«Στέλιο, καλέ μου, ξανά πάλι μαζί, με βρεγμένες τις χλαίνες στα Εξαμίλια». Με αυτά τα λόγια αποχαιρετά αποκλειστικά μέσω της «Εφ.Συν.» τον φίλο, συμφοιτητή του και συνοδοιπόρο για χρόνια, Στέλιο Ράμφο, που «έφυγε» χθες από τη ζωή, στα 87 του χρόνια, ο επίσης καθηγητής και συγγραφέας Κώστας Ζουράρις.
Στα Εξαμίλια της Κορίνθου ήταν μαζί φαντάροι, το 1964: και οι δύο χαρακτηρισμένοι ως αριστεροί, ενώ ο Ράμφος ήταν και προστάτης οικογενείας, καθώς ήταν ορφανός από πατέρα. Κανείς από τους δύο δεν πέρασε καλά στον στρατό, ο πρώτος έκανε δύο χρόνια και ο δεύτερος ξυλοκοπήθηκε, μάλιστα άγρια, λόγω των ιδεολογικών του αντιλήψεων.
Ηταν ήδη μαζί από το 1958 στη Νομική, πρωτοετής ο Ζουράρις, δευτεροετής ο Ράμφος. Μιλήσαμε μαζί του, καθώς, παρά τις διαφορές τους πλέον, σε ιδεολογικό επίπεδο και παρά τις αντιρρήσεις του τελευταίου σε διάφορα ζητήματα ως προς τις θέσεις του Στέλιου Ράμφου, τον αγαπούσε ώς το τέλος και τον θεωρούσε σπουδαίο θεολόγο. Ηταν μαζί και στο Παρίσι, ως πολιτικοί εξόριστοι κατά τη διάρκεια της δικτατορίας.
Συνομιλήσαμε και με άλλους που τον είχαν ζήσει από κοντά τότε στο Παρίσι και τον γνώριζαν καλά, καθώς τότε οι Ελληνες εκεί ήταν όλοι μαζί, στα ίδια μέρη κινούνταν (γεωγραφικά αλλά και πολιτικά πάνω κάτω). Και από αυτές τις μαρτυρίες καταλάβαμε ακόμη περισσότερα πράγματα για τον Στέλιο Ράμφο και διασταυρώσαμε γεγονότα. Κυρίως πως ήδη από την εποχή στο Παρίσι είχε φανεί σιγά σιγά η μεταστροφή του.
Τα στάδια; Πέρασε από επικεφαλής της ΕΔΑ στη Νομική ως φοιτητής (τότε μάλιστα η ΕΔΑ ήταν και αξιωματική αντιπολίτευση έχοντας λάβει ποσοστό 25% το 1958!), χαρακτηρισμένος επί χρόνια (και στον στρατό που προείπαμε) ως αριστερός με τις όποιες συνέπειες, έως τη φυγή στο Παρίσι το 1966 απ’ όπου σταδιακά φάνηκε πως άρχισε να παρεκκλίνει από την επίσημη γραμμή της Αριστεράς.
Αργότερα έγινε πλατωνιστής, γράφοντας το «Τόπος υπερουράνιος» (1975) και μετά προσχώρησε στον χριστιανισμό και τη νεο-ορθοδοξία, και εν τέλει έγινε ο «φιλόσοφος της Δεξιάς», ίσως ο μόνος σύγχρονος στοχαστής και διανοούμενος που μπορούσε να χρησιμοποιήσει η σημερινή Δεξιά (και αυτή του Κυριάκου Μητσοτάκη) και το λεγόμενο «ακραίο Κέντρο», ώστε να νομιμοποιήσει φιλοσοφικά τις θέσεις της – κάτι που φάνηκε και τώρα, σε αντίστοιχα κείμενα/νεκρολογίες για τον ίδιο από συστημικούς/φιλοκυβερνητικούς αρθρογράφους, που επιχειρώντας να εξηγήσουν το πνεύμα του, το ιδιοποιούνταν. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια, πως και ο ίδιος ο εκλιπών αν ήξερε πως αυτό συμβαίνει, δεν θα το επέτρεπε, ίσως να το επιθυμούσε κιόλας.
Πάντως, δεν ήταν τα πράγματα έτσι από την αρχή. Αρκεί να πούμε πως ο Ράμφος στο Παρίσι ήταν ο πνευματικός καθοδηγητής του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου: «Ο Αλέξανδρος ήταν ήδη στο Παρίσι σαν πήγε ο Στέλιος και ο πρώτος τον άκουγε με ανοιχτά τα μάτια. Ηταν ο “δάσκαλός” του για μία μεγάλη περίοδο» μάς είπαν άνθρωποι που τους ήξεραν και τους δύο. Πράγματι ο Ράμφος είχε γράψει και στην «Καθημερινή», όπου αρθρογραφούσε συχνά, ένα κείμενο για τον Γιωτόπουλο σχετικά πρόσφατα, δίχως ωστόσο να αναφέρεται σε αυτή τη σχέση τους τότε. Αναμενόμενο φυσικά να αποκρύψει κάτι τέτοιο, καθώς η ζωή και οι αποφάσεις του τα έφεραν έτσι που ο ίδιος έφτασε στην αντίπερα όχθη, και δεν αναφερόμαστε στα περί ζωής και θανάτου, αλλά στα περί ιδεολογίας και πολιτικής θέσης, μέσα πάντα από τη φιλοσοφική του ματιά πάνω στα πράγματα.
Το σίγουρο είναι πως ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε μία από τις αναγνωρίσιμες αλλά και πλέον διχαστικές μορφές της μεταπολιτευτικής διανόησης. Πέθανε χθες, σε ηλικία 87 ετών, ενώ τις τελευταίες μέρες νοσηλευόταν σε κλινική των Αθηνών. Αφησε πίσω του περισσότερα από τριάντα βιβλία (τα τελευταία χρόνια από τις εκδόσεις Αρμός), εκατοντάδες διαλέξεις, αρθρογραφία και δημόσιες παρεμβάσεις, αλλά κυρίως μια επίμονη απόπειρα να εξηγήσει αυτό που ο ίδιος θεωρούσε κεντρικό ελληνικό πρόβλημα: την αδυναμία της κοινωνίας να ενηλικιωθεί, να αναλάβει την περίφημη «ατομική ευθύνη» και να μετατρέψει το συναίσθημα σε ιστορική συνείδηση, με τον τρόπο που ο ίδιος κατανοούσε αυτές τις έννοιες.
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939 και σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1965 έφυγε για το Παρίσι, όπου στράφηκε στη Φιλοσοφία. Από το 1969 έως το 1974 δίδαξε στο νεοσύστατο τότε Πανεπιστήμιο της Βενσέν, ένα από τα πιο ζωντανά και ριζοσπαστικά πνευματικά εργαστήρια της μεταπολεμικής Γαλλίας. Το 1974, με την πτώση της δικτατορίας, επέστρεψε και εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα. Δίδαξε, μεταξύ άλλων, στο Ιδρυμα Γουλανδρή–Χορν και στο Ιδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη. Παρέμεινε ενεργός μέχρι τους τελευταίους μήνες της ζωής του, παραδίδοντας ακόμη και το 2025–2026 έναν εκτενή κύκλο μαθημάτων γύρω από τη «Δημοκρατία στην Αμερική» του Αλέξις ντε Τοκβίλ.
Για τη σχέση του με την Αριστερά έχει μιλήσει και ο ίδιος, λέγοντας πως υπήρξε πραγματική αλλά σύντομη: «Η αριστερή περίοδος της ζωής μου άρχισε περίπου στα 17 και τελείωσε στα 23 μου» έχει δηλώσει. Στο Παρίσι άρχισε να απομακρύνεται από τις μαρξιστικές ιδέες έως την πλήρη απόρριψή τους και να στρέφεται προς την αρχαία ελληνική σκέψη (Πλάτων) και στη συνέχεια, στην πατερική γραμματεία και την Ορθοδοξία. Κάπως έτσι πραγματοποιήθηκε η ουσιαστική πολιτική του μετατόπιση: από τη μαρξιστική ερμηνεία των κοινωνικών δομών πέρασε σε μια φιλοσοφική και ψυχολογική ερμηνεία της ελληνικής κακοδαιμονίας. Εκεί όπου η Αριστερά αναζητούσε τις αιτίες στην ταξική εξουσία, στους θεσμούς και στις οικονομικές σχέσεις, ο Ράμφος έστρεφε το βλέμμα στο άτομο, την οικογένεια και στην έλλειψη προσωπικής ευθύνης. Αν και ο ίδιος έλεγε πως δεν ανήκει σε κάποιο κόμμα, ήταν φανερό πως ήταν ο οργανικός διανοούμενος της Νέας Δημοκρατίας και του ακραίου Κέντρου. Ωστόσο ασκούσε κριτική στη συντηρητική Ελλάδα, την Εκκλησία, στην πελατειακή Δεξιά αλλά ταυτόχρονα έγραφε και εναντίον της ομοφυλοφιλίας, ενώ το 2016 είχε δηλώσει απερίφραστα ότι «ο μύθος της Αριστεράς τελείωσε». Για τους θαυμαστές του υπήρξε ο ανατόμος της νεοελληνικής ψυχής. Για τους επικριτές του, μετέφερε πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα στο ασφαλές πεδίο μιας σχεδόν συλλογικής ψυχοπαθολογίας, απαλλάσσοντας συχνά την οικονομική εξουσία και τις ταξικές σχέσεις. Εμείς, πάλι, θα χρησιμοποιήσουμε μια φράση του Ηράκλειτου: «ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων»/ «Ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η μοίρα του».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr