Μέσα στον λασπώδη βυθό του κόλπου Σούμπικ, στη δυτική ακτή του νησιού Λουζόν των Φιλιππίνων, ένας έμπειρος δύτης του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ ερευνά το ναυάγιο του ιαπωνικού πλοίου «Oryoku Maru», που βρίσκεται εκεί για 82 χρόνια.
Η ορατότητα, εξαιτίας της αναστατωμένης λάσπης, είναι σχεδόν μηδενική. Σε βάθος 24 μέτρων, ο υπαξιωματικός 1ης τάξης -βαθμός αντίστοιχος του επικελευστή στο ελληνικό Π.Ν.- Λούκας Τέιλορ εξερευνά το εσωτερικό του ναυαγίου, σχεδόν ψηλαφιστά, ανάμεσα σε σάπια ξύλα και στρεβλωμένα, σκουριασμένα σίδερα, χωρίς να γνωρίζει ακριβώς τι μπορεί να βρει.
Ξαφνικά, ο Λούκας πιάνει ένα αντικείμενο που του τραβά την προσοχή. Το φέρνει κοντά του και διαπιστώνει ότι πρόκειται για μια δερμάτινη μπότα. Το κοιτάει γρήγορα και διακρίνει στη σόλα της την ένδειξη «Αμερικανικός Στρατός».
Πρόκειται για ένα ακόμη τεκμήριο της τραγωδίας, με δεκάδες θύματα αιχμαλώτους πολέμου, που εκτυλίχθηκε στο τελευταίο ταξίδι του «Oryoku Maru», ένα από τα διαβόητα ιαπωνικά «πλοία-κολαστήρια» (hell ships), στα οποία γράφτηκαν μερικές από τις πιο μαύρες σελίδες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Ο όρος «πλοίο-κολαστήριο» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη διάρκεια του αμερικανικού πολέμου της ανεξαρτησίας (1775-1783), από Αμερικανούς αιχμαλώτους για να περιγράψουν τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησής τους σε βρετανικά πλοία-φυλακές.
Ο όρος επανήλθε και τελικά επικράτησε για την περιγραφή των πλοίων που χρησιμοποίησαν οι ιαπωνικές δυνάμεις στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για τη μεταφορά αιχμαλώτων πολέμου, αλλά και των «rōmusha», όπως αποκαλούνταν οι εργάτες από τις Φιλιππίνες, τις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες, το Χονγκ Κονγκ και τη Σιγκαπούρη. Οι άνθρωποι αυτοί μεταφέρονταν για να εργαστούν σε καταναγκαστικά έργα για τις ανάγκες της ιαπωνικής πολεμικής μηχανής.
Οι μεταφορές αιχμαλώτων, στρατιωτών και εργατών πραγματοποιούνταν, από το 1942 έως και το 1944, με πλοία που μετέφεραν ταυτόχρονα επιβάτες και φορτία.
Ο Αμερικανός ιστορικός Gregory F. Michno, σε εμπεριστατωμένη μελέτη του («Death on the Hellships. Prisoners at Sea in the Pacific War»), έχει καταγράψει 134 ιαπωνικά «πλοία-κολαστήρια», τα οποία μετέφεραν περίπου 126.000 Συμμάχους αιχμαλώτους σε περισσότερα από 156 δρομολόγια.
Το «Montevideo Maru», ακόμα ένα «πλοίο-κολαστήριο». Βυθίστηκε την 1η Ιουλίου 1942 από αμερικανικό υποβρύχιο παρασύροντας στον θάνατο 1.054 άτομα -κυρίως Αυστραλούς αιχμαλώτους πολέμου και πολίτες- που μεταφέρονταν από την πρώην αυστραλιανή επικράτεια της Νέας Γουινέας στο Χαϊνάν. Η βύθιση αυτή θεωρείται η χειρότερη ναυτική καταστροφή στην ιστορία της Αυστραλίας
Οι συνθήκες ήταν απάνθρωπες. Οι αιχμάλωτοι στοιβάζονταν συχνά σε αμπάρια, χωρίς επαρκή αερισμό, τροφή ή νερό, και με ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής, κάνοντας ταξίδια που διαρκούσαν ακόμα και εβδομάδες.
Οι μαρτυρίες επιζώντων, Αμερικανών, Βρετανών, Αυστραλών και Ολλανδών, που έχει συγκεντρώσει ο Michno, αποτυπώνουν παραστατικά τη φρίκη που βίωσαν στη διάρκεια αυτών των ταξιδιών. Πολλοί από τους επιζώντες χαρακτήρισαν τη δοκιμασία τους στα ιαπωνικά «πλοία-κολαστήρια» τη χειρότερη εμπειρία της αιχμαλωσίας τους.
Σε αυτά τα ταξίδια πολλοί αιχμάλωτοι πέθαναν από αφυδάτωση, ασφυξία, ασιτία ή δυσεντερία, ενώ άλλοι από συνοπτικές εκτελέσεις και άγριους ξυλοδαρμούς.
Ωστόσο, βασικότερη αιτία θανάτου των αιχμαλώτων στα πλοία αυτά ήταν οι επιθέσεις συμμαχικών βομβαρδιστικών και υποβρυχίων, οι οποίες στοίχισαν ακούσια τη ζωή χιλιάδων επιβαινόντων.
Υπολογίζεται ότι περίπου 1.540 θάνατοι αιχμαλώτων πολέμου οφείλονταν στις απάνθρωπες συνθήκες που επικρατούσαν στα αμπάρια και στη βία που ασκούνταν πάνω στα «πλοία-κολαστήρια», ενώ περισσότεροι από 19.000 θάνατοι προκλήθηκαν από συμμαχικές επιθέσεις.
Το γεγονός ότι τα πλοία αυτά μετέφεραν ταυτόχρονα αιχμαλώτους, ιαπωνικά στρατεύματα και πολεμικά φορτία σήμαινε ότι δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις για να φέρουν διακριτικά που θα τα χαρακτήριζαν μη πολεμικά σκάφη.
Κατά συνέπεια, τα πλοία αυτά μπορούσαν να δεχθούν επίθεση από συμμαχικές δυνάμεις, διατρέχοντας έτσι τον κίνδυνο να βυθιστούν πριν φτάσουν στον προορισμό τους.
Ετσι, το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, σε συνεργασία με τους Βρετανούς και άλλες συμμαχικές δυνάμεις, πραγματοποίησε πολλές επιθέσεις εναντίον ιαπωνικών νηοπομπών, βυθίζοντας και τα πλοία που μετέφεραν στα αμπάρια τους αιχμαλώτους δικών τους στρατευμάτων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του ιαπωνικού «πλοίου-κολαστηρίου» «Junyo Maru», το οποίο στις 18 Σεπτεμβρίου 1944 τορπιλίστηκε από βρετανικό υποβρύχιο. Σχεδόν 6.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, μεταξύ των οποίων 4.120 εργάτες από την Ιάβα και 1.520 αιχμάλωτοι πολέμου των Συμμάχων.
Ο Gregory F. Michno, ο οποίος, εκτός από τις μαρτυρίες, έχει αξιοποιήσει πλήθος ιστορικών στοιχείων για τις ιαπωνικές νηοπομπές, καθώς και αποχαρακτηρισμένες αναφορές πληροφοριών από ραδιοεπικοινωνίες, επισημαίνει ότι ορισμένα στελέχη των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών γνώριζαν συχνά, μέσω αποκρυπτογραφημένων ιαπωνικών μηνυμάτων, ποια ακριβώς πλοία των νηοπομπών μετέφεραν αιχμαλώτους πολέμου. Ομως, για λόγους ασφαλείας, απαγορευόταν να διαβιβάσουν αυτές τις πληροφορίες στα υποβρύχια που εκτελούσαν περιπολίες.
Ακόμη και αν οι κυβερνήτες των υποβρυχίων είχαν ενημερωθεί ότι στα συγκεκριμένα πλοία βρίσκονταν συμπατριώτες τους, ο συγγραφέας αναγνωρίζει ότι θα ήταν πρακτικά αδύνατο να τα ξεχωρίσουν και να αποφύγουν την τορπίλισή τους, καθώς κάτι τέτοιο θα επέτρεπε σε ολόκληρες νηοπομπές να διαφύγουν αλώβητες.
Η τραγική αποστολή του «Oryoku Maru»
Αν και επίσημα, δεν φαίνεται να έχουν γίνει αναφορές στο θέμα, στα τέλη του περασμένου Μαρτίου, ο Kelly McKeague, διευθυντής της Υπηρεσίας των ΗΠΑ για τον Εντοπισμό και την Ταυτοποίηση Αιχμαλώτων Πολέμου και Αγνοουμένων (Defense POW/MIA Accounting Agency), απέδωσε σε λάθος τον βομβαρδισμό του «Oryoku Maru». Πρόκειται για μία από τις πλέον γνωστές και, ίσως, την καλύτερα τεκμηριωμένη από αμερικανικής πλευράς -μέσα από μαρτυρίες που συγκεντρώθηκαν μεταπολεμικά- περίπτωση βύθισης «πλοίου-κολαστηρίου».
Το «Hōfuku Maru», ένα ακόμα από τα «πλοία-κολαστήρια». Βυθίστηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 1944, μετά την αναχώρησή του με νηοπομπή από τη Μανίλα, από αεροσκάφη του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 1.047 από τους 1.289 Βρετανούς και Ολλανδούς αιχμαλώτους πολέμου. 242 αιχμάλωτοι κολύμπησαν μέχρι την ακτή και 42 διασώθηκαν από πλοία συνοδείας. Η φωτογραφία είναι τον Φεβρουάριο του 1920, κατά τη μεταφορά Γερμανών αιχμαλώτων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου από την Ιαπωνία
«Βομβαρδίστηκε κατά λάθος τον Δεκέμβριο του 1944 από αεροσκάφη του αμερικανικού Ναυτικού», είπε ο McKeague, στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, στην οποία ανακοίνωσε την έναρξη μιας μεγάλης υποβρύχιας αποστολής για την έρευνα του ναυαγίου.
Το «Oryoku Maru», που είχε μήκος 118 μέτρων και ανέπτυσσε ταχύτητα 18 κόμβων, ναυπηγήθηκε το 1937, στο ναυπηγείο της Mitsubishi, στο Ναγκασάκι. Ηταν ένα πολυτελές επιβατηγό-φορτηγό πλοίο, σχεδιασμένο να φιλοξενεί 45 επιβάτες πρώτης θέσης, 139 επιβάτες δεύτερης θέσης και 679 επιβάτες τρίτης κατηγορίας. Στις 12 Οκτωβρίου 1937 ξεκίνησε από το Κόμπε της Ιαπωνίας για το παρθενικό του ταξίδι και, έως το 1943, εκτελούσε δρομολόγια από και προς λιμάνια της Κίνας.
Μετά την επίταξή του, χρησιμοποιήθηκε για μεταφορές πολεμικού υλικού και αιχμαλώτων, συμμετέχοντας σε νηοπομπές.
Στις 13 Δεκεμβρίου 1944 ξεκίνησε από τη Μανίλα για ένα ακόμα ταξίδι, που ήταν και το τελευταίο. Μετέφερε πολεμικό υλικό αλλά και μεγάλο αριθμό επιβατών: περίπου 2.000 Ιάπωνες αμάχους, που εγκατέλειπαν τις Φιλιππίνες για να γλιτώσουν από τις συμμαχικές επιθέσεις και περίπου 1.600 εξαντλημένους αιχμαλώτους πολέμου.
Οι αιχμάλωτοι στοιβάχτηκαν στα αμπάρια, χωρίς επαρκή αερισμό, νερό ή ακόμη και τον απαραίτητο χώρο για να καθίσουν.
Ο αντισυνταγματάρχης O. O. Wilson, που βρισκόταν στο πρυμναίο αμπάρι, περιέγραψε αργότερα ότι γύρω από το αμπάρι είχαν κατασκευαστεί χώροι ανάπαυσης σε δύο επίπεδα (πάνω και κάτω), διαστάσεων περίπου 2,1 επί 2,4 μέτρων. Σε κάθε έναν από αυτούς τους χώρους ήταν στριμωγμένοι είκοσι άνδρες.
Οταν οι χώροι ανάπαυσης γέμισαν, οι άνδρες άρχισαν να στέκονται όρθιοι στον υπόλοιπο χώρο του αμπαριού, ο ένας κολλημένος πάνω στον άλλον, με τον διαθέσιμο αέρα να λιγοστεύει συνεχώς… Σύντομα έγινε φανερό σε όλους -έχει αφηγηθεί ο αντισυνταγματάρχης- ότι οι άνδρες κινδύνευαν να πεθάνουν πολύ γρήγορα από θερμική εξάντληση και ασφυξία.
Η ζέστη ήταν αφόρητη και ο αέρας αποπνικτικός. Οι άνδρες λούζονταν στον ιδρώτα και λιποθυμούσαν από την ασφυξία και την αφυδάτωση.
Το επόμενο πρωί, αμερικανικά βομβαρδιστικά επιτέθηκαν στα πλοία της νηοπομπής. Σύμφωνα με μαρτυρία, τα πλοία συνοδείας του «Oryoku Maru» τράπηκαν σε φυγή, εγκαταλείποντάς το στη μοίρα του.
Οι βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Οι Ιάπωνες πυροβολητές εξακολουθούσαν να υπερασπίζονται το πλοίο, ενώ τα καταστρώματα είχαν γεμίσει αίματα. Οι κραυγές των μικρών παιδιών των Ιαπώνων ακούγονταν στα αμπάρια, προκαλώντας πανικό στους αιχμαλώτους.
Ωστόσο, οι ζημιές που προκλήθηκαν στο πλοίο επέτρεψαν στον αέρα να εισχωρήσει σε ορισμένα σημεία των αμπαριών, προσφέροντας μια μικρή αλλά σημαντική ανακούφιση στους εγκλωβισμένους.
Τα ξημερώματα της επόμενης μέρας, οι επιζώντες Ιάπωνες άμαχοι άρχισαν να επιβιβάζονται σε βάρκες και να κατευθύνονται προς τις κοντινές ακτές.
Στο μεταξύ, ξεκίνησε ένας νέος βομβαρδισμός και το πλοίο πήρε κλίση. Οι αιμόφυρτοι και τρομοκρατημένοι αιχμάλωτοι άρχισαν να ανεβαίνουν βιαστικά από τα αμπάρια στο κατάστρωμα, αλλά οι Ιάπωνες φρουροί πυροβολούσαν αδιακρίτως. Ωστόσο, καθώς είχε αρχίσει να εισρέει νερό και να πλημμυρίζουν τα αμπάρια, οι αιχμάλωτοι άρχισαν να ανεβαίνουν κατά κύματα, αψηφώντας τις σφαίρες.
Μέσα σε αυτό το χάος, ανάμεσα στις φωτιές και στα πυρά των αεροπλάνων, οι Ιάπωνες δεσμοφύλακες άρχισαν να εγκαταλείπουν το πλοίο.
Περισσότεροι από 1.000 αιχμάλωτοι, εγκαταλελειμμένοι στην τύχη τους, βρέθηκαν στο νερό και άρχισαν να κολυμπούν προς την ακτή, όπου οι περισσότεροι συνελήφθησαν εκ νέου.
Μια ομάδα από τους εξαθλιωμένους διασωθέντες, όπως περιγράφει ο ιστορικός Edward J. Marolda, επιβιβάστηκε σε ένα άλλο επιταγμένο εμπορικό πλοίο, το οποίο στη συνέχεια βυθίστηκε ανοιχτά των ακτών της Ταϊβάν. Οι επιζώντες εκείνης της βύθισης μεταφέρθηκαν στην Ιαπωνία, όπου ήρθαν αντιμέτωποι με «την πείνα, τις ασθένειες και την έκθεση στα στοιχεία της φύσης».
Από τους περισσότερους από 1.600 άνδρες που είχαν επιβιβαστεί στο «Oryoku Maru» στις 13 Δεκεμβρίου 1944, περίπου 1.000 δεν έφτασαν ποτέ στην Ιαπωνία.
Οσοι κατάφεραν να φτάσουν στην Ιαπωνία υπέστησαν και νέα κακομεταχείριση, ενώ αναγκάστηκαν να πραγματοποιήσουν ένα ακόμα άθλιο ταξίδι προς την Κορέα. Εκεί, στο τέλος του πολέμου, οι αμερικανικές δυνάμεις εντόπισαν τους μόλις 128 επιζώντες αιχμαλώτους πολέμου του «Oryoku Maru».
Για την Ιστορία, μετά το τέλος του πολέμου δικάστηκαν στη Γιοκοχάμα για εγκλήματα σε βάρος των αιχμαλώτων του πλοίου ο Junsaburo Toshino, επικεφαλής της φρουράς, και ο Shuske Wada, επίσημος διερμηνέας της ομάδας φρούρησης.
Ο Toshino κρίθηκε ένοχος για τη δολοφονία, καθώς και την εποπτεία της δολοφονίας, τουλάχιστον 16 ανδρών και καταδικάστηκε σε θάνατο ως εγκληματίας πολέμου. Ο Wada κρίθηκε ένοχος για τον θάνατο πολλών αιχμαλώτων πολέμου και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη με καταναγκαστικά έργα.
Οι υπόλοιποι φρουροί καταδικάστηκαν σε πολυετείς ποινές φυλάκισης. Αντίθετα, ο κυβερνήτης του πλοίου, Shin Kajiyama, αθωώθηκε, καθώς κρίθηκε ότι «δεν είχε τη δυνατότητα να αποτρέψει τυχόν ωμότητες».
Ο Toshino απαγχονίστηκε στη φυλακή Σουγκάμο του Τόκιο στις 18 Αυγούστου 1948.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr