Αν το νόημα βρίσκεται στο ταξίδι, για να φτάσεις σε αυτή την ορεινή άκρη της Αρκαδίας πραγματικά θα ζήσεις μια μικρή, ευχάριστη περιπέτεια. Κατά τη διάρκειά της, θα δεις όλη τη μαγεία του αρκαδικού τοπίου να ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια σου.
Η παραλιακή διαδρομή από το Αργος ώς το Λεωνίδιο είναι ένα χάρμα οφθαλμών. Σε αυτό το σημείο της Ανατολικής Αρκαδίας, καθώς ο Πάρνωνας βουτά απότομα προς τον Αργολικό κόλπο, δημιουργεί μερικά από τα ομορφότερα παράκτια τοπία της Πελοποννήσου.
Υπάρχουν άφθονες ευκαιρίες για στάσεις και μικρές εξερευνήσεις. Στο Παράλιο Αστρος, που αυτή την εποχή έχει απαλλαγεί από τον φόρτο του καλοκαιριού, θα πιείτε τον καφέ σας πλάι στα ιστιοφόρα και τα ψαροκάικα, ατενίζοντας το κάστρο και τα αρχοντόσπιτα του «Νησιού». Λίγο νοτιότερα, επιβάλλεται μια σύντομη στάση στις όχθες της λίμνης Μουστού, ενός από τους σπουδαιότερους μικρούς υγροτόπους της Νότιας Ελλάδας.
Ακολουθεί η δαντελωτή αρκαδική ακτή: παραλία Αγίου Ανδρέα, Αρκαδικό Χωριό, Κρυονέρι, Ζαρίτσι, Τυρός, Πραγματευτής, Σαμπατική… Ομορφα λιμανάκια, απλωτές ακρογιαλιές και παραδοσιακά χωριά συνθέτουν μια θαλασσινή εικόνα που δεν χορταίνεις να απολαμβάνεις. Οι στροφές είναι αρκετές και θέλουν προσοχή, ιδίως αν έχει βρέξει. Ωστόσο, το περιηγητικό ενδιαφέρον παραμένει αμείωτο, καθώς το συνεχές παιχνίδισμα του βουνού με τη θάλασσα διατηρεί ζωντανό το ενδιαφέρον του ταξιδιώτη.
Φυσικά, το Λεωνίδιο είναι ένας ιδιαίτερος τόπος. Δύσκολα θα περάσεις μέσα από τις γειτονιές του χωρίς να αφιερώσεις λίγο χρόνο για έναν σύντομο περίπατο στα σοκάκια του, που αγκαλιάζονται από τον χαρακτηριστικό, κοκκινωπό κάθετο βράχο. Το κέντρο της πρωτεύουσας της Τσακωνιάς έχει αναβαθμιστεί, μετά την πεζοδρόμηση πολλών δρόμων και την ανάπλαση των κεντρικών πλατειών.
Η χαρακτηριστική πινακίδα που δεσπόζει στην είσοδο της κωμόπολης καλωσορίζει τους επισκέπτες στα τσακώνικα, μια δωρική διάλεκτο. «Καούρ εκάνατε τον Αγιελίδη!» θα διαβάσετε και, για να μην ψάχνεστε με λεξικά και μεταφράσεις, αμέσως από κάτω δίνεται η εξήγηση στη νεοελληνική: «Καλώς ήρθατε στο Λεωνίδιο». Αυτή την εποχή, η αρκαδική πολιτεία είναι ιδανικός προορισμός, καθώς μπορείς να περιηγηθείς στα όμορφα σοκάκια της, να θαυμάσεις τα περίφημα αρχοντικά της και να πιεις τον καφέ σου στις πλατείες της χωρίς τον συνωστισμό και την πολυκοσμία του καλοκαιριού.
Ανάβαση στον Πάρνωνα
Ο δρόμος, αφού διατρέξει τη ναυτική κωμόπολη από άκρη σε άκρη, αρχίζει να στριφογυρίζει παράλληλα με την κοίτη του ξεροπόταμου Δαφνώνα και να τρυπώνει σιγά σιγά στο όμορφο φαράγγι του. Το τοπίο ολόγυρα, χαρακτηριστικό της ημιορεινής περιοχής του Μοριά, με μεγάλη ποικιλία χαμηλής βλάστησης, χαρακτηρίζεται από μια δωρική απλότητα. Βράχια, πλατάνια, κυπαρίσσια, μυρτιές, αγριοσυκιές, σχίνα, κουμαριές, πικροδάφνες και ιτιές αλληλοσυμπλέκονται, σχηματίζοντας ένα ιδιαίτερο σκηνικό.
Ψηλότερα, οι στροφές πυκνώνουν και το υψόμετρο μεγαλώνει, καθώς ο δρόμος ξεφεύγει από το σφιχταγκάλιασμα των βράχων του φαραγγιού. Η διαδρομή ανοίγει και μας αποκαλύπτει πανοραμική θέα στις γύρω κορυφογραμμές του Πάρνωνα και στις κάθετες ορθοπλαγιές. Σε κάποια στιγμή θα δείτε την ιστορική Μονή Ελωνας, κρεμασμένη στον κάθετο βράχο. Αν η ώρα συμπίπτει με το ωράριο επίσκεψης, αξίζει να κάνετε μια στάση για να δείτε το θρησκευτικό αυτό μνημείο.
Το μοναστήρι, σύμφωνα με την παράδοση, κτίστηκε το 1300, όταν βοσκοί βρήκαν κρεμασμένη πάνω στον βράχο την εικόνα της Παναγίας. Το 1770, μετά την αποτυχημένη εξέγερση κατά τα Ορλωφικά, οι Οθωμανοί έκαψαν τη μονή. Αργότερα ανοικοδομήθηκε και άκμασε, καθώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης την αναγνώρισε ως «πατριαρχική και σταυροπηγιακή», παραχωρώντας της ιδιαίτερα προνόμια.
Κοσμάς: Μας καλωσορίζουν τα έλατα
Μετά τη Μονή Ελωνας, καθώς ο δρόμος σκαρφαλώνει με έντονες ανηφόρες σε μεγαλύτερα υψόμετρα, αρχίζει η ζώνη του ελατοδάσους. Ενα όμορφο, συμπαγές και υγιές ελατόδασος θα μας συντροφεύει ώς τις γειτονιές του Κοσμά. Το χωριό το συναντάμε σε υψόμετρο 1.130. Απλώνει τα πέτρινα σπίτια του, τα περισσότερα από τα οποία είναι χτισμένα με ντόπια πέτρα από Λαγκαδινούς, Μακεδόνες και Κοσμίτες μαστόρους, που κατά παράδοση ήταν φημισμένοι πετροπελεκητές. Παράλληλα, κύρια ασχολία των ορεσίβιων κατοίκων ήταν και η κατασκευή χτενιών για αργαλειούς. Ονομαστή ήταν η συντεχνία των «Γεωργατζάδων» (χτενοποιών), της οποίας οι επιδέξιοι τεχνίτες διατηρούσαν τη δική τους συνθηματική γλώσσα.
Παρά τη σχεδόν ολική καταστροφή που γνώρισε το 1944 από τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας, το χωριό παρέμεινε ζωντανό και μετά τον πόλεμο.
Σημειώνεται ότι, λόγω του δύσβατου εδάφους, ο αμαξιτός δρόμος έφτασε εδώ μόλις το 1951, γεγονός που καθιστούσε τον Κοσμά προπύργιο των ανταρτών του ΕΛΑΣ.
Ομως ο Κοσμάς έχει τις ρίζες του βαθιά στο ιστορικό παρελθόν. Πιθανόν στη θέση του σημερινού χωριού να βρισκόταν η αρχαία λακωνική πόλη Σελινούς, την οποία αναφέρει και ο περιηγητής Παυσανίας στο έργο του «Λακωνικά».
Στη Σελινούντα υπήρχε ναός αφιερωμένος στον Μαλεάτη Απόλλωνα. Κάποιοι εντοπίζουν το σημείο όπου ήταν χτισμένος στη θέση όπου σήμερα δεσπόζει το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία. Εκεί έχουν βρεθεί αγάλματα που σήμερα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.
Η πρώτη γραπτή αναφορά για το χωριό με το όνομα Κοσμάς έγινε τον 16ο αιώνα σε πατριαρχικό έγγραφο, όμως είναι πιθανό πως ο οικισμός προϋπήρχε.
Η πλατεία με τις βρύσες και τα πλατάνια
Στην πλατεία του χωριού, που σκιάζεται από τα θεόρατα πλατάνια τα οποία φυτεύτηκαν το 1883, δεσπόζει ο ναός των Αγίων Αναργύρων. Πίσω από το ιερό ξεχωρίζει η παραδοσιακή κρήνη, τα λεγόμενα «Λιοντάρια», καθώς το πηγαίο νερό αναβλύζει από τις πέτρινες λεοντοκεφαλές.
Γύρω από την πλατεία υπάρχουν καφέ και εστιατόρια, όπου ξαποσταίνουν οι επισκέπτες. Επίσης λειτουργούν μαγαζιά, ενώ υπάρχουν πάγκοι υπαίθριων πωλητών με παραδοσιακά προϊόντα: κάστανα, φρούτα εποχής, ντόπια ζυμαρικά, μέλι και γλυκά του κουταλιού. Στην είσοδο του χωριού ξεχωρίζει το ανακαινισμένο κτίριο του παλιού πέτρινου σχολείου, που σήμερα στεγάζει τη βιβλιοθήκη αλλά και το Λαογραφικό Μουσείο.
Σύντομες και κατάλληλες για όλους πεζοπορικές διαδρομές, που ξεκινούν από την πλατεία του χωριού, οδηγούν σε όμορφες εξοχικές τοποθεσίες και γραφικά ξωκλήσια, όπως του Προφήτη Ηλία, του Αϊ-Γιάννη του Προδρόμου, της Αγίας Μαρίνας και του Αϊ-Νικόλα.
Αν έχετε διάθεση για περιηγήσεις με το αυτοκίνητο, ενδιαφέρουσα είναι η οδική διαδρομή που συνδέει τον Κοσμά με το Γεράκι Λακωνίας (16 χλμ.). Μέσα από ένα εντυπωσιακό δάσος καστανιάς ξετυλίγεται η διαδρομή που συνδέει τον Κοσμά με τα χωριά Βλησιδιά και Κουνουπιά, όπου οι καστανιές αυτή την εποχή έχουν ήδη φορέσει τον κοκκινοκίτρινο μανδύα τους.
Αξιόλογα και παντελώς άγνωστα στους περισσότερους τουριστικούς οδηγούς είναι και τα κοντινά χωριά Πλατανάκι, Αγιος Βασίλειος και Παλιοχώρι.
Μπορείτε να τα επισκεφθείτε ακολουθώντας μια κυκλική διαδρομή μέσα στο ελατόδασος, η οποία ξεκινά από τον Κοσμά και ολοκληρώνεται στη Μονή Ελωνας.
Η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων δεσπόζει στην πλατεία © Theo Athanasiadis/Views of Greece
Στον Κοσμά θα βρείτε παραδοσιακά προϊόντα τοπικών παραγωγώ © Theo Athanasiadis/Views of Greece
Σκέψεις και προβληματισμοί για το μέλλον του Πάρνωνα
Ο Πάρνωνας είναι ένα βουνό με πολυδιάστατο φυσικό και ανθρωποκεντρικό τοπίο. Ενα μεγάλο μέρος του υπάγεται στο διευρυμένο Οικολογικό Πάρκο Πάρνωνα – Μουστού. Επίσης, υπάρχουν πολλές οριοθετημένες περιοχές Natura, ενώ πρόσφατα ο Πάρνωνας, έως το ακρωτήριο του Μαλέα, εντάχθηκε στο Παγκόσμιο Δίκτυο Αποθεμάτων Βιόσφαιρας της UNESCO.
Παρ’ όλα αυτά, επενδυτικοί όμιλοι –παρά τη σφοδρή αντίθεση που έχει εκφραστεί από τις τοπικές κοινωνίες– ετοιμάζονται να τοποθετήσουν ανεμογεννήτριες σε ορισμένα από τα πιο ανέγγιχτα τοπία του βουνού, μετατρέποντας την ορεινή τοπιογραφία σε έναν χώρο που θα προσομοιάζει περισσότερο με βιομηχανική ζώνη.
Αυτό είναι ένα ενδεχόμενο που προκαλεί έντονο προβληματισμό για το μέλλον του προστατευόμενου Πάρνωνα, καθώς οι σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις θα μεταβάλουν σημαντικά τον χαρακτήρα του ορεινού περιβάλλοντος και θα επηρεάσουν ένα οικοσύστημα με ιδιαίτερη οικολογική και πολιτισμική αξία.
Το στοίχημα πλέον για την ευρύτερη περιοχή του Πάρνωνα είναι να διατηρήσει την αυθεντικότητά της και να αποδείξει ότι η ανάπτυξη δεν χρειάζεται να έρχεται σε σύγκρουση με την προστασία της φύσης, αλλά μπορεί να στηρίζεται σε αυτήν, ώστε να αποτελέσει τη βάση για ένα βιώσιμο μέλλον.
info
Διαμονή:
Ξενώνας «Ουρανογείτων», τηλ. 27570 31490, https://ouranogitonresort.com/en/
«Ξενώνας Ντόρα», τηλ. 27570 31376, https://www.ntora.net/
«Μαλεάτης Απόλλων», τηλ. 27570 31494, https://maleatis.gr/
«Σελινούντα», τηλ. 6979001030, http://www.selinounta.gr/
«Ξενώνας Λάμπρου», τηλ. 27570 31370, https: //lamprou.tripcombined.com/
viewsofgreece.com
Διαβάστε περισσότερα