Ενα δύσκολο φθινόπωρο προδιαγράφεται στα ελληνοτουρκικά, καθώς η αντιπαράθεση που επανήλθε με αφορμή τα θαλάσσια πάρκα συμπίπτει χρονικά με δύο κρίσιμες εκκρεμότητες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα έχει στραμμένη την προσοχή της αφενός στον Σεπτέμβριο, όταν αναμένεται να επιχειρηθεί η επανεκκίνηση των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, και αφετέρου στον Οκτώβριο, όταν η τουρκική Εθνοσυνέλευση επιστρέφει στις εργασίες της και αναμένεται να επανέλθει το νομοθετικό πλαίσιο για τις θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας.
Θαλάσσια πάρκα
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η ένταση θα παραμείνει στους χάρτες και στις ανακοινώσεις ή εάν θα μεταφερθεί στο πεδίο.
Το τελευταίο ενδεχόμενο αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή στην Αθήνα, χωρίς να θεωρείται δεδομένο. Η εμπειρία της Κάσου το καλοκαίρι του 2024 έδειξε πόσο γρήγορα μια διαφωνία για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες μπορεί να αποκτήσει επιχειρησιακή διάσταση, ενώ η επαναφορά από το τουρκικό ΥΠΕΞ του ζητήματος των νησίδων και βραχονησίδων προσθέτει ακόμη ένα στοιχείο στην εξίσωση.
Η Αγκυρα αντιμετωπίζει τα νέα θαλάσσια πάρκα ως μέρος της ευρύτερης πολιτικής της για τις θαλάσσιες ζώνες. Τουρκικές διπλωματικές πηγές υποστήριξαν ότι η ανακήρυξή τους είναι σύμφωνη με το διεθνές δίκαιο, επαναφέροντας παράλληλα τη θέση για «νησιά, νησίδες και βραχονησίδες των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες». Συνέδεσαν επίσης τα πάρκα με τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της Τουρκίας και τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Η κίνηση δεν ήρθε αιφνιδιαστικά. Η Αγκυρα είχε προαναγγείλει τη δημιουργία δικών της θαλάσσιων πάρκων από το καλοκαίρι του 2025, ενώ στις 2 Αυγούστου το τουρκικό Εθνικό Κέντρο Ερευνας για το Δίκαιο της Θάλασσας (DEHUKAM), που λειτουργεί στο Πανεπιστήμιο της Αγκυρας, είχε δημοσιοποιήσει τις δύο προστατευόμενες περιοχές και τις είχε ενσωματώσει στον τουρκικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.
Με τις προεδρικές αποφάσεις της 15ης Αυγούστου η Τουρκία περνά από τη χαρτογράφηση στη θεσμοθέτησή τους. Το πρώτο πάρκο βρίσκεται μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης και το δεύτερο στην Ανατολική Μεσόγειο, ανατολικά της Ρόδου και προς το Καστελόριζο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιλογή της περιοχής στο Βορειοανατολικό Αιγαίο. Στον ίδιο ευρύτερο θαλάσσιο χώρο εντοπίζονται οι απαρχές της ελληνοτουρκικής διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα. Τον Νοέμβριο του 1973 η Τουρκία παραχώρησε στην κρατική TPAO άδειες ερευνών σε περιοχές που, κατά την ελληνική θέση, εισέρχονταν μεταξύ άλλων στην υφαλοκρηπίδα της Σαμοθράκης και της Λήμνου. Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα η νέα χάραξη επαναφέρει στον ίδιο ευρύτερο γεωγραφικό χώρο μία από τις παλαιότερες διαφωνίες των δύο χωρών.
Τα ορόσημα
Η Αθήνα έχει διαφορετική νομική ανάγνωση. Το υπουργείο Εξωτερικών θεωρεί παράνομες τις αποφάσεις στον βαθμό που οι χαράξεις εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και σε περιοχές όπου, κατά την ελληνική θέση, η χώρα διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα ούτε μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Πέρα από τη νομική διάσταση η εξέλιξη έχει σημασία και για την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η περίοδος χαμηλής έντασης μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών στηρίχθηκε στους ανοιχτούς διαύλους και στην αποφυγή κρίσεων, χωρίς όμως να μεταβάλει τις θέσεις των δύο χωρών. Τα θαλάσσια πάρκα υπενθυμίζουν ότι πίσω από την αποκλιμάκωση παρέμειναν ενεργές οι διαφωνίες για την υφαλοκρηπίδα, τις θαλάσσιες ζώνες και την επήρεια των νησιών.
Αλλωστε ο ελληνικός Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός προκάλεσε την αντίδραση της Αγκυρας και την παρουσίαση του αντίστοιχου τουρκικού χάρτη, ενώ διαφορετικές προσεγγίσεις καταγράφηκαν και για τις έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης και το ενδιαφέρον της Chevron. Παράλληλα παραμένει ανοιχτή η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου μετά την Κάσο. Πρόκειται για διαφορετικές υποθέσεις, με κοινό όμως παρονομαστή τις αποκλίνουσες θέσεις των δύο πλευρών για τον θαλάσσιο χώρο.
Το πρώτο κρίσιμο ορόσημο είναι ο Σεπτέμβριος. Μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiam στο Great Sea Interconnector, οι υπάρχουσες πληροφορίες τοποθετούν πιθανή επανέναρξη των θαλάσσιων δραστηριοτήτων για το καλώδιο μέσα στον μήνα χωρίς δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα. Εφόσον υπάρξει νέα έξοδος ερευνητικών πλοίων και εκδοθούν οι απαραίτητες NAVTEX, θα φανεί εάν μπορεί να αποφευχθεί επανάληψη της έντασης της Κάσου.
Το δεύτερο ορόσημο βρίσκεται στην Αγκυρα. Το σχέδιο νόμου για τις Θαλάσσιες Περιοχές Δικαιοδοσίας, που συνδέεται με τη «Γαλάζια Πατρίδα», αναμένεται να επανέλθει μετά την έναρξη των εργασιών της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης τον Οκτώβριο, χωρίς να θεωρείται δεδομένο ότι θα ψηφιστεί τότε. Στόχος είναι να συγκεντρωθούν σε ενιαίο εσωτερικό νομικό πλαίσιο ζητήματα που αφορούν τις θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Τουρκία θεωρεί ότι διαθέτει δικαιώματα και συμφέροντα.
Οι εξελίξεις προκάλεσαν αντιδράσεις και στο εσωτερικό. Η ΕΛΑΣ χαρακτηρίζει «παράνομη» την κήρυξη των πάρκων σε τμήματα ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ζητεί «άμεση αλλαγή πλεύσης», αξιοποίηση των ευρωτουρκικών σχέσεων και επανεκκίνηση των διερευνητικών επαφών.
«Ευχολόγια»
Ο Αντώνης Σαμαράς έκανε λόγο για «διεθνές ξέπλυμα της Τουρκίας» και «μια ακόμη διεθνή πειρατεία» συνδέοντας την εξέλιξη με την προώθηση της «Γαλάζιας Πατρίδας». Από τη δική της πλευρά η πρόεδρος της Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ, Ρένα Δούρου, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι απαντά με «ανακοινώσεις-ευχολόγια», συνδέοντας την κριτική της και με όσα συνέβησαν στην Κάσο.
Το φθινόπωρο συγκεντρώνει έτσι διαφορετικές αλλά παράλληλες εξελίξεις: το καλώδιο, το τουρκικό νομοσχέδιο, τα θαλάσσια πάρκα και την επαναφορά της συζήτησης για νησίδες και βραχονησίδες. Το βασικό ερώτημα είναι εάν το νέο περιβάλλον θα παραμείνει διαχειρίσιμο μέσω των υφιστάμενων διαύλων ή εάν κάποια από αυτές τις εκκρεμότητες θα οδηγήσει σε ένταση επί του πεδίου.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr