητήματα που σχετίζονται με την εξάπλωση του αφθώδους πυρετού. Η εκτίμηση που διατυπώνεται από τις ίδιες πηγές είναι ότι η δημιουργία οργανωμένου σημείου διέλευσης θα μπορούσε να περιορίσει ανεξέλεγκτες δραστηριότητες.
Η πρόταση για το σημείο Κάμπος – Καραβοστάσι, σύμφωνα με το ίδιο παρασκήνιο, παρουσιάστηκε ως πρόσθετη δυνατότητα προώθησης της διαδικασίας και όχι ως εναλλακτική λύση για το ζήτημα των Κοκκίνων.
Πρέπει, πάντως, να διευκρινιστεί ότι οι συγκεκριμένες εκτιμήσεις αποδίδονται σε πηγές της ελληνοκυπριακής πλευράς και δεν περιλαμβάνονται ως αιτιολογήσεις στην επίσημη ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών.
Τα δύο άλλα οδοφράγματα που παραμένουν σε εκκρεμότητα
Παρά τη συμφωνία για τα δύο σημεία διέλευσης, δεν υπήρξε αντίστοιχη κατάληξη για τα άλλα δύο οδοφράγματα που βρίσκονταν στο τραπέζι των συζητήσεων.
Σε ό,τι αφορά στη Μια Μηλιά, οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται, χωρίς να προκύπτει από τις δημόσιες ανακοινώσεις ότι έχει επιτευχθεί οριστική συμφωνία.
Μεγαλύτερη δυσκολία φαίνεται να παρουσιάζει το ζήτημα της σύνδεσης της περιοχής Πυροΐου – Αθηένου με την Αγλαντζιά.
Πληροφορίες από την ελληνοκυπριακή πλευρά ανέφεραν πως η βασική διαφωνία αφορά τη χάραξη του δρόμου. Η τουρκοκυπριακή πλευρά φέρεται να προτείνει διαδρομή με έξοδο μέσω Γερίου, επιλογή που δεν θεωρείται από την ελληνοκυπριακή πλευρά ότι εξυπηρετεί επαρκώς τις ανάγκες της.
Το ζήτημα των οδοφραγμάτων, συνεπώς, δεν έχει κλείσει συνολικά, καθώς η συμφωνία αφορά αποκλειστικά τα δύο σημεία για τα οποία υπήρξε κοινή αποδοχή.
Η πρόταση Έρχιουρμαν για την Πύλα που δεν έγινε αποδεκτή
Στο επίκεντρο της κατ’ ιδίαν συζήτησης των δύο ηγετών βρέθηκε και η νέα πρόταση που παρουσίασε ο Τουφάν Έρχιουρμαν, με αναφορά στην περιοχή της Πύλας.
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης την περιέγραψε ως μια σημαντική πρωτοβουλία, η οποία, κατά την εκτίμησή του, θα μπορούσε να συμβάλει στην υπέρβαση των διαφορών που υπάρχουν στην περιοχή. Δεν θέλησε, ωστόσο, να δημοσιοποιήσει το περιεχόμενό της, σημειώνοντας ότι επιθυμεί να δοθεί χρόνος στον Νίκο Χριστοδουλίδη για να την αξιολογήσει.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες από την ελληνοκυπριακή πλευρά, η συγκεκριμένη εισήγηση δεν έγινε αποδεκτή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Το περιεχόμενό της δεν έχει δημοσιοποιηθεί, επομένως δεν είναι δυνατό να αξιολογηθούν περαιτέρω οι παράμετροι και οι επιπτώσεις της.
Αποναρκοθέτηση: Διαφωνία για τον μηχανισμό συνεργασίας
Ένα ακόμη ζήτημα στο οποίο δεν καταγράφηκε σύγκλιση αφορά την αποναρκοθέτηση.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο Τουφάν Έρχιουρμαν φέρεται να εισηγήθηκε τη δημιουργία κοινής στρατιωτικής επιτροπής για την εξέταση του θέματος. Η προσέγγιση αυτή αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις από την ελληνοκυπριακή πλευρά, καθώς εγείρει ζητήματα ως προς τον χαρακτήρα και την αρμοδιότητα ενός τέτοιου μηχανισμού.
Δεν ανακοινώθηκε συμφωνία για τη σύσταση της συγκεκριμένης επιτροπής, ούτε περιλήφθηκε σχετική απόφαση στο ανακοινωθέν των Ηνωμένων Εθνών.
Διαχείριση κρίσεων: Το ζήτημα παραπέμπεται στην Τεχνική Επιτροπή
Διαφορετική ήταν η κατάληξη στο θέμα της διαχείρισης κρίσεων. Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης φέρεται να επανέφερε πρόταση για τη δημιουργία μηχανισμού συνεργασίας, η οποία, σύμφωνα με την ελληνοκυπριακή πλευρά, δημιουργούσε προβληματισμό ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα αποτυπώνονταν οι σχέσεις των δύο πλευρών.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν έγινε αποδεκτή ως είχε από τον Νίκο Χριστοδουλίδη και το ζήτημα παραπέμφθηκε στην αρμόδια Τεχνική Επιτροπή για περαιτέρω εξέταση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο επίσημο ανακοινωθέν των Ηνωμένων Εθνών περιλαμβάνεται συμφωνία για τη δημιουργία μηχανισμού άμεσης ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, μέσω της Τεχνικής Επιτροπής για τη Διαχείριση Κρίσεων. Πρόκειται για συγκεκριμένο πεδίο συνεργασίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν επιλυθεί όλες οι διαφωνίες γύρω από τη γενικότερη πρόταση.
Τι συμφωνήθηκε πέρα από τα οδοφράγματα
Πέρα από τη διάνοιξη των δύο σημείων διέλευσης, το αποτέλεσμα της τριμερούς περιλαμβάνει και άλλες πρωτοβουλίες που αφορούν την καθημερινότητα και τη συνεργασία των δύο κοινοτήτων.
Ειδικότερα, συμφωνήθηκαν:
Η ανταλλαγή αρχειακού υλικού μέσω της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά.
Η προώθηση περιβαλλοντικών έργων μέσω της αρμόδιας Τεχνικής Επιτροπής.
Η επανέναρξη του εκπαιδευτικού προγράμματος «Imagine».
Η δημιουργία μηχανισμού άμεσης ανταπόκρισης σε έκτακτες ανάγκες.
Η αποκατάσταση συγκεκριμένων μαρωνιτικών εκκλησιών και ενός αρμενικού μοναστηριού.
Οι συμφωνίες αυτές αποτελούν μέρος των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συζητούν οι δύο πλευρές, με τη συνδρομή των Ηνωμένων Εθνών.
Το επόμενο βήμα με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ
Παρά τις εκκρεμότητες, η τριμερής συνάντηση άνοιξε τον δρόμο για νέα συνάντηση του Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τουφάν Έρχιουρμαν με τον Αντόνιο Γκουτέρες, μέσα στις προσεχείς εβδομάδες.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας χαρακτήρισε τη συνάντηση σημαντικό βήμα, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι δεν έχει επιτευχθεί ακόμη ο τελικός στόχος, δηλαδή η επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό.
Αντίστοιχα, ο Τουφάν Έρχιουρμαν έκανε λόγο για πρόοδο, επισημαίνοντας ότι η διαδικασία πρέπει να συνεχιστεί σταδιακά.
Το επόμενο διάστημα θα κριθεί κατά πόσο οι σημερινές συμφωνίες μπορούν να υλοποιηθούν και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για περαιτέρω συγκλίσεις. Προς το παρόν, το αποτέλεσμα της τριμερούς καταγράφει συγκεκριμένα βήματα σε επίπεδο μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, αλλά αφήνει ανοιχτά σημαντικά ζητήματα τόσο ως προς τα οδοφράγματα όσο και ως προς τη μεθοδολογία και την ουσία του Κυπριακού.