Πού βαδίζουν η Γαλλία και η Ευρώπη; Το ερώτημα αποκτά ένταση ανάλογη της κρίσης του ευρώ το 2011-2013, αλλά τώρα συνοδεύεται και από υπαρξιακές αγωνίες για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Στην προηγούμενη κρίση του ευρώ η ένταση ήταν μεγαλύτερη, στην τωρινή κρίση όμως έχουν συσσωρευτεί πολύ περισσότερα στρατηγικά αδιέξοδα για την ευρωζώνη και την Ε.Ε. που της προσδίδουν υπαρξιακά χαρακτηριστικά. Καθώς η Ευρώπη έχει παγιδευτεί από το 2022 σε μια γεωπολιτική επιλογή, η οποία οδηγεί σε οικονομική παράλυση, πολιτική αναταραχή και ανατροπές, αλλά και κοινωνική κρίση εντός της οποίας επωάζονται εξεγερσιακές κοινωνικές διαθέσεις, μπορεί να μην έχουμε άμεσα «δραματικές» εξελίξεις, αλλά έχει ενεργοποιηθεί μια διαλυτική και εκφυλιστική δυναμική.
Τούτων δοθέντων, ποιο είναι το μέλλον της Γαλλίας και της Ευρώπης γενικότερα; Αμεσα, η επιβολή άτυπης δημοσιονομικής επιτήρησης, με τη μορφή «μνημονίου» των αγορών, πρώτα απ’ όλα στη Γαλλία, που της έμελλε να αποτελέσει αυτή τη φορά το πειραματόζωο της νέας κρίσης.
Το στρατηγικό πρόβλημα έχει πολλές πλευρές: οικονομική, πολιτική, κοινωνική, ιστορική. Για να έχουμε ένα μέτρο των προβλημάτων, αρκεί να αναδείξουμε σε αδρές γραμμές την οικονομική διάσταση του προβλήματος. Μόνο το κόστος της αύξησης των στρατιωτικών δαπανών σταδιακά ώς το 5% του ΑΕΠ των χωρών-μελών ανέρχεται σε 1,24 τρισ. ευρώ μέχρι και το 2026 (τριετία 2024 – 2026) και σε 8,4 τρισ. μέχρι και το 2025. Αν μετρήσουμε και τα λοιπά κόστη (ενεργειακό, στρατιωτική και οικονομική βοήθεια της Ε.Ε. και κρατών-μελών προς την Ουκρανία, δημοσιονομικά κόστη κ.λπ.) ο «λογαριασμός» ξεπερνάει ήδη κατά πολύ τα 2 τρισ. ευρώ και σε βάθος δεκαετίας θα ξεπεράσει τα 10 τρισ. ευρώ (δες σχετικούς πίνακες).
Για να έχουμε μια σύγκριση, αρκεί να πούμε ότι ο Μάριο Ντράγκι στην περίφημη έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε. εκτιμούσε ότι απαιτούνται επιπλέον επενδύσεις ύψους 850 δισ. ευρώ ετησίως για την επόμενη 7ετία, δηλαδή περίπου 5 τρισ. ευρώ. Αντ’ αυτών, στον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό για το 2028 – 2034 προβλέπονται δαπάνες για την ανταγωνιστικότητα ύψους 450 δισ. ευρώ. Ενώ λοιπόν καταγράφεται θηριώδες έλλειμμα στις δαπάνες για την ανταγωνιστικότητα, την ίδια περίπου περίοδο καταγράφεται ακόμη πιο θηριώδης αύξηση των στρατιωτικών δαπανών.
Βλέπουμε λοιπόν ότι η «πολεμική» στροφή της Ε.Ε. δεν αποτελεί μόνο μηχανισμό περικοπής των κοινωνικών δαπανών, με τις συνέπειες που εκδηλώνονται πλέον ανοιχτά (κοινωνική εξέγερση και πολιτική κατάρρευση των mainstream πολιτικών δυνάμεων υπέρ κυρίως της Ακρας Δεξιάς), αλλά και περικοπής των δαπανών για την ανταγωνιστικότητα, που προδιαγράφουν ένα μέλλον οικονομικής παράλυσης και επώδυνης ήττας στον οικονομικό ανταγωνισμό με την Κίνα και τις ΗΠΑ.
Το υπαρξιακό ερώτημα που τίθεται είναι: αρχίζοντας από το «πειραματόζωο» Γαλλία με ένα άτυπο «μνημόνιο» των αγορών, το ευρωπαϊκό μέλλον υπόσχεται ακροδεξιά αυταρχική διακυβέρνηση και τελικά πόλεμο; Η γεωπολιτική παγίδα στην οποία έχει εγκλωβιστεί η Ευρώπη ως συνέπεια της «πολεμικής» στροφής του 2022 οδηγεί σε αυτή την καταστροφική προοπτική – εκτός αν αλλάξει, έστω και στο «παρά πέντε», η γεωπολιτική επιλογή.
Αγορές και ΕΚΤ
Στη Γαλλία το άτυπο «μνημόνιο» των αγορών έχει επιβληθεί ήδη. Ο μοχλός της επιτήρησης είναι η θεαματική αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους. Οπως δείχνει ο σχετικός πίνακας με τις αποδόσεις των ομολόγων και τα spreads, η απόδοση των γαλλικών ομολόγων αυξήθηκε από τις αρχές του έτους κατά 178 μονάδες βάσης, δηλαδή κατά 1,78 ποσοστιαία μονάδα. Το κόστος για την εξυπηρέτηση ενός χρέους που ανέρχεται σε 3,6 δισ. ευρώ (110,1% του ΑΕΠ) είναι 7 δισ. ευρώ ετησίως. Οταν φέτος έγινε «σκοτωμός» για ένα σχέδιο περικοπής δαπανών 54 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό, αντιλαμβανόμαστε ότι αυτή η επιβάρυνση γίνεται πλέον πολύ σημαντική.
Το μεγάλο πρόβλημα όμως αφορά τη συζήτηση για παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζα (ΕΚΤ) για να στηρίξει τα γαλλικά ομόλογα (με το γνωστό «εργαλείο» του TPI). Κάτι τέτοιο θα αναβάθμιζε το γαλλικό «μνημόνιο» μέσω αγορών σε μια θεσμική και όχι άτυπη επιτήρηση. Γιατί έχει ανοίξει αυτή η συζήτηση; Λόγω του κατακερματισμού, δηλαδή του ανοίγματος των spread (της διαφοράς απόδοσης από το γερμανικό ομόλογο αναφοράς), της Γαλλίας αλλά και της Ιταλίας, της Ισπανίας και του Βελγίου.
Αυτός ο κατακερματισμός δυσκολεύει αυτό που η ΕΚΤ αποκαλεί «μετάδοση της νομισματικής πολιτικής». Υπάρχει όμως ένα εμπόδιο στην παρέμβαση της ΕΚΤ: η Γαλλία είναι ήδη σε δημοσιονομική επιτήρηση από την Κομισιόν λόγω υπερβολικού ελλείμματος και η ΕΚΤ αρνείται να παρέμβει όταν η αιτία του κατακερματισμού είναι η αδυναμία ενός κράτους να «διορθωθεί» δημοσιονομικά. Επιπλέον, η ΕΚΤ είναι σε φάση σύσφιγξης και όχι χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής, λόγω πληθωρισμού. Κατά κάποιον τρόπο, η ΕΚΤ έχει «δεμένα χέρια». Αν αναγκαστεί παρ’ όλα αυτά να παρέμβει, αυτό θα σηματοδοτεί καταστάσεις πανικού…
Το τρίτο σενάριο που -θεωρητικά- είναι ενδεχόμενο, είναι να καταφύγει η Γαλλία στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (το «ευρωπαϊκό ΔΝΤ). Τότε όμως θα μιλάμε για «κανονικό» μνημόνιο. Η Γαλλία είναι πολύ μεγάλη για να πέσει, αλλά και πολύ μεγάλη για να σωθεί με τέτοιον τρόπο.
Προς το παρόν, υλοποιείται μπρος στα μάτια μας το πρώτο σενάριο: άτυπο «μνημόνιο» αγορών. Το οποίο με λιγότερο «βίαιο» τρόπο εφαρμόζεται ήδη και στις Ιταλία, Βέλγιο και είναι το άμεσο ευρωπαϊκό μέλλον, αφού και η Γερμανία έχει γνωρίσει πολύ μεγάλη αύξηση του κόστους δανεισμού της.
«Λογαριασμός» άνω των 3 τρισ. ευρώ ως το 2026
Η γεωπολιτική στροφή της Ευρώπης μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία τροποποίησε δομικές παραμέτρους της ευρωπαϊκής οικονομίας: ενεργειακή αποσύνδεση από τη Ρωσία (που επέφερε βαρύ κόστος δαπανών για εισαγόμενη ενέργεια από τις ΗΠΑ, τη Μ. Ανατολή, τη Νορβηγία κ.λπ.), σημαντική αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, υψηλά χρηματοδοτικά κόστη για τη βοήθεια στην Ουκρανία. Το συνολικό κόστος είναι τεράστιο. Οπως φαίνεται στον σχετικό παρατιθέμενο πίνακα:
● Το κόστος των ακριβότερων ενεργειακών εισαγωγών ανήλθε σε 930 δισ. ευρώ.
● Το κόστος της ενεργειακής δημοσιονομικής στήριξης σε 360 δισ. ευρώ μόνο για το 2022-2024.
● Το κόστος των επιπλέον στρατιωτικών δαπανών σε 1,2 τρισ. ευρώ.
● Το κόστος της βοήθειας προς την Ουκρανία σε 227 δισ. ευρώ.
Αν προβάλουμε το κόστος αυτό στην τετραετία 2022-2026, τότε ο «λογαριασμός» ξεπερνάει τα 3 τρισ. ευρώ!
Ενας άλλος «λογαριασμός», των επιπλέον στρατιωτικών δαπανών ως το 2035 έχει ακόμα πιο τρομακτική διάσταση. Αυτός χωρίζεται σε δύο κονδύλια: ένα για την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών χωρίς εξοπλισμούς στο 3,5% του ΑΕΠ και έναν για το επιπλέον 1,5% που αφορά εξοπλιστικές δαπάνες, ώστε να αυξηθούν οι αμυντικοί προϋπολογισμοί των χωρών της Ε.Ε. στο 5% ώς το 2035. Το συνολικό επιπλέον κόστος ανέρχεται σε 3 τρισ. ευρώ!
Είναι λοιπόν φανερό ότι με αυτά τα κόστη δεν υπάρχει χώρος όχι μόνο για κοινωνικές δαπάνες αλλά και για δαπάνες για την ανταγωνιστικότητα. Σε αυτό το «μέτρημα» οφείλεται η στροφή στη «στρατιωτική οικονομία», ώστε κοντά στον «βασιλικό» (αύξηση στρατιωτικών δαπανών) να ποτιστεί και η «γλάστρα» (δαπάνες για υποδομές και τεχνολογίες διπλής χρήσης, τόσο εμπορικής όσο και στρατιωτικής).
Διαβάστε περισσότερα