Η επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου GSI προσκρούει στην επίμονη ελληνοτουρκική διαφορά για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Εάν οι δημόσιες θέσεις δεν γεφυρωθούν διπλωματικά και η Αθήνα προχωρήσει, η διελκυστίνδα μπορεί να μεταφερθεί «επί του πεδίου». Το ενδεχόμενο φαίνεται απομακρυσμένο, αλλά μια αντιπαράθεση πολεμικών σκαφών θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτες συνέπειες.
Η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη δεν εμφανίζεται εξίσου επισπεύδουσα. Υποστηρίζει το έργο, αλλά διατηρεί επιφυλάξεις για το κόστος και αναμένει την οικονομική αξιολόγησή του. Η καταβολή των 25 εκατ. ευρώ εκκρεμεί, συνδεδεμένη πλέον με την ελληνική NAVTEX για τις έρευνες. Ετσι, η Αθήνα σηκώνει το κύριο βάρος της αντιπαράθεσης για ένα έργο που αποσκοπεί πρωτίστως στην άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου.
Στήριξη χωρίς εγγυήσεις
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, προσφέρει στην Αγκυρα πρόσθετο πολιτικό έρεισμα. Η διεκδικούμενη τουρκική υφαλοκρηπίδα τέμνει τη διαδρομή του καλωδίου και η Τουρκία επιχειρεί να επιβάλει προηγούμενη συνεννόηση για τις εργασίες. Η ανάπτυξη τουρκικών πολεμικών στην Κάσο, τον Ιούλιο του 2024, έδειξε πώς η απαίτηση μπορεί ξανά να γίνει πίεση επί του πεδίου.
Η Ελλάδα συζητά με την Αίγυπτο επέκταση της οριοθέτησης ΑΟΖ ανατολικότερα. Αντίστοιχη πρωτοβουλία με την Κύπρο δεν έχει ανακοινωθεί. Ο Χριστοδουλίδης περιορίστηκε στις 22 Οκτωβρίου σε διαβεβαιώσεις συντονισμού με τον Μητσοτάκη και ευρωπαϊκών ενεργειών «μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας», χωρίς να εξηγήσει τι επιδιώκουν συγκεκριμένα Αθήνα και Λευκωσία.
Η Ε.Ε. επανέλαβε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και ανυπόστατο, παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν παράγει έννομες συνέπειες γι’ αυτά. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή καταδίκη δεν εξασφαλίζει από μόνη της την απρόσκοπτη διεξαγωγή των εργασιών.
Ούτε η αμερικανική στήριξη αποτελεί εγγύηση προστασίας. Στις 8 Οκτωβρίου ο Μάρκο Ρούμπιο δεσμεύτηκε για διπλωματικές προσπάθειες άρσης των εμποδίων. Στις 22 Οκτωβρίου, απαντώντας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προέτρεψε Ελλάδα και Τουρκία να αντιμετωπίσουν διμερώς τις διαφωνίες τους, ώστε να ανοίξουν συνολικά την προοπτική για επενδύσεις προς όφελος ολόκληρης της Μεσογείου.
Η προτεινόμενη διέξοδος για προηγούμενη ενημέρωση της Τουρκίας μέσω Γαλλίας και της Nexan που κατασκευάζει το καλώδιο, χωρίς αίτημα άδειας, δεν προχώρησε. Ο Χακάν Φιντάν ζήτησε γραπτή γνωστοποίηση εργασιών και συντεταγμένων, συνδέοντάς τη με τη διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος στις επίμαχες περιοχές. Η φόρμουλα μπορεί να επιτρέψει έρευνες, αλλά τσιμεντώνει τη διεκδίκηση δικαιοδοσίας.
Το στρατηγικό κενό
Μικρή αξία έχουν οι καταγγελίες όταν παραμένουν τα τετελεσμένα. Αθήνα και Λευκωσία διαχειρίζονται χρόνια το Κυπριακό και τις ελληνοτουρκικές διαφορές, συναντώντας τα ίδια διλήμματα. Ούτε ο EastMed λειτούργησε ως προειδοποίηση. Τότε η Ουάσινγκτον απέσυρε τη στήριξή της· σήμερα στηρίζει τον GSI, αλλά προτρέπει πρώτα στην επίλυση των διαφορών. Το κοινό στρατηγικό κενό για την Ελλάδα και την Κύπρο παραμένει: οι προσδοκίες υλοποίησης ενεργειακών έργων δεν προχωρούν και δεν συνοδεύονται από επίλυση των διαφορών.
Ο Μητσοτάκης επικαλείται το διεθνές δίκαιο και αποδέχεται διακηρυκτικά την προσφυγή στη Χάγη, αλλά δεν δεσμεύεται σε μια συγκεκριμένη πορεία για συνυποσχετικό με την Τουρκία. Η διερευνητική προσπάθεια του 2002-2004 για το Αιγαίο θυμίζει μια δυνατότητα που δεν αξιοποιήθηκε. Εκτοτε, η επίλυση μετατίθεται και οι αντιπαραθέσεις διευρύνονται.
Η Κύπρος, αντιστοίχως, δεν υλοποίησε τη φιλοδοξία να γίνει ενεργειακός κόμβος. Η παρεμπόδιση της γεώτρησης στη «Σουπιά» από τουρκικά πολεμικά το 2018 υπενθυμίζει την ακύρωση των σχεδιασμών όσο παραμένει το Κυπριακό.
Το χειρότερο είναι ότι ο Γκουτέρες αποχωρεί στο τέλος του έτους, χωρίς να έχει αξιοποιηθεί το πλαίσιο του Κραν Μοντανά για στρατηγική συμφωνία. Η εκκρεμότητα παραμένει για μία δεκαετία, ενώ ο Χριστοδουλίδης αποφεύγει να αποσαφηνίσει δημόσια τη δέσμευσή του σε κρίσιμες συγκλίσεις, όπως η εκ περιτροπής προεδρία στο πλαίσιο της πολιτικής ισότητας. Ετσι, η επανεκκίνηση διαπραγματεύσεων υπό τον ΟΗΕ ακυρώνεται, τα αδιέξοδα σωρεύονται και η διχοτόμηση παγιώνεται στο νησί.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr