Υπάρχουν κάποια βιβλία που, μέσα στα χρόνια, αποδεικνύονται καθοριστικά για το λογοτεχνικό ποτάμι. Ενα τέτοιο βιβλίο είναι το ολιγοσέλιδο μυθιστόρημα της Πάουλα Φοξ, Πρόσωπα σε απόγνωση, που κυκλοφόρησε το 1970. Ο ήπιος και υπομονετικός τρόπος της συγγραφέως να παρατηρήσει μια ελάχιστη ρωγμή στη ζωή ενός προνομιούχου ζευγαριού, χωρίς εξάρσεις και φωνές, όπως η ίδια η ζωή επίσης συχνά αποφεύγει. Διαβάζοντας το βιβλίο της Κέιτι Κιταμούρα, σκεφτόμουν το βιβλίο της Φοξ, ένα νήμα αναδύθηκε.
Με το Οντισιόν η Κιταμούρα έφτασε μέχρι τη Βραχεία Λίστα του Βραβείου Μπούκερ 2025. Η συγγραφέας επιλέγει μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση, δίνει τον λόγο σε μια ηθοποιό, που ζει με τον σύντροφό της, συγγραφέας εκείνος, σε ένα άνετο σπίτι στη Νέα Υόρκη. Ενας πετυχημένος ρόλος, παρότι μικρός, αποδείχθηκε καθοριστικός για την καριέρα της. Βρίσκεται σε πρόβες για μια επόμενη παράσταση, δεν είναι σίγουρη πως έχει καταφέρει να ξεκλειδώσει το κείμενο, τη συγγραφική σκέψη, τη σκηνοθετική επιθυμία, η πρεμιέρα πλησιάζει ανησυχητικά και εκείνη είναι χαμένη σε ένα άγχος πότε δημιουργικό και πότε καθηλωτικό. Ενας νεαρός άντρας, μέλος της παραγωγής, θα της ζητήσει να πιουν έναν καφέ. Εκεί θα της ανακοινώσει πως πιστεύει πως είναι γιος της. Μπορεί να είναι σίγουρη πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει, μπορεί να σκεφτεί πώς δημιουργήθηκε αυτή η παρεξήγηση, πως είχε έναν γιο και τον έδωσε για υιοθεσία, πως μια δημοσιογράφος παραποίησε τα λόγια της σε μια συνέντευξη.
Η βεβαιότητα είναι η μια πλευρά της όχθης, η απέναντι είναι εκείνη του τι θα συνέβαινε εάν. Η Κιταμούρα επιλέγει έναν παράδοξο τρόπο για να εξετάσει αυτή την εναλλακτική επικράτεια, χωρίζει το μυθιστόρημα σε δύο μέρη, διατηρεί κάποιες σταθερές, μεταβάλλει κάποιες άλλες. Μέρος της πλοκής η ιστορία μιας παράστασης, οι πρώτες επαφές, η ανάγνωση, η συμφωνία, οι πρόβες, η ένταση, η πρεμιέρα, η επιτυχία ή μη, το κατέβασμα της παράστασης, βιαστικό ή μεταχρονολογημένο εξαιτίας ενός θριάμβου. Το επάγγελμα της ηθοποιού, ειδικά κατά την περίοδο εκείνη που κάποια βράδια ενδύεται τη ζωή κάποιου άλλου προσώπου, για να γυρίσει ύστερα στο σπίτι της, στη δική της ζωή, με τα απρόοπτα και τις απαιτήσεις της, μοιάζει ιδανικό για την ανατομική μελέτη του διαχωρισμού αυτού.
Επιλέγοντας την πρωτοπρόσωπη αφήγηση, η Κιταμούρα επισημαίνει και στρέφει το βλέμμα της σε ένα ακόμα χαρακτηριστικό της ηθοποιού, εκείνο που την καθιστά αντικείμενο παρατήρησης από δεκάδες μάτια σε κάθε παράσταση. Δεν είναι ακριβώς συγγραφικό τέχνασμα, αλλά ως τέτοιο λειτουργεί ενισχυτικά σε αυτή την εσωστρεφή αφήγηση, έτσι όπως οι σκέψεις και τα συναισθήματα της αφηγήτριας συσσωρεύονται. Μπορεί το διακύβευμα, το καταλυτικό γεγονός, να μην είναι από μόνο του σημαντικό, καθότι αυθαίρετο και απίθανο, εντούτοις χαρίζει μια χαραμάδα για να εισέλθει εκείνη σε μια επικράτεια εναλλακτικής πραγματικότητας, και μάλιστα σε μια στιγμή που εκείνη η μη απόφαση έχει πάψει να την απασχολεί, έχοντας απομείνει μια ακόμα παρελθοντική αποσκευή.
Η Κιταμούρα επιτρέπει στο αφηγηματικό υποκείμενο την ανεξαρτησία, την ελευθερία κινήσεων, σκέψεων και συναισθημάτων, ένα υποκείμενο υπό παρατήρηση, αποφεύγοντας με αυτό τον τρόπο να αναγκαστεί να πάρει φανερή θέση απέναντί του, ακόμα και αν ήταν μια αδιάφορη απόσταση, χωρίς κατανόηση και κριτική διάθεση. Το Οντισιόν διατηρεί μια εσωτερικότητα, μια σταθερή οπτική στα πράγματα, δεν φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα είδος πειράματος, μια κεκαλυμμένη πραγματεία απέναντι στις ανθρώπινες σχέσεις. Διατηρεί τον προβολέα στραμμένο στην αφηγήτρια, τα υπόλοιπα πρόσωπα της πλοκής φανερώνονται και δρουν μέσα από εκείνη, με το βλέμμα και τον τρόπο της. Αυτή η κλειστή κατασκευή λειτουργεί με έναν τρόπο υποβλητικό, ο αναγνώστης παρακολουθεί την προώθηση της πλοκής μέσα από εκείνη.
Στιλιζαρισμένο, δουλεμένο στη λεπτομέρεια, λειτουργικά ήπιο και χαμηλότονο, το Οντισιόν είναι ένα μυθιστόρημα που μεταδίδει στον αναγνώστη υπόκωφη ένταση και απειλή τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά το πέρας της ανάγνωσης. Κι αυτό είναι σημαντικό γνώρισμά του.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr