Στην «Εφ.Συν.» αφιερώσαμε πολλά άρθρα για να υποστηρίξουμε ότι η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση οδηγεί σε νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων και ότι αυτό προδιαγράφει αύξηση επιτοκίων από τιςκεντρικές τράπεζες.
Χθες, η δήλωση του Γιόακιμ Νάιγκελ, μέλους του Δ.Σ. της ΕΚΤ, μετέτρεψε την πιθανότητα αύξησης των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, στην επόμενη συνεδρίασή της στις 9-10 Σεπτεμβρίου, σε βεβαιότητα.
Μπαίνουμε λοιπόν από τις αρχές Σεπτεμβρίου στην περίοδο του (πιο) ακριβού χρήματος στην Ευρώπη, με ανοιχτή την πιθανότητα να ακολουθήσει στη συνεδρίασή της στις 15-16 Σεπτεμβρίου και η αμερικανική ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα (Fed). Οι συνέπειες είναι γνωστές: ακριβαίνουν ο δανεισμός και η εξυπηρέτηση χρεών του ιδιωτικού τομέα, ακριβαίνουν ο δανεισμός των κρατών και η εξυπηρέτηση του κρατικού χρέους, αναβάλλονται ή περιορίζονται επενδυτικά σχέδια, πιέζεται προς τα κάτω η ανάπτυξη, αυξάνεται η ανεργία.
Τα ανοιχτά ερωτήματα είναι δύο: πρώτον, αν οι κεντρικές τράπεζες θα περιοριστούν σε μία αύξηση επιτοκίων ή θα προχωρήσουν και σε περισσότερες, και, δεύτερον, πλην συναφές με το πρώτο, για πόσο διάστημα θα συνεχίσει η ενεργειακή κρίση να πυροδοτεί τις πληθωριστικές πιέσεις. Ενα τρίτο ερώτημα είναι καθαρά γεωπολιτικό, αλλά έχει επίσης μεγάλες οικονομικές συνέπειες, καθώς καθορίζει το γεωπολιτικό risk premium της οικονομίας: πόσο αρνητικά για τον Τραμπ θα είναι τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών στις αρχές Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.
Τα προεόρτια
Στην πραγματικότητα, λιγότερο ο Ιούλιος και πολύ περισσότερο ο Αύγουστος αποτέλεσαν μια «άτυπη» φάση ακριβού χρήματος, καθώς ο φόβος για πληθωριστικό κύμα μετατρεπόταν σταδιακά σε σχεδόν βεβαιότητα. Ετσι, τα επιτόκια αγοράς είχαν ενσωματώσει προβλέψεις για άνοδο των επιτοκίων του ευρώ και του δολαρίου στο δίμηνο Ιουλίου-Αυγούστου μέσω του Euribor και του (αντίστοιχου αμερικανικού) SOFR. Από 1 Ιουλίου μέχρι και τα τέλη Αυγούστου, το μεν Euribor τριμήνου αυξήθηκε κατά 28,1 μονάδες βάσης και το Euribor 12 μηνών κατά 27,6 μονάδες βάσης. Το αντίστοιχο επιτόκιο αναφοράς για το αμερικανικό δολάριο, το SOFR (overnight – ημερήσιο), αυξήθηκε επίσης κατά 14 μονάδες βάσης.
Στο ίδιο διάστημα, εκτινάχθηκε το κόστος δανεισμού του Δημοσίου και στις δύο όχθες του Ατλαντικού αλλά και στην Ιαπωνία. Συγκεκριμένα, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου των ισχυρών χωρών του G-7 αυξήθηκε ως εξής (σε μονάδες βάσης): ΗΠΑ: 29, Ην. Βασίλειο 31, Γαλλία 46, Ισπανία 45, Γερμανία 44, Ιαπωνία 26. Παρατηρούμε ότι το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αυξήθηκε στο συγκεκριμένο διάστημα πολύ περισσότερο απ’ ό,τι του ιδιωτικού τομέα.
Η Ε.Ε. στα «σχοινιά»
Ο κόσμος του ακριβού χρήματος θα είναι ιδιαίτερα επώδυνος για τις οικονομίες των χωρών-μελών της Ε.Ε. Η αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ, παρότι έχει σε μεγάλο βαθμό προεξοφληθεί, θα δημιουργήσει μια αναβαθμισμένη βάση για τα στοιχήματα των αγορών, αλλά και για τον δανεισμό των τραπεζών από την ΕΚΤ, ακριβαίνοντας τον δανεισμό προς τον ιδιωτικό τομέα. Ολα όσα περιγράψαμε προηγουμένως θα ενταθούν.
Το ζήτημα είναι ότι, με τις αγορές των ομολόγων στο «κόκκινο», οι «ιδιομορφίες» της Ε.Ε. σε σχέση με τις ΗΠΑ την καθιστούν ξανά υποψήφιο hot spot αφόρητων οικονομικών πιέσεων. Οι ευρωπαϊκές ιδιομορφίες περιγράφονται από τις 4 πειθαρχίες που έχουν γίνει ο βραχνάς των ευρωπαϊκών οικονομιών:
1. Νομισματική πειθαρχία: Η ΕΚΤ έχει αποστολή της να καταπολεμά τον πληθωρισμό.
2. Δημοσιονομική πειθαρχία: Τα κράτη πρέπει να κινούνται εντός του πλαισίου του Συμφώνου Σταθερότητας.
3. Πειθαρχία αγοράς: Οι επενδυτές ζητούν υψηλότερες αποδόσεις για τη χρηματοδότηση του κρατικού χρέους και διαφοροποιούν τις αποδόσεις ανά χώρα, εγκυμονώντας τον κίνδυνο κατακερματισμού του κόστους δανεισμού. Ηδη οι αγορές έχουν στοχοποιήσει τα γαλλικά κρατικά ομόλογα, ενώ απαιτούν γενικευμένα υψηλότερες αποδόσεις για να δανείσουν τα ευρωπαϊκά κράτη.
4. Εξωτερική νομισματική πειθαρχία: Το ευρώ δεν έχει την παγκόσμια αποθεματική ισχύ του δολαρίου και επηρεάζεται περισσότερο από την αμερικανική νομισματική πολιτική.
Μάλιστα, όλες αυτές οι πειθαρχίες πρέπει να τηρούνται ενώ α) εξελίσσεται μια διαδικασία αύξησης των κρατικών δαπανών για άμυνα, ασφάλεια και ανταγωνιστικότητα – μια ισορροπία που ο μόνος τρόπος να διατηρηθεί είναι με γενναία προγράμματα λιτότητας, β) ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης της ευρωζώνης έχει «κολλήσει» λίγο πάνω από το 1%, ενώ σημαντικές χώρες, όπως η Γερμανία, είναι στο όριο της στασιμότητας και έχουν περάσει από τρίμηνα ύφεσης.
Ηδη όλα αυτά απειλούν με πολιτικές ανατροπές επικίνδυνες για τη σταθερότητα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, όπως η είσοδος του γερμανικού AfD στις κυβερνήσεις γερμανικών κρατιδίων και η απειλή να βρεθεί στο Μέγαρο των Ηλυσίων ο πρόεδρος του Εθνικού Μετώπου.
Οικονομικός κίνδυνος
Σε συνθήκες σχετικής σταθερότητας, έστω και του τρόμου, οι 4 πειθαρχίες στις οποίες προαναφερθήκαμε λειτουργούν χωρίς να αλληλοαναιρούνται ή αλληλοσυγκρούονται. Ομως, ο καταστροφικός συνδυασμός υψηλών τιμών καυσίμων, πληθωρισμού και ακριβού χρήματος απειλεί με κάθε είδους συγκρούσεις στο εσωτερικό και στις σχέσεις μεταξύ αυτών.
Ο διαφαινόμενος ήδη κίνδυνος είναι: Ο πληθωρισμός να παραμένει υψηλός, η ΕΚΤ να αυξήσει κι άλλο τα επιτόκια, οι αποδόσεις των ομολόγων να αυξηθούν περαιτέρω, με αιχμή τα γαλλικά και τα ιταλικά, τα spread των ομολόγων Γαλλίας, Ιταλίας και ευρωπαϊκής περιφέρειας γενικότερα να αυξάνονται σε σχέση με το γερμανικό, δηλαδή να έχουμε κατακερματισμό, όλες οι χώρες αλλά ακόμη περισσότερο οι Γαλλία/Ιταλία να υποχρεωθούν να κάνουν επαχθέστερη δημοσιονομική προσαρμογή, οι ρυθμοί ανάπτυξης να αποδυναμωθούν περαιτέρω και το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους επίσης, και έτσι να δημιουργηθούν συνθήκες φαύλου κύκλου.
Σε τέτοιες συνθήκες, τόσο οι κυβερνήσεις όσο και η Κομισιόν και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπορεί να βρεθούν αφοπλισμένες:
Οι κυβερνήσεις, γιατί θα κινδυνεύουν με πολιτικές ανατροπές, η Κομισιόν γιατί θα παραλύσει και η ΕΚΤ γιατί θα βρεθεί στην αντίφαση από τη μια να πρέπει να κάνει πολιτική σύσφιγξης για να ελέγξει τον πληθωρισμό και από την άλλη να πρέπει να επέμβει με μέτρα νομισματικής χαλάρωσης για να αντιμετωπίσει τον κατακερματισμό.
Ενα φθινόπωρο και ένας χειμώνας με ακριβή ενέργεια (ενώ οι αποθήκες φυσικού αερίου έχουν πληρότητα περί το 65%), πληθωρισμό και ακριβό χρήμα μοιάζουν με τη συνθήκη απόλυτης δοκιμασίας των αντοχών του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Και δυστυχώς η αποσυμφόρηση εξαρτάται από τον… Τραμπ, τον οποίο αποτυγχάνουν να «λογικέψουν» ακόμη και οι υπουργοί του, ακόμη και οι στρατηγοί του Πενταγώνου…
Συνέπειες για Ελλάδα
Το ακριβό χρήμα στην Ευρώπη συνεπάγεται άμεσα ακριβό χρήμα και στην Ελλάδα: η αύξηση του Euribor αυξάνει τα επίπεδα επιτοκίων για τον ελληνικό ιδιωτικό τομέα, δηλαδή το επιτόκιο πάσης φύσεως προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά (από επιχειρηματικά δάνεια μέχρι στεγαστικά).
Με δεδομένο ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν «κατοχυρώσει» ένα υψηλό περιθώριο επιτοκίου μεταξύ δανείων και καταθέσεων, η νέα αύξηση θα είναι εξαιρετικά επιβαρυντική. Οσο για το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, μια γεύση αύξησης του κόστους πριν καν αυξήσει τα επιτόκια η ΕΚΤ είχαμε χθες: στην έκδοση του ΟΔΔΗΧ για τα έντοκα γραμμάτια 52 εβδομάδων, η μέση απόδοση ανέβηκε στο 2,62% από 2,41% στις 3 Ιουνίου, δηλαδή +21 μ.β. σε τρεις μήνες.
Διαβάστε περισσότερα