Η έννοια του δημοσιονομικού χώρου βρίσκεται στο επίκεντρο της παρέμβασης της υπεύθυνης Πολιτικού Σχεδιασμού της ΕΛΑΣ και συντονίστριας του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΙΝΑΤ, Ευγενίας Φωτονιάτα, η οποία συνδέει υποθέσεις όπως εκείνες του «Χωριάτικου» και της Pizza Fan, τις αποκαλύψεις για πρόσωπα που σχετίζονται με στενό συνεργάτη του πρωθυπουργού, αλλά και την περιορισμένη κρατική στήριξη απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια.
Όπως επισημαίνει σε άρθρο της στην ιστοσελίδα της ΕΛΑΣ, ο δημοσιονομικός χώρος δεν αποτελεί ένα αμετάβλητο μέγεθος που καθορίζεται αποκλειστικά από εξωτερικούς κανόνες. Αντιθέτως, επηρεάζεται από τις πολιτικές επιλογές, την αποτελεσματικότητα με την οποία εισπράττονται τα δημόσια έσοδα, την ορθολογική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και τη λειτουργία των θεσμών. Πρόκειται, ουσιαστικά, για τη δυνατότητα του κράτους να χρηματοδοτεί τις πολιτικές του χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών.
Η Φωτονιάτα υπογραμμίζει ότι το ισχύον ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο προβλέπει δυνατότητες αύξησης των ορίων καθαρών δαπανών, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όταν ενισχύονται τα έσοδα μέσω ενεργητικών παρεμβάσεων κατά της φοροδιαφυγής. Αντίστοιχα, η ενίσχυση της διαφάνειας και του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις μπορεί να επιτρέψει στο κράτος να καλύπτει περισσότερες ανάγκες χωρίς να αυξάνει τους διαθέσιμους πόρους.
Με αφετηρία αυτή τη διαπίστωση, ασκεί κριτική στον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση επικαλείται τους δημοσιονομικούς περιορισμούς για να δικαιολογήσει την έκταση των μέτρων στήριξης απέναντι στην ακρίβεια και την ενεργειακή κρίση. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στο επίδομα θέρμανσης και στις ενισχύσεις προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, σημειώνοντας ότι η αυστηρή αξιολόγηση του κόστους των κοινωνικών παρεμβάσεων θα πρέπει να συνοδεύεται από την ίδια επιμονή στον περιορισμό των απωλειών εσόδων και των δαπανών που δεν διασφαλίζουν επαρκή ανταγωνισμό.
Στο σκέλος των φορολογικών εσόδων, επικαλείται τις υποθέσεις του «Χωριάτικου» και της Pizza Fan, οι οποίες, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της ΕΛ.ΑΣ., ανέδειξαν φερόμενες πρακτικές απόκρυψης συναλλαγών και αποφυγής φορολογικών υποχρεώσεων. Κατά την ίδια, τα συγκεκριμένα περιστατικά επαναφέρουν το ερώτημα κατά πόσο η φορολογική διοίκηση μπορεί να εντοπίζει εγκαίρως τέτοιες πρακτικές και να εξασφαλίζει την είσπραξη των οφειλόμενων ποσών, αντί να αναζητά έσοδα έπειτα από χρόνια, όταν η ανάκτησή τους ενδέχεται να είναι πλέον αδύνατη.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στον ρόλο της ψηφιοποίησης της ΑΑΔΕ, την οποία θεωρεί κρίσιμο εργαλείο για την προστασία των δημόσιων εσόδων. Όπως αναφέρει, η αξιοποίηση των διαθέσιμων δεδομένων και η έγκαιρη προσαρμογή των ελεγκτικών μηχανισμών στις νέες μορφές φορολογικής παραβατικότητας μπορούν να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα των ελέγχων. Επικαλείται, μάλιστα, επισημάνσεις του ΟΟΣΑ για το γεγονός ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις διευκολύνουν όχι μόνο τις ελεγκτικές αρχές, αλλά και τα δίκτυα απάτης. Συνεπώς, η επιτυχία της ψηφιοποίησης δεν θα πρέπει να κρίνεται από το πλήθος των ηλεκτρονικών εφαρμογών, αλλά από το κατά πόσο αυτές συμβάλλουν στον εντοπισμό παραβάσεων και στην αποτροπή απώλειας εσόδων.
Η άλλη πλευρά του ζητήματος, σύμφωνα με την Ευγενία Φωτονιάτα, αφορά τον τρόπο κατανομής και αξιοποίησης των χρημάτων που ήδη εισπράττει το Δημόσιο. Σε αυτό το πλαίσιο αναφέρεται στις αποκαλύψεις σχετικά με τον Μιχάλη Μπεκίρη, πρώην διευθυντή του γραφείου του πρωθυπουργού στη Βουλή. Όπως σημειώνει, σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα, συγγενικά πρόσωπα και άτομα από το στενό του περιβάλλον φέρονται να συνδέονται με δημόσιες συμβάσεις και χρηματοδοτήσεις.
Η ίδια διευκρινίζει ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η ύπαρξη συγγενικών δεσμών, αλλά το κατά πόσο οι δημόσιοι πόροι διατίθενται μέσα από διαδικασίες που εξασφαλίζουν ισότιμη συμμετοχή, αντικειμενική αξιολόγηση και ανεξάρτητο έλεγχο. Επισημαίνει ότι μια δημόσια σύμβαση μπορεί να έχει σημαντικό κόστος για τα δημόσια οικονομικά ακόμη και χωρίς να προκαλεί τυπική υπέρβαση του προϋπολογισμού, εφόσον δεν επιτυγχάνει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Παράλληλα, τονίζει ότι η πολιτική εγγύτητα δεν θα πρέπει να προσφέρει προνομιακή πρόσβαση στο δημόσιο χρήμα και ότι η τυπική νομιμότητα μιας ανάθεσης δεν αρκεί χωρίς ουσιαστική λογοδοσία για το κόστος, την αναγκαιότητα και το όφελός της.
Ως ένδειξη των προβλημάτων που εντοπίζονται στον ανταγωνισμό των δημόσιων συμβάσεων, παραθέτει στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025. Σύμφωνα με αυτά, το 58,2% των ελληνικών διαδικασιών που περιλαμβάνονται στον σχετικό δείκτη συγκέντρωσε μόλις μία προσφορά, όταν η διάμεσος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 27%. Η Φωτονιάτα διευκρινίζει ότι το συγκεκριμένο ποσοστό δεν συνιστά απόδειξη παρανομίας σε επιμέρους συμβάσεις, αποτελεί ωστόσο ένδειξη περιορισμένου ανταγωνισμού, ο οποίος μειώνει τις πιθανότητες εξασφάλισης καλύτερων τιμών και μεγαλύτερης απόδοσης για τα χρήματα των φορολογουμένων.
Στην ίδια συλλογιστική εντάσσει και την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπου οι αδυναμίες στη διαχείριση και την εποπτεία αγροτικών ενισχύσεων προηγούμενων ετών είχαν ως αποτέλεσμα την επιβολή δημοσιονομικής διόρθωσης ύψους περίπου 415 εκατομμυρίων ευρώ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Παρότι πρόκειται για διαφορετική κατηγορία χρηματοδότησης από τις εθνικές κοινωνικές δαπάνες, χαρακτηρίζει το ποσό πραγματικό κόστος που συνδέεται με διοικητικές ελλείψεις.
Καταλήγοντας, η υπεύθυνη Πολιτικού Σχεδιασμού της ΕΛΑΣ υποστηρίζει ότι κάθε φορά που η κυβέρνηση επικαλείται την απουσία δημοσιονομικών περιθωρίων, οφείλει να συνυπολογίζει και τις απώλειες από έσοδα που δεν εισπράχθηκαν, τις δαπάνες που δεν έγιναν με όρους ουσιαστικού ανταγωνισμού και το κόστος της ανεπαρκούς εποπτείας. Όπως τονίζει, η δημοσιονομική πειθαρχία δεν μπορεί να εφαρμόζεται με αυστηρότητα όταν πρόκειται για την κάλυψη κοινωνικών αναγκών και με επιείκεια όταν διακυβεύεται η προστασία του δημόσιου χρήματος. Πριν αποφανθεί ότι ο προϋπολογισμός δεν αντέχει πρόσθετες παρεμβάσεις, η κυβέρνηση, σύμφωνα με την ίδια, πρέπει να δώσει εξηγήσεις για τους πόρους που δεν κατάφερε να διασφαλίσει.
Διαβάστε περισσότερα