Ο Ντετέκτιβ αυτή την εβδομάδα δεν πρόλαβε να βαρεθεί. Και πώς να προλάβει άλλωστε, όταν ο ελληνικός Τουρισμός επιμένει να προσφέρει υλικό καλύτερο κι από πολιτικό θρίλερ, διοικητική κωμωδία και επιχειρηματικό δράμα μαζί.#money-grid-35365{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li.last{margin-right:0;}#money-grid-35365>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-35365>li{width:100%;}}
Από τη μεγάλη θεσμική ημέρα του ΣΕΤΕ, όπου αλλάζει ηγεσία στον σημαντικότερο συλλογικό εκφραστή του ελληνικού τουρισμού, μέχρι το αδιανόητο μπάχαλο με το περίφημο rebranding της χώρας, που κατάφερε να μετατρέψει ένα εθνικό project προβολής σε case study διοικητικής αυτοϋπονόμευσης.
Από το μυστηριώδες “Παρατηρητήριο Βιώσιμης Τουριστικής Ανάπτυξης”, που υποτίθεται παραδόθηκε αλλά παραμένει αόρατο σαν τουριστικό φάντασμα του Ταμείου Ανάκαμψης, μέχρι ώριμες επενδύσεις εκατομμυρίων που κολλάνε επειδή ένας δρόμος… είναι δρόμος, αλλά όχι ακριβώς όσο θα έπρεπε.
Και σαν να μην έφταναν αυτά, έχουμε και το νέο Ειδικό Χωροταξικό Τουρισμού: ένα σχέδιο που εμφανίστηκε ξαφνικά, χωρίς πραγματική διαβούλευση, χωρίς απαντήσεις, με τους φορείς απέναντι και με την κυβέρνηση να ανακαλύπτει εκ των υστέρων ότι ίσως τελικά ο διάλογος δεν είναι εντελώς άχρηστος.
Στο μεταξύ, στο ΞΕΕ παρατηρείται κινητικότητα, στο RRF κάποιοι ανακαλύπτουν καθυστερημένα όσα είχαν ήδη γραφτεί, ενώ στο Ηράκλειο αποδεικνύεται ότι όταν υπάρχουν άνθρωποι που σηκώνουν μανίκια αντί για powerpoints, ακόμη και χρόνια προβλήματα λύνονται.
Ο ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ, όπως πάντα, δεν φωνάζει.
Παρατηρεί.
Συνδέει τις τελείες.
Και μερικές φορές… γελά πικρά.
Ο Ντετέκτιβ χειροκροτεί την ημέρα του ΣΕΤΕ
Ο Ντετέκτιβ, όσο κι αν του αρέσει να σκαλίζει παρασκήνια, ίντριγκες, μικρές και μεγάλες θεσμικές αβλεψίες, ξέρει να αναγνωρίζει και τις πραγματικά μεγάλες στιγμές. Και η σημερινή είναι μία από αυτές. Γιατί η ετήσια γενική συνέλευση του ΣΕΤΕ και οι εκλογές για την ανάδειξη νέου διοικητικού συμβουλίου και νέας ηγεσίας δεν είναι μια τυπική εσωτερική διαδικασία ενός ακόμη επαγγελματικού φορέα.
Είναι μια κορυφαία στιγμή για τον σημαντικότερο θεσμικό εκπρόσωπο του ελληνικού Τουρισμού.
Από το 1991 μέχρι σήμερα, ο ΣΕΤΕ δεν υπήρξε απλώς ένας σύνδεσμος επιχειρήσεων.
Υπήρξε φωνή. Παρέμβαση. Θεσμική δύναμη. Μηχανισμός πίεσης. Συνομιλητής κυβερνήσεων. Σημείο αναφοράς για την αγορά.
Και σε πολλές κρίσιμες καμπές του ελληνικού Τουρισμού, από δύσκολες οικονομικές περιόδους μέχρι περιόδους εκρηκτικής ανάπτυξης, έπαιξε ρόλο που ξεπερνούσε τα στενά όρια μιας επαγγελματικής ένωσης.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Η σημερινή διαδικασία, λοιπόν, έχει βάρος. Γιατί δεν αφορά μόνο πρόσωπα. Αφορά προσανατολισμό. Αφορά εκπροσώπηση. Αφορά το πόσο δυνατά, σοβαρά και αποτελεσματικά θα συνεχίσει να μιλά ο κλάδος.
Ο Γιάννης Παράσχης παραδίδει μετά από μια περίοδο με έντονες προκλήσεις, ισχυρές μεταβολές και δύσκολες ισορροπίες για τον κλάδο, και το ενδιαφέρον για τη διαδοχή είναι απολύτως εύλογα μεγάλο.
Οι υποψηφιότητες είναι πολλές. Οι συμμετοχές ισχυρές. Το ενδιαφέρον αυξημένο. Και αυτό από μόνο του είναι θετικό.
Γιατί δείχνει ότι ο ΣΕΤΕ εξακολουθεί να είναι πεδίο ουσιαστικής θεσμικής μάχης και όχι διακοσμητικός οργανισμός. Ο Ντετέκτιβ δεν θα κάνει προβλέψεις.
Άλλωστε το money-tourism έκανε ήδη αυτό που κάνει καλύτερα: αποκάλυψε εγκαίρως το παρασκήνιο, τις υποψηφιότητες για το Διοικητικό Συμβούλιο και τη μάχη της διαδοχής.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Όμως ένα πράγμα είναι βέβαιο.
Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, η νέα διοίκηση θα παραλάβει έναν ΣΕΤΕ με αυξημένες απαιτήσεις.
Γιατί ο ελληνικός Τουρισμός δεν χρειάζεται απλώς διαχείριση επιτυχίας. Χρειάζεται στρατηγική. Θεσμική πυγμή. Καθαρή φωνή. Παρεμβάσεις.
Και σε ορισμένες περιπτώσεις, πολύ πιο δυνατό χτύπημα του χεριού στο τραπέζι.
Ιδίως όταν η αγορά βλέπει μπροστά της:
-χωροταξικά θολά τοπία,
-επενδυτικές εμπλοκές,
-RRF projects που βήχουν,
και γενικώς αρκετό διοικητικό αυτοσχεδιασμό.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Γι’ αυτό η σημερινή μέρα έχει σημασία. Γιατί αφορά το ποιος θα εκπροσωπήσει έναν κλάδο που δεν είναι απλώς σημαντικός.
Είναι εθνικός.
Και μια μικρή, καθόλου κακεντρεχής, υποσημείωση από τον ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ.
Την ίδια ακριβώς ημέρα που ο κορυφαίος θεσμικός φορέας του ελληνικού τουρισμού εκλέγει νέα ηγεσία, το υπουργείο Τουρισμού αποφάσισε να διοργανώσει ημερίδα για την τουριστική εκπαίδευση. Την ίδια ώρα. Την ίδια μέρα.
Ο ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ δεν ξέρει αν αυτό λέγεται timing. Αλλά σίγουρα δεν λέγεται συντονισμός.
Και κάπου εδώ, πράγματι, αρκετοί χαμογελούν.
Rebranding made in Greece: Πώς να χάσεις χρόνο, χρήμα και αξιοπιστία σε μία μόνο υπόθεση
Ο Ντετέκτιβ έχει μια αδυναμία στις ιστορίες που τα έχουν όλα: πολιτικές αποφάσεις που δεν εξηγούνται εύκολα, διοικητικές ακροβασίες, δικαστικές περιπέτειες, αγορές που βράζουν και δημόσιο χρήμα που τρέχει με αντίστροφη μέτρηση.
Και η υπόθεση του περιβόητου rebranding του ελληνικού τουρισμού τα έχει όλα.
Από την αρχή, άλλωστε, υπήρχε ένα ερώτημα που ποτέ δεν απαντήθηκε πειστικά: γιατί ένα έργο εθνικής τουριστικής προβολής, στρατηγικής επικοινωνίας, media planning, διαφήμισης, social media και branding της χώρας, δεν το έτρεχε ο ΕΟΤ, που, καλώς ή κακώς, αυτό ακριβώς κάνει επί δεκαετίες, αλλά το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος;
Ναι, το ΤΕΕ.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Ο τεχνικός σύμβουλος του κράτους.
Ο φορέας που η ίδια η θεσμική του αποστολή αφορά την επιστήμη, την τεχνολογία, τις τεχνικές υποδομές και συναφή αντικείμενα. Όχι το nation branding. Όχι την παγκόσμια τουριστική επικοινωνία. Όχι την αγορά media space στις διεθνείς αγορές.
Αλλά τέλος πάντων. Στην Ελλάδα έχουμε δει και πιο παράξενα.
Το πραγματικό πρόβλημα ήρθε όταν αποκαλύφθηκαν οι όροι του διαγωνισμού.
Ο Ντετέκτιβ ήταν από τους πρώτους που ανέδειξαν το επίμαχο σημείο: τον όρο που απαιτούσε ο συμμετέχων να είναι πολυεθνική με διεθνές δίκτυο, θυγατρική πολυεθνικής ή μέλος διεθνούς δικτύου.
Και εκεί ξεκίνησε το χάος. Διότι μια τέτοια απαίτηση δεν αντιμετωπίστηκε από την αγορά ως ουδέτερο τεχνικό κριτήριο. Αντιμετωπίστηκε ως όρος που περιόριζε δραστικά τον ανταγωνισμό, αποκλείοντας εταιρείες με αποδεδειγμένη εμπειρία στην προβολή του ελληνικού τουρισμού, μόνο και μόνο επειδή δεν είχαν συγκεκριμένη εταιρική δομή.
Ακολούθησε αυτό που όλοι έβλεπαν να έρχεται. Προδικαστική προσφυγή. Αναστολή της διαδικασίας από την ΕΑΔΗΣΥ. Νέες προσφυγές. Διοικητικό Εφετείο. Προσωρινές διαταγές. Νέες αιτήσεις ακύρωσης. Παραπομπές. Και άλλα ων ουκ έστιν αριθμός…
Και τελικά ένας διαγωνισμός που, όπως προκύπτει πλέον και από το ίδιο το επίσημο έγγραφο του ΤΕΕ, κατέληξε να βουλιάξει μέσα σε δικαστικές και διοικητικές εμπλοκές, με όλες τις προσφορές να κρίνονται απορριπτέες.
Με απλά λόγια;
Ο διαγωνισμός τινάχτηκε στον αέρα.
Και εδώ έρχεται η μεγάλη ελληνική ανακάλυψη.
Αφού ο αρχικός σχεδιασμός κατέρρευσε, αφού χάθηκε πολύτιμος χρόνος, αφού η χώρα βρέθηκε ξανά -για τέταρτη χρονιά-, χωρίς σοβαρό οργανωμένο διεθνές εργαλείο τουριστικής προβολής, αφού η αγορά μπήκε σε πολεμικό κλίμα και τα δικαστήρια πήραν φωτιά…
Το ΤΕΕ αποφασίζει ξαφνικά ότι υπάρχει κατεπείγουσα ανάγκη.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Ότι κινδυνεύει το Ταμείο Ανάκαμψης.
Ότι δεν υπάρχει χρόνος.
Ότι πρέπει να πάμε σε διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση.
Πραγματικά εντυπωσιακό.
Το σύστημα πρώτα δημιουργεί το πρόβλημα και μετά επικαλείται το πρόβλημα ως λόγο για έκτακτη διαδικασία.
Και επειδή κανείς δεν είναι αφελής, ας το πούμε καθαρά: Το ΤΕΕ δεν κάνει μόνο του πολιτική στρατηγική. Είναι προφανές ότι αυτή η κυβίστηση γίνεται υπό την πολιτική καθοδήγηση του υπουργείου Τουρισμού.
Με άλλα λόγια;
Ο όρος που προκάλεσε τη θύελλα αποσύρεται στην πράξη. Η αρχική αρχιτεκτονική εγκαταλείπεται. Το project σώζεται όπως-όπως. Και η χώρα καλείται να χειροκροτήσει την “ευελιξία”.
Ο Ντετέκτιβ έχει απλώς μια απορία: Αν αυτή ήταν τελικά η λύση, γιατί δεν ήταν η αρχή;
Αλλάζουν οι όροι, όχι οι προσκεκλημένοι και ο Ντετέκτιβ απορεί
Ο Ντετέκτιβ έχει δει πολλά κόλπα στη δημόσια διοίκηση. Αλλά αυτό έχει μια ιδιαίτερη κομψότητα. Γιατί χρειάζεται πραγματική επινοητικότητα για να λες ότι διορθώνεις μια στρεβλή διαδικασία, ενώ ταυτόχρονα διατηρείς στην πράξη το αποτέλεσμά της. Το νέο έγγραφο του ΤΕΕ, που έχει στη διάθεσή του το ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, αποκαλύπτει το κρίσιμο σημείο:
Η νέα διαδικασία διαπραγμάτευσης δεν ανοίγει στην αγορά. Δεν προκηρύσσεται νέος ανοικτός διαγωνισμός. Δεν λέει “ελάτε όλοι όσοι ενδιαφέρεστε, με καθαρούς όρους”.
Λέει κάτι πολύ συγκεκριμένο: Θα κληθούν μόνο οι τρεις οικονομικοί φορείς που συμμετείχαν στον προηγούμενο διαγωνισμό.
Εδώ αρχίζει το πραγματικό πολιτικό και επιχειρηματικό ενδιαφέρον. Διότι ο αρχικός διαγωνισμός δεν ήταν ένα ουδέτερο γεγονός. Ήταν μια διαδικασία που προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις. Μία από τις βασικές αιτιάσεις αφορούσε ακριβώς τον όρο περί πολυεθνικής ή διεθνούς δικτύου, ο οποίος χαρακτηρίστηκε από προσφεύγοντες ασαφής, δυσανάλογος και περιοριστικός του ανταγωνισμού. Πολλοί παίκτες της αγοράς δεν είχαν καμία διάθεση να μπουν σε έναν διαγωνισμό που θεωρούσαν ναρκοθετημένο.
Άλλοι επέλεξαν να μείνουν εκτός αντί να μπλέξουν σε μια πολυετή δικαστική περιπέτεια.
Και τώρα;
Τώρα ο όρος που προκάλεσε όλη τη σύγκρουση εγκαταλείπεται στην πράξη.
Αλλά όσοι έμειναν απέξω λόγω αυτού του πλαισίου δεν αποκτούν δεύτερη ευκαιρία.
Αυτό είναι το πολιτικό παράδοξο.
Ο αποκλειστικός όρος μπορεί να εξαφανίζεται. Το αποτέλεσμα του αποκλεισμού όμως διατηρείται. Με χειρουργική ακρίβεια. Και όλα αυτά στο όνομα του κατεπείγοντος.
Βεβαίως, το κατεπείγον είναι πραγματικό.
Το ίδιο το έγγραφο μιλά για κίνδυνο απώλειας χρηματοδότησης. Μιλά για πίεση χρόνου. Μιλά για αδυναμία τήρησης προθεσμιών.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Αλλά εδώ υπάρχει ένα αμείλικτο ερώτημα:
Ποιος δημιούργησε αυτό το κατεπείγον; Η αγορά; Οι προσφεύγοντες; Ή ο αρχικός σχεδιασμός;
Και υπάρχει και δεύτερο.
Αν αύριο κάποιος από τους παίκτες που αποκλείστηκαν στην πράξη ισχυριστεί ότι στερήθηκε τη δυνατότητα συμμετοχής εξαιτίας του αρχικού προβληματικού πλαισίου και τώρα μένει εκτός νέας διαδικασίας;
Τι ακολουθεί;
Νέος γύρος προσφυγών; Νέες δικαστικές εμπλοκές; Νέο πάγωμα;
Ο Ντετέκτιβ δεν προδικάζει τίποτα.
Αλλά βλέπει το αυτονόητο: Αυτό που παρουσιάζεται ως λύση, μπορεί κάλλιστα να αποδειχθεί ο πρόλογος του επόμενου επεισοδίου.
Και τότε το πραγματικό rebranding δεν θα αφορά τον ελληνικό Τουρισμό.
Θα αφορά το ελληνικό διοικητικό χάος.
Το Παρατηρητήριο του υπουργείου Τουρισμού
Ο Ντετέκτιβ ομολογεί ότι τελευταία έχει αρχίσει να ζηλεύει τα έργα του υπουργείου Τουρισμού που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Όχι γιατί προχωρούν.
Αλλά γιατί έχουν αναπτύξει μια σχεδόν μεταφυσική ιδιότητα: υπάρχουν στα χαρτιά, αλλά όχι στην πραγματικότητα.
Παρατάσεις. Απεντάξεις. Κουρέματα προϋπολογισμών. Μετακινήσεις deadlines. Διαρκείς “προσαρμογές”.
Και κάπου ανάμεσα, η μεγάλη εθνική αφήγηση περί ψηφιακού μετασχηματισμού, βιώσιμης ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού.
Μόνο που ο Ντετέκτιβ έχει μια κακή συνήθεια: κοιτάζει αν τα πράγματα λειτουργούν.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Και φτάνουμε στο περίφημο “Παρατηρητήριο Βιώσιμης Τουριστικής Ανάπτυξης”.
Ένα έργο που -αν οι πληροφορίες είναι σωστές- υποτίθεται ότι παραδόθηκε στις 30 Απριλίου. Με πλατφόρμα. Με ιστοσελίδα. Με λειτουργικό ψηφιακό περιβάλλον. Με στοιχεία. Με δημόσια παρουσία. Με ό,τι συνοδεύει ένα έργο που θεωρητικά ολοκληρώνεται.
Και ο Ντετέκτιβ ρωτά κάτι εξαιρετικά απλό.
Πού είναι;
Γιατί έχουμε περάσει τα μέσα Μαΐου και το μόνο πραγματικά λειτουργικό στοιχείο φαίνεται να είναι η σιωπή. Η αρμόδια υπηρεσία δεν απαντά. Τηλέφωνα δεν σηκώνονται. Ενημέρωση δεν υπάρχει. Ανακοίνωση δεν υπάρχει. Δημόσια παρουσίαση δεν υπάρχει. Πλατφόρμα που να λειτουργεί -τουλάχιστον ορατά- δεν υπάρχει.
Άρα το ερώτημα δεν είναι πολιτικό.
Είναι διοικητικό. Και απολύτως συγκεκριμένο.
Τι ακριβώς παραδόθηκε;
Έγινε πράγματι παράδοση;
Παραδόθηκε πλήρες λειτουργικό έργο;
Παραδόθηκε PowerPoint;
Παραδόθηκε κάτι που “θα ενεργοποιηθεί αργότερα”;
Ή μήπως παραδόθηκε η γνωστή ελληνική εκδοχή του completion: “το έχουμε σχεδόν έτοιμο”;
Ο Ντετέκτιβ έχει και δεύτερη απορία.
Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, που εποπτεύει το συνολικό παιχνίδι του Ταμείου Ανάκαμψης, δεν βλέπει την εικόνα;
Το Μέγαρο Μαξίμου δεν ενημερώνεται;
Δεν υπάρχει monitoring;
Δεν υπάρχει κάποιος να ρωτήσει γιατί έργα εμφανίζονται ως ολοκληρωμένα χωρίς να τα βλέπει ούτε το κοινό ούτε η αγορά;
Γιατί αν όλα λειτουργούν, ας βγει το υπουργείο να το πει.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Αν δεν λειτουργούν, επίσης ας το πει.
Αλλά αυτό το διοικητικό θέατρο με τα “παραδόθηκε αλλά δεν φαίνεται”, “τρέχει αλλά δεν είναι δημόσιο”, “ολοκληρώθηκε αλλά περιμένετε λίγο”, αρχίζει να γίνεται επικίνδυνα γνώριμο.
Ο Ντετέκτιβ, λοιπόν, δεν καταγγέλλει.
Ρωτά καλοπροαίρετα. Και περιμένει απαντήσεις:
Τι έχει γίνει με το έργο;
Τι ακριβώς παραδόθηκε;
Τι λειτουργεί σήμερα;
Τι δεν λειτουργεί;
Και πότε θα ενημερωθεί σοβαρά η αγορά;
Γιατί αλλιώς, το μόνο πραγματικά βιώσιμο στοιχείο σε αυτή την ιστορία θα είναι η… αδιαφάνεια.
Ένας δρόμος, μια χώρα, μια επένδυση στον πάγο
Ο Ντετέκτιβ έχει αρχίσει να πιστεύει ότι στην Ελλάδα δεν χρειάζεται να πολεμήσεις τη γραφειοκρατία.
Αρκεί να τη συναντήσεις.
Γιατί μόνο εδώ μπορεί μια επένδυση εκατομμυρίων να μην μπλοκάρει επειδή δεν πέρασε περιβαλλοντικό έλεγχο.
Όχι επειδή υπήρξε αρνητική αρχαιολογική γνωμοδότηση.
Όχι επειδή παραβιάζει όρους δόμησης.
Όχι επειδή απορρίφθηκε από αρμόδια αρχή.
Αλλά επειδή… ένας δρόμος είναι δρόμος, χωρίς να είναι ακριβώς δρόμος.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Καλώς ήρθατε στην ελληνική διοικητική μεταφυσική.
Ο Ντετέκτιβ διαβάζει με ενδιαφέρον τις νέες διευκρινίσεις του υπουργείου Περιβάλλοντος και τις τοποθετήσεις περί μεταβατικού μηχανισμού αναγνώρισης δημοτικών οδών πριν από την πλήρη κύρωση του οδικού δικτύου.
Εξαιρετικά.
Άρα το ίδιο το κράτος παραδέχεται ότι υπάρχει πρόβλημα.
Παραδέχεται ότι το ισχύον καθεστώς δημιουργεί εμπλοκές.
Παραδέχεται ότι χρειάζεται ειδικός μηχανισμός για να ξεμπλοκάρουν υποθέσεις.
Και εδώ ο ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ έχει μια απλή απορία:
Αν το πρόβλημα είναι γνωστό, γιατί εξακολουθούν να παγώνουν ώριμες επενδύσεις;
Γιατί εδώ δεν μιλάμε για κάποιον που εμφανίστηκε με μια ιδέα γραμμένη σε χαρτοπετσέτα.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Μιλάμε για επενδυτικά σχέδια που έχουν περάσει από το κόσκινο του ίδιου του κράτους.
Γιατί ο δρόμος που για τον δήμο είναι δρόμος, για άλλη διοικητική ανάγνωση δεν είναι αρκετά δρόμος.
Αν δεν ήταν τόσο σοβαρό, θα ήταν αριστουργηματική κωμωδία.
Η χώρα βγαίνει σε διεθνή forums και ζητά επενδύσεις. Μιλά για ποιοτικό τουρισμό. Μιλά για υψηλότερες δαπάνες. Μιλά για luxury product. Μιλά για στρατηγικούς επενδυτές. Και όταν ένας επενδυτής περάσει από όλα τα checkpoints, φτάσει στην πόρτα και χτυπήσει κουδούνι…του λέμε ότι κόλλησε στην ερμηνεία του δρόμου.
Ο Ντετέκτιβ δεν ζητά χαριστικές λύσεις. Δεν ζητά αυθαιρεσίες. Δεν ζητά να παρακαμφθεί το χωροταξικό πλαίσιο.
Αλλά υπάρχει μια λέξη που λέγεται ασφάλεια δικαίου.
Και αυτή σημαίνει κάτι απλό: Ότι όταν το ίδιο το κράτος σε εγκρίνει διαδοχικά, δεν μπορεί στο τέλος να εμφανίζεται ένας διοικητικός γρίφος που ανατρέπει τα πάντα.
Γιατί τότε δεν έχεις επενδυτικό περιβάλλον.
Έχεις escape room.
Και το πιο επικίνδυνο είναι άλλο. Δεν αφορά μόνο μία επένδυση. Αφορά το μήνυμα που εκπέμπεται.
Προς όλους. Έλληνες. Ξένους. Funds. Ξενοδοχειακούς ομίλους. Developers.
Το μήνυμα είναι σαφές: Στην Ελλάδα μπορεί να έχεις όλες τις εγκρίσεις και να σε σταματήσει ένας δρόμος.
Ο Ντετέκτιβ λοιπόν ρωτά: Ο μεταβατικός μηχανισμός που εξαγγέλλεται πότε θα λειτουργήσει; Θα καλύψει ώριμα projects; Θα υπάρξει σαφής λύση ή θα συνεχίσουμε να παρκάρουμε επενδύσεις;
Γιατί αν η απάντηση είναι “κάποια στιγμή”, τότε ας είμαστε ειλικρινείς.
Η χώρα δεν έχει πρόβλημα προσέλκυσης επενδύσεων.
Έχει πρόβλημα πρόσβασης.
Κυριολεκτικά.
Διαβούλευση χωρίς διάλογο, παρουσίαση χωρίς ερωτήσεις, απαντήσεις χωρίς δημοσιογράφους
Ο Ντετέκτιβ έχει αρχίσει να πιστεύει ότι η κυβέρνηση έχει εφεύρει ένα νέο είδος δημόσιας διαβούλευσης.
Το λένε συμμετοχική διαδικασία. Χωρίς συμμετοχή.
Και διάλογο. Χωρίς διάλογο.
Διότι πρέπει να έχεις πραγματικό ταλέντο για να μαγειρεύεις επί χρόνια ένα νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό, να εμφανίζεσαι ξαφνικά με ένα έτοιμο σχέδιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική συζήτηση με τους φορείς, και να καταφέρνεις μέσα σε λίγες ώρες να ενώσεις απέναντί σου σχεδόν ολόκληρη την αγορά.
Σχεδόν.
Γιατί πάντα υπάρχουν και οι παραδοσιακά σιωπηλοί. Εκείνοι που βλέπουν, ακούν, διαφωνούν ίσως, αλλά προτιμούν τη γνωστή εθνική στρατηγική της αιδήμονος ουδετερότητας.
Το πραγματικά εντυπωσιακό είναι ότι η κυβέρνηση φαίνεται να εξεπλάγη από την αντίδραση.
Λες και πίστευε ότι ο τουριστικός κόσμος θα διαβάσει περιορισμούς, νέες κατηγοριοποιήσεις, αμφισβητούμενα κριτήρια και νέους χωρικούς κόφτες και θα απαντήσει με χειροκρότημα.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Μόνο που δεν πήγε ακριβώς έτσι.
Ακόμη και το περίφημο επιχείρημα περί “τουριστικής πίεσης”, με δείκτες όπως τα κρεβάτια ανά κάτοικο, δέχθηκε σοβαρή δημόσια αμφισβήτηση — με χαρακτηριστική την παρέμβαση του Γιώργου Χατζημάρκου, που με τεκμηριωμένα στοιχεία υπενθύμισε ότι αν αυτά είναι τα μέτρα σύγκρισης, τότε η Ελλάδα όχι απλώς δεν είναι υπερφορτωμένη, αλλά υπολείπεται σημαντικά ανταγωνιστικών τουριστικών αγορών.
Δηλαδή ούτε το βασικό αφήγημα δεν έμεινε όρθιο χωρίς συζήτηση.
Και τότε ήρθε η γνωστή ελληνική κυβερνητική τεχνική:
Αναδίπλωση με αξιοπρέπεια.
Από το “ορίστε το σχέδιο”, περάσαμε στο “σας δίνουμε 10 μέρες διαβούλευση”.
Δέκα.
Μετά από χρόνια προετοιμασίας.
Ο Ντετέκτιβ ρωτά απλά:
Όλα αυτά τα χρόνια, τι ακριβώς εμπόδιζε μια ουσιαστική θεσμική διαβούλευση;
Δεν υπήρχαν φορείς;
Δεν υπήρχε χρόνος;
Δεν υπήρχε ανάγκη;
Ή μήπως θεωρήθηκε ότι η αγορά θα ενημερωθεί εκ των υστέρων και θα προσαρμοστεί σιωπηλά;
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Αλλά το πραγματικό αριστούργημα δεν ήταν αυτό.
Ήταν η παρουσίαση. Η κυβέρνηση καλεί δημοσιογράφους. Παρουσιάζει ένα από τα σημαντικότερα θεσμικά εργαλεία για τον ελληνικό Τουρισμό.
Και μετά λέει: Δεν θα γίνουν ερωτήσεις.
Ο Ντετέκτιβ ομολογεί ότι εδώ λύγισε. Γιατί δεν μιλάμε για επικοινωνιακή αδεξιότητα. Μιλάμε για νέο είδος ενημέρωσης. Παρουσίαση χωρίς λογοδοσία. Briefing χωρίς briefing. Δημοσιογραφική ενημέρωση χωρίς δημοσιογράφους.
Και όταν υπήρξαν —απολύτως εύλογες— αντιδράσεις, η απάντηση ήταν περίπου: “Μετά τη διαβούλευση.”
Εξαιρετικά.
Μόνο που εδώ αρχίζει η λεπτομέρεια που αγαπά ο Ντετέκτιβ. Γιατί παραδόξως, ενώ στην ανοιχτή παρουσίαση δεν επιτρέπονταν ερωτήσεις, ξαφνικά εμφανίζεται συνέντευξη της υπουργού Τουρισμού στο Αθηναϊκό Πρακτορείο, όπου δίνονται απαντήσεις επί του θέματος.
Άρα για να καταλάβουμε: Στους δημοσιογράφους που ήταν παρόντες δεν απαντάμε.
Στο κρατικό πρακτορείο μπορούμε να απαντήσουμε.
Αυτό δεν είναι ακριβώς “δεν σχολιάζουμε πριν τη διαβούλευση”.
Αυτό είναι πολύ πιο συγκεκριμένη επιλογή.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Και ο Ντετέκτιβ δεν μπορεί να μην αναρωτηθεί:
Αν υπήρχαν ήδη απαντήσεις, γιατί δεν δόθηκαν εκεί που τέθηκαν τα ερωτήματα;
Αν δεν υπήρχαν απαντήσεις, πώς εμφανίστηκαν τόσο γρήγορα;
Γιατί στο τέλος της ημέρας, το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ίδιο το Χωροταξικό.
Είναι ο τρόπος.
Ο τρόπος που σχεδιάστηκε.
Ο τρόπος που παρουσιάστηκε.
Ο τρόπος που επιχειρήθηκε να επιβληθεί.
Και ο τρόπος που αντιμετωπίστηκε η δημοσιογραφική λογοδοσία.
Γιατί αν το νέο μοντέλο είναι “ακούμε όλους, αφού πρώτα αποφασίσουμε και χωρίς να δεχόμαστε ερωτήσεις”, τότε δεν μιλάμε για διαβούλευση.
Μιλάμε για μονόλογο.
Φέρουσα ικανότητα… χωρίς να ξέρουμε τι ακριβώς κουβαλά
Ωστόσο η ουσία είναι ότι όσο περισσότερο διαβάζει κανείς τις απαντήσεις, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το βασικό ερώτημα: Ακριβώς τι είναι αυτή η περίφημη “φέρουσα ικανότητα” που επικαλείται διαρκώς η κυβέρνηση;
Γιατί η λέξη επαναλαμβάνεται σχεδόν σαν πολιτικό ξόρκι. Κορεσμός. Πίεση. Ανθεκτικότητα. Προστασία. Βιωσιμότητα.
Ωραίες λέξεις.
Αλλά αριθμοί; Μεθοδολογία; Δείκτες;
Πού είναι;
Πώς ακριβώς υπολογίστηκε ότι ένας προορισμός αντέχει Χ και όχι Ψ;
Με βάση την ύδρευση;
Την αποχέτευση;
Τα απορρίμματα;
Το ενεργειακό φορτίο;
Το οδικό δίκτυο;
Την κρουαζιέρα;
Τους ημερήσιους επισκέπτες;
Τη seasonal απασχόληση;
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Τι ακριβώς;
Γιατί αν αυτά δεν παρουσιάζονται, τότε η “φέρουσα ικανότητα” δεν είναι τεχνικό εργαλείο. Είναι πολιτικός όρος με επιστημονική συσκευασία.
Και εδώ αρχίζουν οι αντιφάσεις.
Η λογική που εκπέμπεται είναι περίπου: υψηλή τουριστική ανάπτυξη = περιορισμοί.
Αλήθεια;
Δύο προορισμοί με ίδιες κλίνες έχουν αυτόματα ίδιο capacity;
Αν ο ένας έχει σύγχρονες υποδομές και ο άλλος υποδομές του 1987;
Αν ο ένας έχει διαχείριση απορριμμάτων και ο άλλος όχι;
Αν ο ένας έχει λιμάνι, αεροδρόμιο και νέα connectivity και ο άλλος όχι;
Άρα τελικά τι τιμωρείται;
Η ανάπτυξη ή η κρατική ανεπάρκεια;
Και επειδή ο Ντετέκτιβ αγαπά τα πραγματικά παραδείγματα, στάθηκε ιδιαίτερα στη δημόσια παρέμβαση του Γιώργου Χατζημάρκου, που ουσιαστικά αποδόμησε το αφήγημα περί υπερκορεσμού, επισημαίνοντας ότι με βάση συγκεκριμένους δείκτες η Ελλάδα απέχει σημαντικά από ανταγωνιστικούς προορισμούς.
Δηλαδή ούτε η βασική αφήγηση δεν είναι αυτονόητη.
Και πάμε παρακάτω.
100 κλίνες στα μικρά νησιά. Οριζόντια. Με μία λογική σχεδόν διοικητικού δογματισμού. Είναι ίδιο το Κουφονήσι με τη Σκιάθο; Η Ύδρα με την Πάτμο; Οι Σπέτσες με άλλο νησί χωρίς υποδομές;
Προφανώς όχι. Άρα γιατί το εργαλείο μοιάζει περισσότερο με χάρακα παρά με planning;
Και μετά έρχεται το άλλο “ωραίο”.
16 στρέμματα εκτός σχεδίου.
Δηλαδή με απλά ελληνικά;
Ο μικρός και μεσαίος επενδυτής μάλλον βλέπει την έξοδο.
Τα μεγάλα σχήματα, τα μεγάλα κεφάλαια, τα funds παραμένουν πιο άνετα στο παιχνίδι.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Ο Ντετέκτιβ δεν λέει ότι αυτό έγινε επίτηδες.
Λέει όμως ότι αυτό είναι το πρακτικό αποτέλεσμα.
Και ακόμη πιο ενδιαφέρον:
Η κυβέρνηση μιλά για βιωσιμότητα. Αλλά δεν απαντά στο πιο άβολο ερώτημα.
Πού είναι οι υποδομές;
Γιατί αν το κράτος εισπράττει τέλη ανθεκτικότητας, φόρους διαμονής και συνολικά τεράστια τουριστικά έσοδα, πού είναι η ανταποδοτικότητα;
Πώς ζητάς περιορισμούς από την αγορά όταν δεν δείχνεις αντίστοιχο σχέδιο δημόσιας ενίσχυσης υποδομών;
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Και τέλος, το πιο απολαυστικό:
Η κυβέρνηση εμφανίζεται “ανοιχτή στον διάλογο”. Μετά από χρόνια εσωτερικού σχεδιασμού. Μετά από παρουσίαση χωρίς ερωτήσεις. Μετά από 10 μέρες fast-track διαβούλευσης.
Ο Ντετέκτιβ έχει έναν ορισμό γι’ αυτό.
Δεν λέγεται διαβούλευση.
Λέγεται ανακοίνωση με περίοδο προσαρμογής.
Γιατί στο τέλος, το πρόβλημα ίσως δεν είναι μόνο το χωροταξικό.
Είναι ότι ζητείται από την αγορά να εμπιστευτεί ένα εργαλείο που μιλά διαρκώς για επιστήμη, ισορροπία και βιωσιμότητα, χωρίς να δείχνει ακόμη καθαρά τη μεθοδολογία που τα στηρίζει.
Έντονη κινητικότητα στο εσωτερικό του ΞΕΕ
Ο Ντετέκτιβ καταγράφει αυξημένη κινητικότητα στο εσωτερικό του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος, με εξελίξεις που δείχνουν ότι μια σειρά θεμάτων που απασχολούν τον ξενοδοχειακό κόσμο περνούν πλέον σε πιο ενεργή θεσμική φάση.
Όπως αποκάλυψε αποκλειστικά το ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του ΞΕΕ ζήτησαν με επιστολή τους τη σύγκληση έκτακτου διοικητικού συμβουλίου για το μείζον θέμα που βρίσκεται στην επικαιρότητα του κλάδου.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο, για τη σύγκληση έκτακτου Δ.Σ. απαιτούνται τρεις υπογραφές, ενώ η αποκάλυψη του MT, έκανε λόγο για 8 υπογραφές κάτι που από μόνο του δείχνει ότι το ζήτημα έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό και ισχυρό ενδιαφέρον στο εσωτερικό του Επιμελητηρίου. Ιδίως σε μια συγκυρία όπου άλλοι θεσμικοί φορείς του κλάδου, όπως ο ΣΕΤΕ και η ΠΟΞ, έχουν ήδη τοποθετηθεί με αυξημένη ένταση, ενώ το ΞΕΕ μέχρι στιγμής δεν έχει εκφράσει δημόσια επίσημη θέση.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Αυτό καθιστά το αίτημα ακόμη πιο ενδιαφέρον, καθώς το βλέμμα στρέφεται πλέον στην αντίδραση της διοίκησης και ειδικότερα του προέδρου Αλέξανδρου Βασιλικού, ο οποίος καλείται να διαχειριστεί ένα αίτημα που, όπως σημειώνει ο Ντετέκτιβ, δεν είναι σαφές αν έχει εμφανιστεί ξανά στο παρελθόν.
Παράλληλα, κινητικότητα φαίνεται να υπάρχει και σε ένα δεύτερο μέτωπο που αφορά τις γνωστές δικαστικές εξελίξεις με την πλευρά Μαντωνανάκη, που αποκάλυψε αποκλειστικά ο Ντετέκτιβ. Σύμφωνα με πληροφορίες, η πρόσφατη ανακοίνωση του ΞΕΕ για τις σχετικές δικαστικές εξελίξεις, μετά και τη δημοσιότητα που έλαβε το θέμα, ενεργοποίησε την άλλη πλευρά, με πληροφορίες να αναφέρουν αποστολή εξωδίκου προς το Επιμελητήριο.
Εφόσον οι πληροφορίες αυτές επιβεβαιωθούν, πρόκειται για μια ακόμη εξέλιξη που προστίθεται σε μια ήδη φορτισμένη περίοδο.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι στο Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο οι επόμενες ημέρες αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Και ο Ντετέκτιβ, όπως πάντα, παρακολουθεί.
Όταν κάποιος αποφασίζει να μπει μπροστά
Ο Ντετέκτιβ έχει γράψει αμέτρητες φορές για προβλήματα που χρονίζουν στον ελληνικό Τουρισμό. Για καθυστερήσεις. Για δυσλειτουργίες. Για καταστάσεις που όλοι γνωρίζουν, όλοι συζητούν, όλοι αναγνωρίζουν — αλλά τελικά μένουν εκεί, σαν μέρος του τοπίου.
Και γι’ αυτό αξίζει να καταγράφονται και οι εξαιρέσεις.
Η υπόθεση του αεροδρομίου Ηρακλείου είναι μία από αυτές.
Γιατί το περίφημο “πορτάκι”, που είχε εξελιχθεί σε μόνιμη πηγή ταλαιπωρίας, κυκλοφοριακού χάους, εκνευρισμού και δυνητικού κινδύνου για επισκέπτες και πολίτες, δεν ήταν καινούργιο πρόβλημα.
Ήταν ένα γνωστό, καθημερινό, σχεδόν συμβολικό παράδειγμα ελληνικής δυσλειτουργίας.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Και όμως, τελικά βρέθηκε λύση. Όχι με α endless συσκέψεις. Όχι με θεωρίες. Όχι με μετάθεση ευθυνών. Αλλά με πρακτική παρέμβαση, συνεργασία φορέων και —ας το πούμε καθαρά— με κάποιον που αποφάσισε να αναλάβει πρωτοβουλία.
Ο Μιχάλης Βλατάκης ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία ανθρώπων του τουρισμού που δεν περιορίζονται στη διαπίστωση του προβλήματος. Ασχολούνται μέχρι να βρεθεί λύση. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη διαφορά.
Γιατί στον ελληνικό Τουρισμό δεν λείπουν οι αναλύσεις.
Ούτε οι απόψεις.
Ούτε οι διαπιστώσεις.
Συχνά λείπουν οι άνθρωποι που θα σηκώσουν το τηλέφωνο, θα φέρουν γύρω από το ίδιο τραπέζι όλους τους εμπλεκόμενους, θα βάλουν πλάτη και θα πουν: “πάμε να το λύσουμε”.
© ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
Αυτό ακριβώς φαίνεται ότι έγινε στο Ηράκλειο. Με συνεργασία της Αστυνομίας, της διοίκησης του αεροδρομίου, του ΚΤΕΛ, των επαγγελματιών της ενοικίασης αυτοκινήτων και των τοπικών φορέων. Αλλά χρειάστηκε κάποιος να κινητοποιήσει το σύστημα. Και αυτό αναγνωρίζεται δημόσια από όλους.
Ο Ντετέκτιβ δεν μπερδεύει μια πρακτική λύση με στρατηγική μεταρρύθμιση. Το αεροδρόμιο Ηρακλείου εξακολουθεί να έχει σοβαρά διαρθρωτικά ζητήματα. Όμως υπάρχει και κάτι σημαντικότερο.
Το μήνυμα.
Ότι ακόμη και χρόνια προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν όταν υπάρχει βούληση, συνεργασία και άνθρωποι που προτιμούν την πράξη από τη θεωρία. Και σε μια εποχή όπου η λέξη “συντονισμός” χρησιμοποιείται συχνά περισσότερο απ’ όσο εφαρμόζεται, αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.
Ο Μιχάλης Βλατάκης απέδειξε για ακόμη μία φορά γιατί θεωρείται από τους ανθρώπους με πραγματικό ειδικό βάρος στον ελληνικό Τουρισμό.
Γιατί οι σοβαροί παράγοντες δεν ξεχωρίζουν από τις δηλώσεις.
Ξεχωρίζουν όταν λύνουν προβλήματα.
Ο Ντετέκτιβ το έγραψε όταν οι άλλοι κοιτούσαν αλλού
Ο Ντετέκτιβ δεν έχει κανένα πρόβλημα με τις καθυστερημένες αποκαλύψεις.
Ίσα-ίσα.
Είναι συγκινητικό να βλέπεις ορισμένους να ανακαλύπτουν σήμερα όσα είχαν ήδη συμβεί χθες. Ή μάλλον προχθές.
Ή για να είμαστε ακριβείς, από τις 16 Μαρτίου, όταν η κυβέρνηση διά του αρμόδιου υπουργού, ενημέρωσε για την αλλαγή των όρων στο παιχνίδι του RRF.
Και όταν ο Ντετέκτιβ το αποκάλυψε στις 20 Απριλίου καθαρά, χωρίς αστερίσκους, χωρίς “ίσως”, χωρίς να περιμένει να γίνει ασφαλές θέμα.
Γιατί τότε γράφαμε το αυτονόητο: ότι η προθεσμία κόβεται, ότι τα διαθέσιμα κεφάλαια μειώνονται δραστικά, ότι επενδυτικά σχέδια δισεκατομμυρίων μένουν μετέωρα, ότι η αγορά αιφνιδιάζεται, ότι όταν αλλάζεις τους όρους στο τέλος, δεν κάνεις πολιτική, δημιουργείς στρέβλωση.
Και τώρα, εβδομάδες μετά, κάποιοι εμφανίζονται με ύφος “breaking news” για να μας εξηγήσουν ότι… η κυβέρνηση ενημέρωσε.
Ευχαριστούμε για την έγκαιρη πληροφόρηση.
Ο Ντετέκτιβ δεν κρατά κακία.
Κρατά αρχείο.
Και το αρχείο λέει ότι η ιστορία δεν είναι πως “τώρα μάθαμε”.
Η ιστορία είναι τι συνέβη από τότε.
Γιατί σήμερα η εικόνα είναι πολύ πιο καθαρή.
Πάνω από 4 δισεκατομμύρια ευρώ ώριμων και έτοιμων επενδύσεων έχουν μείνει εκτός παιχνιδιού.
Επενδύσεις που δεν ήταν powerpoint. Δεν ήταν ιδέες καφενείου. Δεν ήταν θεωρητικά concepts. Ήταν σχέδια με δουλειά, προετοιμασία, τραπεζικές διαδικασίες, due diligence, επιχειρηματικό σχεδιασμό.
Και τώρα;
Τώρα η αγορά βλέπει πόρους να αλλάζουν κατεύθυνση. Και εδώ ο Ντετέκτιβ σηκώνει ξανά το φρύδι. Γιατί η μεγάλη εθνική αφήγηση ήταν ότι το Ταμείο Ανάκαμψης θα χρηματοδοτήσει παραγωγική ανασυγκρότηση, σοβαρές επενδύσεις, μετασχηματισμό, αναπτυξιακά projects. Όχι ότι ώριμα σχέδια δισεκατομμυρίων θα μείνουν εκτός, ενώ η αγορά θα παρακολουθεί πόρους να κατακερματίζονται σε μικροενισχύσεις. Καμία απαξίωση για τις μικρές επιχειρήσεις. Αλλά άλλο πράγμα η μικρή επιχειρηματικότητα. Και άλλο η στρατηγική ανάπτυξη.
Γιατί αν αφήνεις μεγάλα ώριμα projects στον πάγο και πανηγυρίζεις για ψιλομοιράσματα, τότε δεν αλλάζεις παραγωγικό μοντέλο.
Απλώς διαχειρίζεσαι πολιτικά κονδύλια.
Ο Ντετέκτιβ δεν λέει ότι δεν πρέπει να στηριχθεί η αγορά.
Λέει κάτι απλούστερο: ποιο είναι τελικά το αναπτυξιακό σχέδιο;
Να χρηματοδοτήσουμε παραγωγικές επενδύσεις με πολλαπλασιαστικό αποτύπωμα;
Ή να μοιράσουμε όσο πιο πλατιά γίνεται μικρά ποσά για να φαίνεται κίνηση;
Γιατί αυτά είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Και η αγορά καταλαβαίνει τη διαφορά.
Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι άλλο.
Στις 20 Απριλίου, όταν ο Ντετέκτιβ έγραφε ότι “το timing δεν ήταν λάθος — ήταν επιλογή”, κάποιοι ίσως το θεώρησαν υπερβολικό.
Σήμερα;
Μοιάζει σχεδόν με understatement.
Γιατί όταν 4+ δισ. ώριμων επενδύσεων μένουν απέξω, το ερώτημα δεν είναι αν ενημερώθηκε η αγορά.
Το ερώτημα είναι ποιος σχεδίασε αυτή την κατάληξη.
Και γιατί.
Με τιμή
Ο ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ των διαδρόμων
(*) Οι εικονογραφήσεις δημιουργήθηκαν με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης
#money-grid-34887{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li.last{margin-right:0;}#money-grid-34887>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-34887>li{width:100%;}}The post Ο Ντετέκτιβ χειροκροτεί, καρφώνει, απορεί και ψάχνει: ΣΕΤΕ, rebranding-φιάσκο, RRF στον αέρα, χωροταξικό μπάχαλο, ΞΕΕ σε κινητικότητα και το “πορτάκι” που επιτέλους έκλεισε ο Βλατάκης! appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα