Ενόψει των επικείμενων κοινοβουλευτικών εκλογών αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε πώς και γιατί η κοινωνία μας στο επίπεδο των πολιτικών κομμάτων κατακερματίζεται ολοένα και περισσότερο. Στη σημερινή συνθήκη του κοινοβουλευτισμού δεν είναι μόνον η Αριστερά που εκπροσωπείται στο κομματικό σύστημα με πληθώρα κομματικών σχηματισμών.
Το ίδιο συμβαίνει και με την παράταξη του συντηρητισμού. Ειδικοί επιστήμονες και πολιτικοί αναλυτές έχουν καταγράψει την πανσπερμία των κομμάτων (;) που σχηματίστηκαν κατά τα τελευταία χρόνια στη δεξιά πλευρά της Νέας Δημοκρατίας. Από την άλλη, στο πεδίο της Αριστεράς καταβάλλονται προσπάθειες και προωθούνται διαδικασίες για τη συσπείρωση των προοδευτικών δυνάμεων. Η περίπτωση της ίδρυσης του κομματικού σχηματισμού με την επωνυμία ΕΛΑΣ είναι χαρακτηριστική.
Στο ερώτημα «Πού οφείλεται ο κατακερματισμός της πολιτικής αντιπροσώπευσης της κοινωνίας μας στο επίπεδο των κομμάτων;», μπορούμε να δώσουμε απαντήσεις από δύο οπτικές γωνίες: μία ιστορικο-πολιτική και μία θεωρητικο-συστηματική.
Εάν ανατρέξουμε στην ιστορία της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, θα διαπιστώσουμε ότι η αρχή της αντιπροσώπευσης, δηλαδή η εμφάνιση των πολιτικών κομμάτων λειτουργεί ως «γένεση» (Genesis) και ως «ισχύς» (Macht) του κοινοβουλευτισμού. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία θεμελιώνεται πανευρωπαϊκά, περί τα μέσα του 19ου αιώνα, ως «πολιτική μορφή ζωής» στην οποία εάν δεν λειτουργούν τα κόμματα, τότε αυτή η μορφή ζωής δεν υπάρχει. Οι σχηματισμοί, όμως, που ονομάζονται πολιτικά κόμματα (όπως συμβαίνει με όλα τα «πράγματα» της κοινωνικής πραγματικότητας) υπόκεινται στη λογική της ακμής, της παρακμής, της σύστασης και της επανασύστασης και τελικά της πτώσης και της εξαφάνισης. Τα παραδείγματα στην πολιτική πρακτική και της εγχώριας κοινοβουλευτικής ιστορίας και της πανευρωπαϊκής είναι πάμπολλα.
Οι ιδεολογικοί μετασχηματισμοί των πολιτικών κομμάτων ας σημειωθεί ότι αποτελούν τον «πολιτικό κανόνα» για τον κοινοβουλευτισμό. Εάν μελετήσει κανείς την ιστορία της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, θα διαπιστώσει πώς και γιατί οι κατά καιρούς ιδεολογικές μετατοπίσεις της ιδεολογίας του σοσιαλισμού συνυφαίνονται με τις επιτυχημένες ή αποτυχημένες διαδικασίες αντιστοίχισης του πολιτικού και του κοινωνικού στοιχείου.
Στην εγχώρια πολιτική σκηνή, η Νέα Δημοκρατία υπό την προεδρία του Κυριάκου Μητσοτάκη επί δέκα χρόνια τώρα (2016-2026) δεν βίωσε μια κάποια ιδεολογική μετατόπιση. Συνέβησαν πράγματα βαθύτερα, που αγγίζουν τον πυρήνα του κοινοβουλευτισμού. Επί δύο τετραετίες ο Κυριάκος Μητσοτάκης επινόησε ένα «μοντέλο διακυβέρνησης» και άσκησε την κυβερνητική εξουσία εν ονόματι της συντηρητικής ιδεολογίας του κόμματός του. Αυτή η πολιτική πρακτική στάθηκε η «μήτρα» για να εμφανιστούν όλα τα γνωστά «μορφώματα» στα δεξιά της Ν.Δ.
Εάν εντρυφήσει κανείς στις γραφειοκρατικές διαδικασίες του «πολιτικού κέντρου» που επινόησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης ως πρωθυπουργός, αντιλαμβάνεται ότι οι αποφάσεις και οι πράξεις του ως πολιτικού ανδρός λειτουργούν διαλυτικά και για το κόμμα του και για τον κοινοβουλευτισμό. Το πολιτικό συμπέρασμα που συνάγουμε από την πολιτική πρακτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι η επιβολή ενός τέτοιου τύπου διακυβέρνησης, δηλαδή του «πολιτικού κέντρου», ο οποίος κινείται στα πολιτικά όρια του δημοκρατικού κοινοβουλευτισμού και λειτουργεί υπονομευτικά για την ίδια τη δημοκρατία μας.
Επειτα από αυτές τις πολιτικο-ιστορικές σκέψεις μπορούμε τώρα να σταθούμε σε δύο σημεία του προβληματισμού μας για τον κατακερματισμό των κομμάτων από τη σκοπιά της κριτικής θεωρίας. Κατά την κριτικο-θεωρητική άποψή μου, το φαινόμενο του κατακερματισμού των κομματικών σχηματισμών στην εγχώρια πολιτική σκηνή ανάγεται σε δύο ρυθμιστικούς ενδο-πολιτικούς παράγοντες: η απαξίωση της αρχής της αντιπροσώπευσης, του θεμέλιου δηλαδή της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, συνδέεται με την αντικατάσταση των πολιτικών κομμάτων ως μηχανισμών αντιπροσώπευσης της κοινωνίας στο πολιτικό επίπεδο από κοινωνικές ενώσεις υπεράσπισης επιμέρους μερικών συμφερόντων. Ενώ τα πολιτικά κόμματα είναι κοινοβουλευτικοί θεσμοί εκπροσώπησης του «γενικού καλού», οι προ-πολιτικές κοινωνικές ενώσεις που κατά κόρον εμφανίζονται στην εποχή μας υπερασπίζονται επιμέρους κοινωνικά συμφέροντα επιμέρους κοινωνικών ομάδων. Ενα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα για αυτή την ενδοπολιτική σύγκρουση στον κοινοβουλευτισμό μπορούμε να το αντλήσουμε από τη διαμάχη ανάμεσα στα συντηρητικά κόμματα της Γερμανίας (CDU / CSU) από τη μία και την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) από την άλλη. Πρόκειται για σύγκρουση ανάμεσα σε πολιτικό κόμμα και σε κοινωνική συσπείρωση.
Ο δεύτερος παράγοντας που μας έχει οδηγήσει στο φαινόμενο του κατακερματισμού των κομμάτων είναι η ίδια η θεσμική λειτουργία του κοινοβουλευτισμού. Η «περίπτωση Μητσοτάκη» είναι χαρακτηριστική. Η αποσύνδεση της κυβερνητικής εξουσίας από την κομματική ιδεολογία και η υιοθέτηση ενός ουδέτερου και υπερ-κομματικού μοντέλου διακυβέρνησης, δηλαδή του μοντέλου του «πολιτικού κέντρου» είναι η ρίζα πολλών κακών στη δημοκρατία μας. Μεταξύ των άλλων και του κατακερματισμού των κομματικών κοινωνικών δυνάμεων.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr