Το βράδυ του Σαββάτου 17 Οκτωβρίου, η στέγη του δημαρχείου της Λιμόζ κατέρρευσε, καθώς το κτίριο τυλίχτηκε στις φλόγες από διαδηλωτές που είχαν καταφέρει να εισβάλουν στο εσωτερικό του. Οι εικόνες έκαναν τον γύρο του κόσμου, ενώ στο εξωτερικό η πυρκαγιά συγκρίθηκε με εκείνη της Noτρ Νταμ το 2019. Την ίδια ημέρα διαδήλωσαν σε ολόκληρη τη Γαλλία 800.000 άνθρωποι, σε μια κινητοποίηση τη μαζικότητα της οποίας δεν είχε προβλέψει κανένας κρατικός μηχανισμός.
Τέσσερις παράμετροι, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους, είναι καθοριστικές για την κατανόηση του τι συνέβη εκείνη την ημέρα και κυρίως του γιατί: η μαζικότητα και η απουσία κεντρικού συντονισμού, οι πολιτισμικοί κώδικες που συγκροτούν το κίνημα, η κατασταλτική απάντηση του κράτους και, τελικά, η αδυναμία της πολιτικής εξουσίας να δώσει απάντηση στη σύγκρουση που έχει αναδυθεί.
Μια τεράστια κινητοποίηση χωρίς κέντρο
Το κάλεσμα για τις 17 Οκτωβρίου γεννήθηκε στο TikTok από έναν νεαρό χρήστη γνωστό ως «V2», ο οποίος αρχικά διαμαρτυρόταν για την τιμή των καυσίμων. Στη συνέχεια, συνάντησε ένα μαθητικό κίνημα που είχε ξεκινήσει στα τέλη Σεπτεμβρίου και είχε οδηγήσει στον αποκλεισμό εκατοντάδων Λυκείων ανά τη χώρα. Τα αρχικά αιτήματα ήταν μετριοπαθή: αξιοπρεπείς συνθήκες διδασκαλίας, προσλήψεις καθηγητών και κατάργηση του Parcoursup, του αλγορίθμου κατανομής θέσεων στην ανώτατη εκπαίδευση.
Στη διαδρομή του, όμως, το κάλεσμα συσσώρευσε φορείς που σπάνια βρίσκονται στον ίδιο δρόμο. Οι συντονιστικές των «κίτρινων γιλέκων» και του κινήματος «Bloquons tout» (Ας μπλοκάρουμε τα πάντα) έδωσαν στην ημέρα το σύνθημα «Κίτρινοι και νέοι: οι αγώνες μας συναντιούνται»· ακολούθησαν η CGT (Γενική Εργατική Συνομοσπονδία) και η Solidaires, η συνδικαλιστική συντονιστική των οδηγών VTC και η Αγροτική Συνομοσπονδία (Confédération paysanne). Στο ίδιο πεδίο κινήθηκαν το μαθητικό συνδικάτο και οι δύο μεγάλες φοιτητικές παρατάξεις (Union étudiante, FAGE), οι διοργανωτές των πορειών για το κλίμα, η Ανυπότακτη Γαλλία και το Κομμουνιστικό Κόμμα. Τα αιτήματα συσσωρεύτηκαν αντίστοιχα: τιμές καυσίμων και ενέργειας, φορολόγηση των υπερκερδών, χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και της υγείας, αστυνομική βία, κλιματική αδράνεια και πραγματική δημοκρατία.
Η απουσία κεντρικού συντονισμού δεν σήμαινε, ωστόσο, απουσία κοινών κωδίκων, συμβόλων ή τρόπων δράσης. Αντίθετα, η κινητοποίηση συγκρότησε τη δική της γραμματική μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, τις εικόνες που παρήγαγε και τις μορφές σύγκρουσης που υιοθέτησε.
Η γραμματική των δικτύων και της επανάστασης
Σπάνια διαδήλωση έχει καταγραφεί τόσο πυκνά. Βίντεο με περιπολικά να υποχωρούν υπό τη μήνη των διαδηλωτών κοντά στην πλατεία της Δημοκρατίας στο Παρίσι ξεπέρασαν τα 45 εκατομμύρια προβολές στο X μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο. Δεκάδες έφηβοι μετέδιδαν live από τους δρόμους, συχνά με ρητό σκοπό να κερδίσουν συνδρομητές. Κυκλοφόρησαν επίσης πλαστές εικόνες παραγόμενες από τεχνητή νοημοσύνη, τις οποίες η αμερικανική Ακροδεξιά, με πρώτο τον Ιλον Μασκ, αξιοποίησε για να μιλήσει για «εισβολή» στη Μασσαλία.
Η πολιτισμική διάσταση όμως δεν εξαντλείται στη βιραλικότητα, καθώς πολλαπλασιάστηκαν οι πολιτισμικές αναφορές της Gen Z. Στις πορείες εμφανίστηκε η πειρατική σημαία του One Piece, αναφορά στην κουλτούρα των δημοφιλών κινουμένων σχεδίων μάνγκα από την Ιαπωνία, οργανώθηκαν «μάχες αύρας», μια μόδα με προέλευση από τα βιντεοπαιχνίδια, και υψώθηκαν οδοφράγματα με σαφείς αναφορές σε επαναστατικά γεγονότα της γαλλικής Ιστορίας. Το παράδοξο είναι ότι το κινητό τηλέφωνο, η χρήση του οποίου απαγορεύτηκε στα Λύκεια από τον Σεπτέμβριο του 2026, μετατράπηκε στο βασικό εργαλείο αυτοκαταγραφής του κινήματος.
Η έκταση της καταστολής
Κατά γενική ομολογία, η διαχείριση της δημόσιας τάξης εκτροχιάστηκε. Στο Σεντ Ετιέν, ένας δεκαεπτάχρονος διαδηλωτής έχασε το χέρι του από χειροβομβίδα κρότου-λάμψης. Στο Παρίσι, ένας άνδρας που δεχόταν χτυπήματα ενώ βρισκόταν πεσμένος στο έδαφος έμεινε αναίσθητος, ενώ ο δημοσιογράφος Mathias Enthoven κατέληξε στο νοσοκομείο με θραύσμα δακρυγόνου στην κοιλιά. Στην Τουλούζη, τέσσερα συνδικαλιστικά στελέχη τραυματίστηκαν και κατέληξαν στα επείγοντα. Από τις αρχές Οκτωβρίου το υπουργείο Εσωτερικών μετρά 8.000 κρατήσεις, το 85% ανηλίκων.
Δικηγόροι περιγράφουν εξευτελισμούς και ξυλοδαρμούς μέσα στα αστυνομικά τμήματα. Ο ίδιος ο υπουργός Δικαιοσύνης Ζεράλ Νταρμανέν ζήτησε από τους εισαγγελείς «τη μεγαλύτερη αυστηρότητα» έναντι των διαδηλωτών.
Η έκταση της καταστολής δεν αποτελεί, επομένως, μόνο ζήτημα αστυνομικών πρακτικών ή δικαστικών διαδικασιών. Είναι ταυτόχρονα πολιτική επιλογή, της οποίας οι συνέπειες υπερβαίνουν την άμεση διαχείριση των διαδηλώσεων.
Το αδιέξοδο της κυβερνώσας τάξης
Το αδιέξοδο αυτό αποτυπώνεται ανάγλυφα στην πολιτική αντίδραση που ακολούθησε τη 17η Οκτωβρίου. Αντί να αναγνωρίσει το μέγεθος της κινητοποίησης, να εξετάσει τους όρους που την κατέστησαν δυνατή και να λογοδοτήσει για την έκταση της καταστολής, η κυβερνώσα τάξη επέλεξε να μετατοπίσει τη συζήτηση προς την απόδοση ευθυνών στους πολιτικούς της αντιπάλους.
Μετά τη 17η Οκτωβρίου, ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί μετέθεσε την ευθύνη στην Αριστερά και πιο συγκεκριμένα στην Ανυπότακτη Γαλλία, η Δεξιά ζήτησε τη διάλυσή της και ο Εθνικός Συναγερμός επανέφερε το γνώριμο σχήμα της ένοχης Αριστεράς και των συνένοχων μακρονιστών.
Στο διάγγελμα της 18ης Οκτωβρίου, ο πρόεδρος Μακρόν επέλεξε τη φράση «τίποτα δεν το δικαιολογεί, τίποτα δεν το εξηγεί, τίποτα δεν το συγχωρεί» για να χαρακτηρίσει το κίνημα, χωρίς να ανακοινώσει ούτε ένα συγκεκριμένο μέτρο. Αντίθετα, ο πρωθυπουργός απείλησε ανοικτά με επιβολή καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, με περιορισμούς στις μετακινήσεις και ειδικές εξουσίες για τις δυνάμεις καταστολής αν συνεχιστούν οι διαδηλώσεις.
«Καταδικάστε τη βία από όπου κι αν προέρχεται»
Πρέπει, λοιπόν, να καταδικαστούν αυτές οι μορφές βίας; Και ποιος μπορεί να διαφωνήσει με το ερώτημα, όταν αυτό έχει μετατραπεί σε όρο εισόδου στον δημόσιο λόγο; Στην πραγματικότητα, ο διαχωρισμός ανάμεσα στους καλούς μαθητές και τους «ταραξίες» αποτελεί το τυφλό σημείο της κρίσης. Οι ταραξίες είναι οι ίδιοι οι κοινωνικά αποκλεισμένοι: τα παιδιά που ο σχολικός μηχανισμός απέρριψε πρόωρα και τα οποία δεν διαθέτουν ούτε συνδικάτο, ούτε εκπρόσωπο, ούτε καν το λεξιλόγιο για να διατυπώσουν τα αιτήματά τους.
Η καμένη στέγη της Λιμόζ και το κομμένο χέρι του δεκαεπτάχρονου στο Σεντ Ετιέν ανήκουν στην ίδια ιστορία. Μια γενιά στην οποία αντιπαρατίθενται τα 11,2 δισεκατομμύρια ευρώ εξαμηνιαίων κερδών της Total Energies, ως απάντηση στο αίτημα για φορολογική δικαιοσύνη, δεν πρόκειται να εκφραστεί με υπομνήματα για το Parcoursup. Η επιλογή της σύγκρουσης, την οποία ακολουθεί η Γαλλία σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να παράγει τη βία που στη συνέχεια καταδικάζει.
*Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας της Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζης
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr