Από μαθητές ελληνικών ιδιωτικών σχολείων που επικαλούνται προσχηματικά προβλήματα υγείας, ώστε να έχουν περισσότερο χρόνο προετοιμασίας για τιςΠανελλαδικές, μέχρι εκπαιδευτικά ιδρύματα που πιέζουν ανάπηρα παιδιά να μένουν σπίτι στην Τσεχία, η αύξηση της κατ’ οίκον διδασκαλίας σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη συνοδεύεται από καταχρηστικές πρακτικές και σοβαρά κενά στην κρατική εποπτεία.
Οι εθνικοί κανονισμοί διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα προβλέποντας πιο αυστηρούς ή πιο χαλαρούς όρους, αλλά κοινό τόπο, σε μεγάλο βαθμό, αποτελεί η έλλειψη στοιχείων σχετικά με την αποτελεσματικότητα των ελέγχων διασφάλισης της ποιότητας της εκπαίδευσης, παρά τις βαθιές ανησυχίες της σχολικής κοινότητας αναφορικά με τις παιδαγωγικές, κοινωνικές και ψυχοσυναισθηματικές συνέπειες.
Καρμπόν γνωματεύσεις
Χαρακτηριστικό παράδειγμα εργαλειοποίησης του θεσμού για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους για τους οποίους θεσπίστηκε η Ελλάδα με τις καταγγελίες, οι οποίες βλέπουν κατά καιρούς το φως της δημοσιότητας, να εγείρουν σαφέστατα ερωτήματα για την εγκυρότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας. Η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας (ΟΙΕΛΕ) επικαλείται πληροφορίες για έκρηξη αιτήσεων για κατ’ οίκον διδασκαλία, σε τριψήφιο αριθμό, από οικογένειες οικονομικής ισχύος ή αντιχριστινιακών αντιλήψεων με την πλειονότητα να εντοπίζεται σε τρία-τέσσερα ιδιωτικά σχολεία και να βασίζεται σε ψευδείς ιατρικές γνωματεύσεις συγκεκριμένων γιατρών σε δύο δημόσια νοσοκομεία.
Ωστόσο, το υπουργείο Παιδείας υποστηρίζει στην «Εφ.Συν.» πως δεν διαθέτει συγκεντρωτικά στοιχεία ούτε για τις εγκρίσεις σε ιδιωτικά σχολεία ούτε για τις αρχές έκδοσης των γνωματεύσεων ούτε για τις κατηγορίες των παθήσεων. Σύμφωνα με την ΟΙΕΛΕ, το 85-90% των αιτήσεων δεν αφορούν παθήσεις και αναπηρίες αλλά «μικτή αγχώδη διαταραχή» με ακίνδυνες για το μέλλον των μαθητών αιτιολογίες, όπως «δυσθυμία» και «άρνηση έγερσης το πρωί».
Γόνοι ακροδεξιών και πλουσίων
Γιατί όμως οι γονείς τους απορρίπτουν το δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης; Η Ομοσπονδία καταγγέλλει πως σταθερά η κατ’ οίκον διδασκαλία επιλέγεται από μέλη ακροδεξιών και παραθρησκευτικών οργανώσεων στα οποία πλέον έχουν προστεθεί διάσημοι ή εύποροι γονείς, κυρίως στα βόρεια και τα νότια προάστια, που κρατούν παράτυπα τα παιδιά τους στο σπίτι για λόγους ταξικούς ή καθαρά εκπαιδευτικούς.
Ομως, η δυνατότητα μαθητών Λυκείου να εξαιρούνται από την υποχρεωτική φοίτηση και να «κερδίζουν» χρόνο μελέτης τούς δίνει ένα άδικο προβάδισμα σε σχέση με εκείνους, που παρακολουθούν το σχολικό πρόγραμμα.
Το φαινόμενο πάντως δεν είναι καινούργιο. Εδώ και σχεδόν μια δεκαετία η ΟΙΕΛΕ κάνει λόγο για καταστρατήγηση της ισονομίας ανάμεσα στους μαθητές αποκαλύπτοντας ακόμα και την εξαγορά τίτλων σε ιδιωτικά εκπαιδευτήρια. Το 2017 είχε καταγγείλει-μάταια- στις εισαγγελικές αρχές και στο υπουργείο Παιδείας περίπτωση οικογένειας που ανήκε σε αίρεση, η οποία κατά σύμπτωση (!) δεν έστελνε κανένα από τα τέσσερα παιδιά στο σχολείο και είχε συνάψει συμφωνία με ιδιωτικό σχολείο για να δώσουν εξετάσεις.
Για τους παραπάνω λόγους η δευτεροβάθμια οργάνωση επανέλαβε πρόσφατα την πρότασή της για τη συγκρότηση ανεξάρτητης επιτροπής, που δεν θα τσεκάρει απλώς τα πιστοποιητικά των αιτήσεων, όπως γίνεται σήμερα, αλλά θα εξετάζει τους μαθητές για σωματική ή ψυχική νόσο, όπως συμβαίνει με τον έλεγχο των ασθενειών ή των ποσοστών αναπηρίας.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο
Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα του υπουργείου Παιδείας, που αφορούν μόνο τα δημόσια σχολεία, οι εγκρίσεις τέτοιων αιτημάτων αυξήθηκαν κατά 61% μετά την πανδημία, καθώς συνολικά 98 μαθητές έλαβαν σχετική άδεια το σχολικό έτος 2021-2022 και 158 το 2025-2026. Κατά το τελευταίο έτος οι εγκρίσεις κατανέμονταν ως εξής: 82 σε Γυμνάσια, 68 σε Λύκεια και 11 σε Επαγγελματικά Λύκεια.
Οι λιγότερες εγκρίσεις στα ΕΠΑΛ αποδίδονται και στη διάκριση του θεσμικού πλαισίου με την οποία εξαιρούνται από τη δυνατότητα κατ’ οίκον διδασκαλίας η Β’ και η Γ’ τάξη των ΕΠΑΛ και των σχολείων Ειδικής Αγωγής (ΕΝΕΕΓΥ-Λ) αλλά όχι των Γενικών Λυκείων.
Σύμφωνα με την ΚΥΑ της 10ης Σεπτεμβρίου του 2024 (άρθρο 23, παρ. 6) η κατ’ οίκον διδασκαλία προβλέπεται, όταν κρίνεται αναγκαίο, για σοβαρά βραχυχρόνια ή χρόνια προβλήματα υγείας, τα οποία δεν επιτρέπουν τη μετακίνηση και φοίτηση των μαθητών στο σχολείο. Στο πρόγραμμα διδασκαλίας μπορεί να χρησιμοποιείται και το σύστημα της τηλεκπαίδευσης, σύμφωνα με προηγούμενη απόφαση του 2020.
Η νεότερη ΚΥΑ προβλέπει ότι η έγκριση γίνεται με απόφαση του διευθυντή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης έπειτα από αιτιολογημένη πρόσφατη ιατρική γνωμάτευση, στην οποία αναγράφεται η διάρκεια παραμονής στο σπίτι και η οποία παρέχεται από δημόσια ιατροπαιδαγωγική υπηρεσία ή δημόσια υγειονομική επιτροπή.
Το υπουργείο δεν απάντησε επί της ουσίας στα δύο ερωτήματα της «Εφ.Συν.» για το εάν η «αγχώδης διαταραχή» αποτελεί μακράν τη συχνότερη αιτιολογία και κυρίως εάν μεγάλο μέρος των γνωματεύσεων εκδίδεται από δύο συγκεκριμένα νοσοκομεία.
Στρεβλώσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Περιορίζεται στη διευκρίνιση ότι οι λόγοι επιβεβλημένης παραμονής στο σπίτι μπορεί να είναι σωματικοί ή ψυχολογικοί και επικαλείται την προστασία προσωπικών δεδομένων επισημαίνοντας πως «οι αιτήσεις υποβάλλονται στις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης λαμβάνοντας εμπιστευτικό πρωτόκολλο και συνοδεύονται από τις ιατρικές γνωματεύσεις, οι οποίες δεν κοινοποιούνται λόγω προσωπικών δεδομένων».
Και στη Λιθουανία η πλειονότητα των μαθητών σε κατ’ οίκον διδασκαλία είναι εγγεγραμμένοι σε ιδιωτικά σχολεία με τον συνολικό αριθμό, που περιλαμβάνει και τα παιδιά στα κρατικά σχολεία, να αυξάνεται από 186 το σχολικό έτος 2021-2022 σε 493 το 2025–2026.
Πέρα από τις περιπτώσεις για ιατρικούς λόγους ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, από το 2020 οι γονείς μπορούν να επιλέξουν τη λεγόμενη οικογενειακή εκπαίδευση για λόγους όπως η εξ αποστάσεως εργασία τους ή η αλλαγή του τόπου διαμονής σε απομακρυσμένη περιοχή. Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, αξιολόγηση των συνθηκών εκπαίδευσης, καταγραφή των μαθημάτων και των επιδόσεων του μαθητή, υποβολή πιστοποιητικού επιτευγμάτων και ατομική έκθεση προόδου.
Τα παραπάνω κριτήρια προβλέπονται και στη Γαλλία, όπως επίσης μια κατάσταση «ειδική» για το παιδί. Αυτόν τον λόγο επικαλούνταν κυρίως οι περισσότεροι αιτούντες, που απορρίφθηκαν. Το ποσοστό των αρνητικών αποφάσεων αυξήθηκε από 11% το 2022-2023 σε 23% το 2024-2025. Το ποσοστό των παιδιών σε κατ’ οίκον εκπαίδευση μειώθηκε από το 0,6% το 2021 στο 0,3% το 2025, ήτοι 30.644.
Ο αριθμός των νομικών προσφυγών αυξήθηκε κατά 71% σε ένα έτος, με 480 διαταγές αναστολής που εκδόθηκαν από διοικητικά δικαστήρια για το 2024-2025, έναντι 280 το προηγούμενο έτος. Ορισμένες οικογένειες αψήφησαν ακόμη και τη δικαστική εντολή να εγγράψουν το παιδί στο σχολείο. Ορισμένες μάλιστα προσχώρησαν στο κίνημα «Enfance Libre», ζητώντας την επιστροφή στο σύστημα απλής δήλωσης της κατ’ οίκον εκπαίδευσης, που αντικατέστησε ο «νόμος κατά του αυτονομισμού» το 2021. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι οι αυθαίρετες απορρίψεις και όχι οι ψευδείς αιτήσεις. Σημειώνεται ότι ο Γάλλος διαμεσολαβητής είχε ήδη επισημάνει το 2024 σημαντικές ασυνέπειες στον τρόπο αξιολόγησης των αιτήσεων. Στην Αυστρία τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το 2025 δείχνουν ότι περίπου 1.800 μαθητές παρακολουθούν μαθήματα στο σπίτι, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο ίδιο επίπεδο με αυτό πριν από την υγειονομική κρίση.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν ποσοτικά στοιχεία για τους επιμέρους λόγους, καθώς οι γονείς δεν υποχρεούνται να προσκομίσουν αιτιολόγηση. Αυτό σχετίζεται με το γεγονός ότι στο αυστριακό σύστημα προβλέπεται μόνο υποχρεωτική εκπαίδευση και όχι υποχρεωτική φοίτηση σε σχολείο.
Στην Ισπανία η κατ’ οίκον εκπαίδευση βρίσκεται σε «γκρίζα ζώνη», αφού το Σύνταγμα της χώρας δεν διευκρινίζει εάν η εκπαίδευση πρέπει να ασκείται εντός των σχολείων και παράλληλα αναγνωρίζει το δικαίωμα των γονέων να την παρέχουν σύμφωνα με τις πεποιθήσεις τους. Το υπουργείο Παιδείας αναγνωρίζει τη φοίτηση σε αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα, αλλά δεν υπάρχει συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση.
Οι ενδιαφερόμενες οικογένειες βρίσκουν καθοδήγηση και πληροφορίες από οργανώσεις και πλατφόρμες, όπως η Ενωση για την Ελεύθερη Εκπαίδευση (ALE) σε εθνικό επίπεδο και η AFEES στην Καταλονία, για την υποστήριξη εναλλακτικών εκπαιδευτικών λύσεων.
Αύξηση μετά την πανδημία
Στην Τσεχία η χρήση της νόμιμης από το 2005 κατ’ οίκον εκπαίδευσης εκτινάχθηκε από το 2015 και ακόμα περισσότερο επί κορονοϊού. Από το 2021 μέχρι σήμερα ο αριθμός αυξήθηκε κατά 29%. Τα 7.500 παιδιά της τελευταίας σχολικής χρονιάς που πήραν έγκριση αποτελούν το 0,75% του μαθητικού πληθυσμού. Η έγκριση προϋποθέτει σύσταση από διευθυντή σχολείου και από παιδαγωγικό-ψυχολογικό συμβουλευτικό κέντρο. Ομως, υπάρχουν πολλά «πρόθυμα» κέντρα και σχολεία για να χορηγήσουν συγκατάθεση σχεδόν σε όλους.
Αλγεινή εντύπωση προκάλεσε πέρυσι η πρακτική, που παρατηρήθηκε μετά την πανδημία και καταγράφηκε από το Γραφείο του Δημόσιου Υπερασπιστή Δικαιωμάτων, κατά την οποία διευθυντές ορισμένων δημοτικών άσκησαν πίεση στους γονείς παιδιών με αναπηρίες να μην τα στέλνουν στο σχολείο και να επιλέξουν την κατ’ οίκον εκπαίδευση.
Η κατ’ οίκον εκπαίδευση άρχισε στη διάρκεια της καραντίνας να κερδίζει δημοτικότητα και στην Πολωνία με αποτέλεσμα να εφαρμόζεται σήμερα σε 62.900 παιδιά, δηλαδή στο 1,4% του σχολικού πληθυσμού. Το πιο αμφιλεγόμενο παράδειγμα σχολείου που προσφέρει υποστήριξη για την κατ’ οίκον εκπαίδευση είναι το «The Cloud School», το μεγαλύτερο στην Ευρώπη, με 26.000 μαθητές. Παρέχει διαδικτυακή πλατφόρμα μέσω της οποίας γονείς και μαθητές μπορούν να έχουν πρόσβαση σε εκπαιδευτικό υλικό και να συμμετέχουν σε εργαστήρια με εκπαιδευτικούς.
Το υπουργείο Παιδείας διαφωνεί με τη διεξαγωγή των εξετάσεων διαδικτυακά αλλά το σχολείο το αμφισβητεί. Ξεκίνησε να χρεώνει δίδακτρα, όταν η κυβέρνηση μείωσε τη χρηματοδότησή του, ενώ ο δήμος της Βαρσοβίας ζήτησε να επιστρέψει επιδοτήσεις 20 εκατ. ζλότι.
*Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν: Ana Somavilla (El Confidencial – Iσπανία), Alice Bandera και Lorenzo Ferrari (OBCT – Ιταλία), Beate Hausbichler (Der Standard – Αυστρία), leva Kniukštienė (Delfi – Λιθουανία) και Voxeurop (Γαλλία).στρία), Francesca Barca (Voxeurop – Γαλλία).
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr