Υπάρχουν συναντήσεις που ξεπερνούν τα όρια μιας προσωπικής γνωριμίας και μετατρέπονται σε δημιουργικό διάλογο, αφήνοντας το αποτύπωμά τους στην τέχνη. Μία τέτοια συνάντηση υπήρξε εκείνη του Αλέκου Φασιανού με τον Λουί Αραγκόν στο Παρίσι, στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Δύο προσωπικότητες με διαφορετικές αφετηρίες και εκφραστικά μέσα αναγνώρισαν η μία στην άλλη μια συγγενική ευαισθησία, ανοίγοντας έναν κοινό τόπο ανάμεσα στη ζωγραφική και την ποίηση. Αυτή την ιδιαίτερη πνευματική και καλλιτεχνική συνάντηση αναδεικνύει η έκθεση «Τραγουδισμένες εικόνες» (Images chantées), που φιλοξενείται στον χώρο Espace Élysée Saint-Honoré στο Παρίσι, με δωρεάν είσοδο ώς τις 12 Δεκεμβρίου.
Ο Λουί Αραγκόν (1897-1982) αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μορφές της γαλλικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. Ποιητής, μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος, υπήρξε από τους πρωτεργάτες του Σουρεαλισμού, συνδέθηκε με τον Ντανταϊσμό, ενώ αργότερα εντάχθηκε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και συμμετείχε ενεργά στην Αντίσταση κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το έργο του κινήθηκε ανάμεσα στον έρωτα, την πολιτική, την ιστορική μνήμη και την ελευθερία, με ιδιαίτερη έμφαση στη μουσικότητα της γλώσσας και στη δύναμη των εικόνων. Η σύντροφός του και συγγραφέας Ελσα Τριολέ, η οποία πέθανε το 1970, υπήρξε καθοριστική παρουσία στη ζωή και τη δημιουργία του.
Αλέκος Φασιανός, «Η επιστροφή του Οδυσσέα», λάδι σε καμβά (162×130 cm, 1970)
Ο Αλέκος Φασιανός (1935-2022), από τους σημαντικότερους Ελληνες καλλιτέχνες της γενιάς του, ζωγράφος, χαράκτης, ποιητής, κεραμίστας, σχεδιαστής και σκηνογράφος, φοίτησε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών κοντά στον Γιάννη Μόραλη. Η μελέτη της αρχαίας ελληνικής αγγειογραφίας και της βυζαντινής εικονογραφίας επηρέασε βαθιά τη ζωγραφική του. Το 1960 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι με υποτροφία για σπουδές λιθογραφίας, τις οποίες ολοκλήρωσε το 1963. Το 1967, με την επιβολή της δικτατορίας στην Ελλάδα, εγκαταστάθηκε εκ νέου στη γαλλική πρωτεύουσα, όπου έμελλε να ζήσει και να εργαστεί για μεγάλο μέρος της ζωής του.
Οι ποδηλάτες, οι ερωτευμένοι, οι καπνιστές, οι ανδρικές και γυναικείες μορφές με τα χαρακτηριστικά προφίλ και τα κυματιστά μαλλιά συγκροτούν το δικό του ιδιαίτερο και αναγνωρίσιμο σύμπαν. Στον κόσμο του Φασιανού η αρχαιότητα δεν αποτελεί μια αναφορά σε ένα μακρινό, εξιδανικευμένο παρελθόν, αλλά μια ζωντανή παρουσία μέσα στη σύγχρονη καθημερινότητα. Το μυθικό συναντά το οικείο, η παράδοση την πόλη, ενώ ο έρωτας, η κίνηση και οι μικρές χειρονομίες της ζωής αποκτούν τη δική τους θέση σε μια φωτεινή, σχεδόν παραμυθένια εικονογραφία.
Αυτή ακριβώς η ιδιότυπη ζωγραφική φαίνεται πως γοήτευσε τον Αραγκόν, ο οποίος είχε αρχίσει να συλλέγει έργα του Ελληνα καλλιτέχνη πριν τον γνωρίσει προσωπικά. Η εκτίμησή του για τη δουλειά του στάθηκε η αφορμή να τον καλέσει στο σπίτι του, το 1978. Εκείνη την εποχή ο Γάλλος ποιητής διένυε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, έχοντας πίσω του μια μακρά και πολυκύμαντη πνευματική διαδρομή. Στον Φασιανό διέκρινε έναν ζωγράφο που δεν ακολουθούσε τις κυρίαρχες αφαιρετικές τάσεις, αλλά επέμενε στη μορφή, στο χρώμα και στον άνθρωπο. Τον αποκάλεσε «τον τελευταίο ζωγράφο της Μεσογείου», ενώ περιέγραψε την ανακάλυψη του έργου του ως «έναν νέο τρόπο ν’ αγαπάς».
«Το Κουτί της Πανδώρας», πρωτότυπες λιθογραφίες του Αλέκου Φασιανού σε ποιήματα των Louis Aragon, Hamid Fouladvind, Alain Jouffroy (έκδοση André Biren, 1982)
Η αμοιβαία εκτίμηση εξελίχθηκε σε δημιουργική συνεργασία. Ο Φασιανός εικονογράφησε ποιήματα και βιβλία του Αραγκόν, δίνοντας στις λέξεις μια νέα εικαστική υπόσταση. Οι εραστές, οι ανθρώπινες φιγούρες και οι γνώριμες μορφές του ζωγράφου συνόδευσαν τους στίχους του ποιητή, χωρίς να λειτουργούν ως απλή εικονογράφησή τους.
Η εικόνα διατήρησε την αυτονομία της, όπως και ο λόγος, και η συνύπαρξή τους δημιούργησε μια τρίτη, ξεχωριστή αφηγηματική γλώσσα. Αλλωστε, η ποίηση του Αραγκόν διέθετε πάντοτε μια έντονη εικαστική διάσταση, ενώ η ζωγραφική του Φασιανού είχε κάτι από τον ρυθμό και τη μουσικότητα ενός ποιήματος.
Καθοριστική παρουσία σε αυτόν τον κοινό πνευματικό κύκλο υπήρξε και ο ιρανικής καταγωγής ποιητής Χαμίντ Φουλαντβίντ (γενν. 1947), ο οποίος μοιραζόταν με τους δύο καλλιτέχνες την αγάπη για την τέχνη και τα βιβλία. Η δική του ματιά προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην ιστορία που αφηγείται η έκθεση, υπενθυμίζοντας πως η δημιουργία δεν γεννιέται πάντοτε μέσα από την απομόνωση του καλλιτέχνη, αλλά συχνά τροφοδοτείται από τη συντροφικότητα και την ανταλλαγή ιδεών και καλλιτεχνικών αναζητήσεων. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος, «από τα χέρια των ζωγράφων και των ποιητών γεννιούνται οι εικόνες».
Τα έργα, τα σχέδια, οι επιστολές και το φωτογραφικό υλικό που παρουσιάζονται στην έκθεση επιτρέπουν στον επισκέπτη να παρακολουθήσει αυτή την ιστορία μέσα από αυθεντικά τεκμήρια. Δεν αναδεικνύονται μόνο οι εκδοτικές συνεργασίες των δύο δημιουργών, αλλά και οι πιο προσωπικές όψεις της επικοινωνίας τους. Το αρχειακό υλικό αποκαλύπτει τις διαδρομές μιας φιλίας που απέκτησε καλλιτεχνική υπόσταση, ενώ ο κατάλογος της έκθεσης συγκεντρώνει στοιχεία που φωτίζουν περαιτέρω αυτό το ίσως λιγότερο γνωστό κεφάλαιο της πορείας του Φασιανού.
Η έκθεση συνδιοργανώνεται από τις εκδόσεις Syrmos, το Μουσείο Αλέκος Φασιανός και το Ιδρυμα Maison Elsa Triolet-Aragon. Σημαντική είναι η συμβολή του Ελληνα Δημήτρη Σαμπατακάκη, ο οποίος ζει και δραστηριοποιείται στο Παρίσι για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες και συνδέεται από τα παιδικά του χρόνια στην Κέα με τον Φασιανό.
Η προσωπική αυτή διαδρομή και η αγάπη του για τον καλλιτέχνη συνέβαλαν στην υποστήριξη της πρωτοβουλίας, προσθέτοντας μια ανθρώπινη διάσταση στην προσπάθεια να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη και το έργο του. Είναι, άλλωστε, ένας ακόμη κρίκος στην πολιτιστική γέφυρα ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Γαλλία, που δεν οικοδομείται μέσα από επίσημες ανταλλαγές, αλλά μέσα από προσωπικές διαδρομές, φιλίες και κοινές αναζητήσεις.
Οι «Τραγουδισμένες εικόνες» δεν αποτελούν μόνο μια αναδρομή σε μια σημαντική καλλιτεχνική συνάντηση. Υπενθυμίζουν ότι η τέχνη μπορεί να υπερβεί τα σύνορα της γλώσσας και της γεωγραφίας, να ενώσει διαφορετικές γενιές, και να δημιουργήσει δεσμούς που συνεχίζουν να μιλούν ακόμη και όταν οι πρωταγωνιστές τους δεν βρίσκονται πια στη ζωή. Ο Αραγκόν και ο Φασιανός άφησαν ο καθένας το δικό του αποτύπωμα, όμως το κοινό τους έργο εξακολουθεί να κατοικεί σε έναν ενδιάμεσο χώρο, όπου οι λέξεις αποκτούν χρώμα και οι εικόνες μουσική. Ίσως τελικά αυτός να είναι ο νέος τρόπος ν’ αγαπά κανείς στον οποίο αναφερόταν ο Αραγκόν: να αναγνωρίζει σε μια άλλη μορφή έκφρασης κάτι από τον δικό του κόσμο και να της επιτρέπει να τον μεταμορφώσει.
*Ιστορικός τέχνης
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr
