Βάζοντας τέλος στη 12ετή πολιτική κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στις εκλογές της Κυριακής στη Σερβία, το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας της χώρας – γνωστό ως «Φοιτητική Λίστα» – πέτυχε κάτι για το οποίο οι διαδηλωτές σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μπορούν μονάχα να ονειρεύονται, σημειώνει σε δημοσίευμά του το Reuters.
Τώρα, ωστόσο, έρχεται το δύσκολο έργο της διακυβέρνησης, κάτι για το οποίο ούτε οι φοιτητές ούτε οι υποψήφιοι που επέλεξαν διαθέτουν εμπειρία.
Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους σε όλη τη χώρα για να πανηγυρίσουν, όταν ο Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα του αργά την Κυριακή, σε μια ιστορική εκλογική αναμέτρηση που επισφράγισε δύο χρόνια ειρηνικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων.
Αναπάντητα ερωτήματα
Τη στιγμή, όμως, που το ενθουσιώδες πλήθος άναβε φωτοβολίδες και πυροτεχνήματα, τραγουδούσε και χόρευε, υπήρχαν ερωτήματα που παρέμεναν αναπάντητα:
Ποιος θα αναδειχθεί πρωθυπουργός από αυτό το κίνημα, το οποίο στερείται ηγεσίας;
Ποιες ακριβώς θα είναι οι πολιτικές του;
Μπορεί μια ομάδα πολιτικά άγνωστων προσώπων, χωρίς προηγούμενη κοινή πορεία, να παραμείνει ενωμένη ώστε να ενισχύσει την οικονομία, να εξαλείψει τη διαφθορά και να διαχειριστεί το περίπλοκο πεδίο των διεθνών σχέσεων;
Οι απαντήσεις θα καθορίσουν την πολιτική σταθερότητα της Σερβίας – της μεγαλύτερης οικονομίας στα Δυτικά Βαλκάνια – καθώς και τις σχέσεις της με την Κίνα, τη Ρωσία και τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο, την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η νίκη των φοιτητών «είναι πιθανό να πυροδοτήσει ευρείες θεσμικές και πολιτικές αλλαγές, με επίκεντρο την καταπολέμηση της διαφθοράς, το κράτος δικαίου και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών.
Ωστόσο, η γραφειοκρατική αντίσταση στις μεταρρυθμίσεις και η περιορισμένη εμπειρία του κινήματος στη διακυβέρνηση θα μπορούσαν να καταστήσουν τη μετάβαση δύσκολη», ανέφερε σε έκθεσή της τη Δευτέρα η Teneo Global Research.
Μπορούν να παραμείνουν ενωμένοι;
Το κίνημα διαμαρτυρίας ξεκίνησε μετά τον θάνατο 16 ανθρώπων μετά την κατάρρευση του τσιμεντένιου στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό της βόρειας πόλης Νόβι Σαντ το 2024, με τους φοιτητές που ηγήθηκαν των διαδηλώσεων να ζητούν απόδοση ευθυνών και τερματισμό της διαφθοράς.
Παρόλο που δεν διέθεταν κάποιον κεντρικό ηγέτη, οι φοιτητές κέρδισαν ευρεία υποστήριξη, προτού επιλέξουν 250 ακαδημαϊκούς, δικηγόρους, γιατρούς, ηθοποιούς, αγρότες και μουσικούς για να τους εκπροσωπήσουν στις εκλογές.
Το κίνημα, καθώς και ορισμένοι από τους βασικούς υποψηφίους στις λίστες του, έχουν δώσει μια εικόνα των θέσεών τους, υποσχόμενοι ένα εσωτερικό πρόγραμμα καταπολέμησης της διαφθοράς που εστιάζει σε θεσμικές αναδιαρθρώσεις.
Δεν αναγνωρίζει το Κοσσυφοπέδιο – την πρώην νότια επαρχία της Σερβίας που κήρυξε την ανεξαρτησία της το 2008 -, αλλά επιθυμεί τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με την ένταξη της Σερβίας στην ΕΕ, με την οποία οι σχέσεις έχουν διαταραχθεί τα τελευταία χρόνια.
Μεταξύ των εξέχουσων προσωπικοτήτων περιλαμβάνονται ο επικεφαλής του συνδυασμού των φοιτητών, καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο Ραντομίρ Σάιτσιτς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, ο οποίος μίλησε εκ μέρους των φοιτητών μετά τη νίκη τους
. Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο αν κάποιος από αυτούς θα αναλάβει υπουργικό αξίωμα, ενώ μένει να φανεί αν οι υποψήφιοι μπορούν να σχηματίσουν μια συνεκτική κυβέρνηση, ικανή να συμφωνήσει σε μια πολιτική γραμμή για αρκετό διάστημα, ώστε να αξιοποιήσει την άνετη κοινοβουλευτική της πλειοψηφία για την προώθηση αλλαγών.
«[Το φοιτητικό κίνημα επέφερε] μια μεγάλη μετατόπιση στην κουλτούρα της Σερβίας· μένει να δούμε αν θα έχει διάρκεια», δήλωσε η Καταρίνα Πόποβιτς, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου.
«Ελπίζουμε απλώς να υπάρχουν μεγάλοι στόχοι που θα τους κρατήσουν ενωμένους για αρκετό καιρό, ώστε να αποδομήσουν το σύστημα».
«Αποτοξίνωση» μετά τον Βούτσιτς
Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Σερβίας, οι υποψήφιοι των φοιτητών έχουν στη διάθεσή τους 90 ημέρες για τον σχηματισμό κυβέρνησης, από τη στιγμή που θα συγκληθεί το κοινοβούλιο μετά την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων από την κρατική εκλογική επιτροπή.
Ο χρόνος είναι κρίσιμος παράγοντας, καθώς πρέπει να εγκριθεί ο προϋπολογισμός πριν από το τέλος του έτους, εν μέσω αυξανόμενων επιπέδων δημόσιου και ιδιωτικού χρέους. Παράλληλα, κάθε προσπάθεια για την εξάλειψη της διαφθοράς θα απαιτήσει ριζική αναδιάρθρωση της αστυνομίας και των υπηρεσιών πληροφοριών, καθώς και μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης.
Οι κρατικοί θεσμοί χρειάζονται «αποτοξίνωση» έπειτα από 14 χρόνια διακυβέρνησης από τον Βούτσιτς, ανέφερε ο Μπόζο Πρέλεβιτς, δικηγόρος με έδρα το Βελιγράδι και πρώην συν-υπουργός Εσωτερικών.
Ο Πρέλεβιτς προειδοποίησε ότι το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του Βούτσιτς θα ασκήσει σθεναρή αντιπολίτευση και ότι η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να δώσει σκληρή μάχη για να υπερασπιστεί τις θέσεις της.
Ο Βούτσιτς και το SNS έχουν επανειλημμένα απορρίψει τις κατηγορίες περί καταστολής και διαφθοράς.
Διεθνείς σχέσεις
Στη Ρωσία, παραδοσιακό σύμμαχο της Σερβίας και κύριο προμηθευτή φυσικού αερίου, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ εξήρε τον Βούτσιτς, αλλά απέφυγε να συγχαρεί τους φοιτητές.
«Σεβόμαστε τη Ρωσία τόσο ως μεγάλη δύναμη όσο και ως ιστορικά σημαντικό εταίρο μας – και, σε πολλές περιπτώσεις, ως προστάτη μας», δήλωσε στο ρωσικό δίκτυο RT Balkan ο Γιόβο Μπάκιτς, εκπρόσωπος της «Φοιτητικής Λίστας», κοινωνιολόγος και πανεπιστημιακός λέκτορας. Πρόσθεσε δε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αλλαγή στην εξωτερική πολιτική της Σερβίας έναντι της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της μη επιβολής κυρώσεων κατά της Μόσχας.
Τις εξελίξεις παρακολουθεί στενά και η Ουκρανία, η οποία έχει επωφεληθεί έμμεσα από τα σερβικά όπλα στον αγώνα της για την απόκρουση της ρωσικής εισβολής, που διαρκεί ήδη τέσσερα χρόνια.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συνεχάρησαν τους φοιτητές και δήλωσαν έτοιμοι να συνδράμουν τη χώρα στον αγώνα της κατά της διαφθοράς.
«Είμαι βέβαιος ότι [η Φοιτητική Λίστα] θα βρει τρόπο- όπως έχει κάνει μέχρι τώρα – να επιλέξει κάποιον ικανό να κυβερνήσει· κάποιον που θα έχει το προνόμιο, αλλά και την τεράστια ευθύνη, να οδηγήσει τη Σερβία μέσα από αυτές τις μεταρρυθμίσεις», δήλωσε ο Σάβο Μανόιλοβιτς, από το κίνημα «Go-Change» (Kreni-Promeni), το οποίο τάσσεται υπέρ των φοιτητών.
Διαβάστε περισσότερα