Τι μας επιτρέπουν να τρώμε; Και κατ’ επέκταση τι μας επιτρέπουν να είμαστε, δεδομένου πως «είμαστε ό,τι τρώμε»; Οι διεθνείς δείκτες τιμών στα τρόφιμα βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022 με αποτέλεσμα η εξασφάλιση τροφής να γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη για εκατομμύρια ανθρώπους στον κόσμο.
Η επισιτιστική φτώχεια αφορά και τη χώρα μας καθώς οι ανατιμήσεις επηρεάζουν προϊόντα που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής μας κατανάλωσης. Το 2025 το 7,5% των Ελλήνων αντιμετώπισε ανεπάρκεια τροφής. Γνωρίζουμε πως οι διατροφικές συνήθειες είναι εκείνες που χωρίζουν τον κόσμο σε ισχυρούς και ανίσχυρους και πως η τροφή είναι εργαλείο ένταξης και αποκλεισμού. Το επιβεβαιώνουν και πρόσφατες διεθνείς και εγχώριες εκθέσεις που αναδεικνύουν την πολυδιάστατη φύση του φαινομένου καθώς και τις κατηγορίες που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην επισιτιστική φτώχεια.
Ενδεικτικά η έκθεση με τίτλο «Επισιτιστική ανασφάλεια υπό περιοριστικές μεταναστευτικές πολιτικές. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και η περίπτωση της Ελλάδας» που πραγματοποίησε η Intersos σε συνεργασία με το Κέντρο Ερευνας και Εκπαίδευσης στη Δημόσια Υγεία, την Πολιτική Υγείας και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, μας δείχνει πως η επισιτιστική ανασφάλεια δεν εμφανίζεται απλώς ως αποτέλεσμα της έλλειψης τροφίμων, αλλά ως αποτέλεσμα μιας διαρκούς επισφάλειας των συνθηκών ζωής.
Παρατηρούμε πως οι πρόσφυγες και μετανάστες είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην επισιτιστική ανασφάλεια, με στοιχεία από πολλαπλά πλαίσια υποδοχής σε ολόκληρη την Ευρώπη, και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, να καταδεικνύουν υψηλό επιπολασμό σοβαρών και σύνθετων μορφών υποσιτισμού – ενός από τους πλέον αξιόπιστους δείκτες χρόνιας επισιτιστικής ανασφάλειας. Η σημασία της μελέτης δεν βρίσκεται μόνο στην καταγραφή της διατροφικής στέρησης των προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα, αλλά κυρίως στην προσπάθειά της να αναδείξει πώς οι πολιτικές υποδοχής, οι συνθήκες ένταξης και οι θεσμικές ανισότητες διαμορφώνουν την ίδια τη δυνατότητα πρόσβασης στην τροφή.
Αυτό φυσικά δεν αφορά μόνο τους πρόσφυγες και τους μετανάστες αλλά ολοένα και περισσότερες κοινωνικές ομάδες, δεδομένου πως η επισιτιστική ανασφάλεια συνδέεται με την άνιση κατανομή των πόρων και με τις κοινωνικές δομές που καθορίζουν ποιος έχει πρόσβαση στα βασικά αγαθά.
Η επισιτιστική ανασφάλεια δεν αφορά δηλαδή αποκλειστικά τις συνθήκες ακραίας φτώχειας ή ανθρωπιστικής κρίσης. Εμφανίζεται επίσης μέσα στις σύγχρονες πόλεις, σε κοινωνίες που διαθέτουν επάρκεια αγαθών, αλλά χαρακτηρίζονται από έντονες κοινωνικές ανισότητες, επισφαλείς εργασιακές σχέσεις και περιορισμένη πρόσβαση σε κοινωνική προστασία.
Εχουμε παρακολουθήσει αυτή την κυβέρνηση να χρησιμοποιεί το φαγητό ως προπαγάνδα, ως όχημα εξαπάτησης και εφαρμογής πατερναλιστικών μοτίβων, όπως τα foodpass, δηλαδή τα σύγχρονα μετανεωτερικά συσσίτια. Εκτοτε η κατάσταση επιδεινώθηκε με την ακρίβεια των τροφίμων, με αποτέλεσμα ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της χώρας να «πεινά». Γιατί δεν διεκδικούμε επισιτιστική ασφάλεια, ένα από τα θεμελιώδη ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας όπου όλοι, ανά πάσα στιγμή, θα έχουμε πρόσβαση «σε επαρκείς ποσότητες ασφαλών και θρεπτικών τροφίμων, ώστε να μπορούμε να διάγουμε μια υγιή και δραστήρια ζωή»; Γνωρίζουμε πως όταν η πρόσβαση στην τροφή γίνεται αβέβαιη, δεν διαταράσσεται μόνο η σχέση του ανθρώπου με το υλικό αγαθό. Διαταράσσονται επίσης οι σχέσεις μέσα από τις οποίες η τροφή αποκτά κοινωνικό νόημα: η κοινή συμμετοχή στο γεύμα, η φιλοξενία, η προσφορά, η αμοιβαιότητα, η ανταλλαγή.
Το ερώτημα συνεπώς που ανακύπτει είναι τι είδους κοινωνικά και πολιτικά υποκείμενα γεννιούνται μέσα από τις σύγχρονες πολιτικές τροφής; Αν λάβουμε υπόψη μας πως το φαγητό είναι εργαλείο ένταξης ή αποκλεισμού, πως η πείνα πλήττει τον κοινωνικό ιστό, τότε τι επιδιώκουν όσοι μας κυβερνούν;
Οι διατροφικές συνήθειες χωρίζουν διαχρονικά τον κόσμο σε ισχυρούς και ανίσχυρους. Η επισιτιστική ανασφάλεια δεν αφορά μόνο την πραγματική έλλειψη τροφής αλλά και το αίσθημα αβεβαιότητας για το αν η τροφή θα είναι διαθέσιμη στο μέλλον. Ο άνθρωπος που πλήττεται από επισιτιστική ανασφάλεια απομονώνεται αφού δεν μπορεί να συμμετέχει στη ζωή της κοινότητας. Νιώθει ντροπή και εξάρτηση, μοναξιά και αδυναμία. Εστιάζει στην ανεύρεση τροφής και δεν αντιδρά στην αδικία. Η επισιτιστική φτώχεια διαταράσσει δηλαδή την κοινωνική τάξη και μετατρέπει τη διακυβέρνηση σε ένα μόνο ζήτημα: ποιος μπορεί να μας ταΐσει; Μήπως λοιπόν η «παραγωγή πεινασμένων πολιτών και κατ’ επέκταση ντροπιασμένων και μουδιασμένων πολιτικών υποκειμένων» είναι για ευνόητους λόγους το ζητούμενο των κυβερνώντων;
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr