Η απουσία αντιπροσώπου της Ελλάδος από την πρώτη προπαρασκευαστική Διάσκεψη για το κλίμα στην Τραπεζούντα, ενόψει της COP31 αρχές Νοεμβρίου στην Αττάλεια, είναι ίσως η απτή απόδειξη ότι στην παρούσα συγκυρία, μια σειρά από λόγους -κάποιοι πιο σοβαροί, κάποιοι όχι- εμποδίζουν την κλιματική διπλωματία να παίξει τον θετικό ρόλο της μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Εξάλλου η ατμόσφαιρα διαμορφώνεται από τις δηλώσεις οι οποίες μέχρι στιγμής δεν παραπέμπουν σε υφεσιακή συνέχεια.
Παναγιώτης Δρίβας
Επιπλέον και στις δύο πλευρές υπάρχει ένα προεκλογικό κλίμα κάτι που δεν μπορεί να παραγνωριστεί στην παρούσα εξίσωση.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη με τις εξαγγελίες στη ΔΕΘ έβαλε ουσιαστικά το πλαίσιο για τις εκλογές την άνοιξη του 2027. Παράλληλα μια πρόσφατη δήλωση του Τούρκου προέδρου Ταγίπ Ερντογάν προκάλεσε ερμηνείες για πρόωρες εκλογές, οι οποίες είναι και ο μοναδικός τρόπος για να επιτραπεί η συμμετοχή του βάσει του τουρκικού Συντάγματος. Διανύει ήδη τη δεύτερη θητεία του.
Το χρονικό της έντασης
Είναι πάντως αντιφατικό, η προστασία του περιβάλλοντος και ειδικά των θαλασσών να χωρίζει αντί να ενώνει ακόμη και με την προϊστορία των δύο χωρών.
Τα προεόρτια είχαν ξεκινήσει ήδη από το Απρίλιο 2024 (δηλ. μερικούς μήνες μετά την Διακήρυξη των Αθηνών για σχέσεις καλής γειτονίας) οπότε στο διεθνές συνέδριο “Our Ocean Conference” στην Αθήνα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε για πρώτη φορά την πρόθεση της Ελλάδας να δημιουργήσει τα δύο μεγάλα θαλάσσια πάρκα.
Η Άγκυρα αντέδρασε έντονα κατηγορώντας την Αθήνα ότι επιχειρεί να χρησιμοποιήσει το περιβάλλον ως κάλυψη για να επιβάλλει τις γεωπολιτικές της θέσεις στο Αιγαίο.
Λίγες εβδομάδες πριν την ελληνική θεσμοθέτηση των πάρκων, η Τουρκία κατέθεσε επίσημα στα Ηνωμένα Έθνη τον δικό της «Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό». Ο χάρτης αυτός εφάρμοζε στην πράξη το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», εξαφανίζοντας την υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών.
Η Αθήνα τον Ιούλιο του 2025 ανακήρυξε τα θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και τις νότιες Κυκλάδες, με την Άγκυρα να αντιδρά άμεσα υποστηρίζοντας ότι ορισμένες περιοχές περιλαμβάνουν νησίδες με ασαφές καθεστώς («γκρίζες ζώνες»).
Σχεδόν ένα χρόνο αργότερα τον Αύγουστο του 2026 η Τουρκία ανακοίνωσε τα δικά της εθνικά θαλάσσια πάρκα ένα στο βόρειο Αιγαίο μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου και το δεύτερο στην ανατολική Μεσόγειο περικλείοντας το Καστελόριζο.
Η Αθήνα με διπλωματική ρηματική διακοίνωση (διάβημα) ξεκαθάρισε ότι μια χώρα δεν μπορεί να ορίζει μόνη της «εθνικά» πάρκα σε διεθνείς θάλασσες, και ότι η κίνηση αυτή είναι παράνομη και δεν παράγει κανένα δίκαιο.
«Είστε όμως εσείς εδώ»
Επιστρέφοντας στη Διάσκεψη της Τραπεζούντας -το libre βρέθηκε εκεί- διατυπώσαμε κάποια ερωτήματα τόσο επίσημα όσο και σε προσωπικές συζητήσεις προκειμένου να τοποθετήσουμε τους περιβαλλοντικούς όρους για τους οποίους δημιουργήθηκαν τα δύο τουρκικά Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα.
Οι απαντήσεις αναλόγως του κλίματος δεν αλλάζουν ιδιαίτερα την κατάσταση, ωστόσο προκύπτουν κάποια χρήσιμα συμπεράσματα ως προς τους διαύλους επικοινωνίας σε αυτή τη δύσκολη περίοδο.
Συνομιλώντας στους διαδρόμους του ξενοδοχείου με υψηλόβαθμο οργανωτικό στέλεχος της Διάσκεψης διατυπώσαμε το ερώτημα για την απουσία της Ελλάδος ή αν είχε αποσταλεί κάποια πρόσκληση λαμβάνοντας την αφοπλιστική απάντηση «Είστε όμως εσείς εδώ».
Ο Τύπος όμως, συμπληρώνουμε εμείς, δεν κάνει (ή δεν πρέπει να κάνει) διπλωματία αλλά να καταγράφει και να μεταφέρει με όσο το δυνατό ξεκάθαρο τρόπο τα όσα συμβαίνουν .
Συμπερασματικά και σε επίσημο επίπεδο όπως θα αντιληφθείτε και στο οπτικοακουστικό απόσπασμα που παρατίθεται στο τέλος του κειμένου, σε μια τέτοια δύσκολη συγκυρία έντασης μεταξύ των δύο χωρών, η κλιματική διπλωματία απλώς παραχωρεί προτεραιότητα στους επαγγελματίες διπλωμάτες.
Το ερώτημα στον Υπουργό και η απάντηση
Το ερώτημα διατυπώθηκε επίσημα και στη Συνέντευξη Τύπου με τον Υπουργό Περιβάλλοντος, Αστικοποίησης και Κλιματικής Αλλαγής Murat Kurum.
Η ερώτηση είχε δύο υποερωτήματα ως εξής:
«Πρόσφατα ανακοινώσατε τη δημιουργία δύο θαλάσσιων πάρκων στο Βόρειο Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο. 1. Η κίνηση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της COP31 και του διαλόγου για την προστασία των Θαλασσών από την κλιματική Αλλαγή; 2. Υπήρξε κάποιου είδους συμφωνίας ή συζήτησης πριν προχωρήσετε σε αυτήν την κίνηση με δεδομένο ότι και η Ελλάδα προχώρησε σε μία ανάλογη ενέργεια;»
Πέραν τούτου ρωτήσαμε επίσης τον κ. Kurum αν υπήρξε πρόκληση προς την Ελλάδα και αν ναι ποια ήταν η απάντηση.
Τα όσα μας είπε ήταν ξεκάθαρα όσο και αν στη διπλωματία (είτε κλιματική είτε όχι) ουδείς μπορεί να είναι βέβαιος για τίποτα.
Ο κ. Kurum επεσήμανε ότι οι κινήσεις εντάσσονται στο πλαίσιο της προστασίας των θαλασσών με μέτρα βάσει της συμφωνίας με τον ΟΗΕ. Εξέφρασε επίσης την πεποίθηση ότι «και οι άλλες χώρες θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα». «Επομένως δεν χρειάστηκε και δεν χρειάζεται να διαπραγματευτούμε ή να συμβουλευτούμε καμία άλλη χώρα» πρόσθεσε με έμφαση.
Παραθέτουμε αυτούσια την ερώτηση και την απάντηση του Υπ. Περιβάλλοντος της Τουρκίας όπως μεταφέρθηκε από την μεταφράστρια στη Συνέντευξη Τύπου.