Ζούμε στον τόπο που, μέσω αλληλεπιδρωσών διαδικασιών, γεννήθηκε το Θέατρο μαζί με τη Δημοκρατία. Όπως το έθεσε ο διακεκριμένος Γερμανός κλασικός φιλόλογος Βάλτερ Νέστλε, η αρχαία τραγωδία γεννιέται όταν ο μύθος εξετάζεται με τα μάτια του πολίτη, ο οποίος διαθέτει αυτεπίγνωση της καινοφανούς συνθήκης που διαμορφώνουν η νέα πολιτική, νομική, φιλοσοφική σκέψη. Ο διαλεκτικός χαρακτήρας των στιχομυθιών της αρχαίας τραγωδίας θυμίζει περισσότερο αυστηρή ανταλλαγή επιχειρημάτων σε μια δίκη: κάθε πλευρά προβάλλει δυναμικά τα επιχειρήματά της στα ύψιστα ηθικά, πολιτικά ή δικαιικά ζητήματα που εγείρονται. Εξίσου δημοκρατικός ο θεσμός των κριτών των θεατρικών παραστάσεων: η «κριτική επιτροπή» αποτελείται από δέκα τυχαία επιλεγμένους θεατές. Επιπρόσθετα, η πόλις χρηματοδοτούσε και διασφάλιζε τη συμμετοχή των φτωχών πολιτών μέσω του θεωρικού.
Δημοκρατική και συμπεριληπτική λοιπόν η απαρχή των παραστατικών τεχνών. Ας το θυμόμαστε αυτό όταν εγείρονται ζητήματα όπως αυτό για το χρώμα του δέρματος της ηθοποιού (Λουπίτα Νιόνγκο) που επέλεξε ο Βρετανός σκηνοθέτης Κρίστοφερ Νόλαν για τον ρόλο της Ελένης στην ταινία με θέμα την Οδύσσεια. Το ζήτημα δεν άπτεται αποκλειστικά, ούτε εξαντλείται στην ελευθερία του καλλιτέχνη στη δική του ανάγνωση/απόδοση του όποιου κειμένου, όσο αρχετυπικό και διαχρονικό κι αν είναι αυτό.
Τα ζητήματα δημοκρατίας και συμπερίληψης οφείλουμε να τα θυμόμαστε όταν εγείρονται αυθαίρετοι περιορισμοί στην επιλογή ηθοποιού, σε περιπτώσεις όπως αυτή προ τριετίας με τη μεταφορά της ταινίας «Στρέλλα» του Πάνου Κούτρα (2009), σε μορφή όπερας δωματίου σε σκηνοθεσία Γιώργου Κουτλή (2023).
Η αρχική επιλογή για τον ομώνυμο, πρωταγωνιστικό ρόλο δεν αφορούσε διεμφυλική ηθοποιό, γεγονός που αποτέλεσε αιτία παραίτησης της συμβούλου παραγωγής Κάθρην Ράιλυ. Στην (έντονη) συζήτηση που ακολούθησε προβλήθηκαν αρκετά επιχειρήματα με κοινή βάση τη συμπερίληψη και ορατότητα των διεμφυλικών ατόμων, αλλά και εύλογα αντεπιχειρήματα: ο ηθοποιός υποδύεται τον ρόλο, δεν είναι υποχρεωτικό να φέρει στοιχεία του ρόλου ως προσωπικά, γιατί σε τέτοια περίπτωση για τον ρόλο του Θεού ή του Διαβόλου ποιες θα ήταν οι επιλογές;
Τελικά, ως οπερετική Στρέλλα επελέγη η Λέττα Κάππα, η οποία δεν είχε ειδίκευση στο λυρικό τραγούδι, έλλειψη που δυστυχώς φάνηκε στην παράσταση ως απομείωση του καλλιτεχνικού και αισθητικού αποτελέσματος. Με κριτήρια αισθητικής οφείλουμε να κρίνουμε τις επιλογές του Νόλαν, ο οποίος σε άρθρο της βρετανικής εφημερίδας «Γκάρντιαν» επικρίθηκε επίσης για τη μη επιλογή ηθοποιών ελληνικής καταγωγής.
Στην προ διετίας κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας από τον Ιταλό σκηνοθέτη Ουμπέρτο Παζολίνι («Επιστροφή», 2024) είδαμε «βαθιά σκουρόχρωμους» μνηστήρες της Πηνελόπης. Πάθαμε τίποτα;
*(Ph.D.)2, Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr