Μετά από έντονο διπλωματικό παρασκήνιο μεταξύ Αθήνας, Παρισιού και Άγκυρας, το γαλλικό ερευνητικό Abeille Marengo αναμένεται να αποπλεύσει σήμερα Δευτέρα για το πεδίο των ερευνών όπου σχεδιάζεται να κατασκευαστεί το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου. Πάντως ο μεγαλύτερος γρίφος αφορά το περιεχόμενο της γαλλικής γραπτής ενημέρωσης προς την Τουρκία και το κατά πόσον αυτή επιχειρείται να παρουσιαστεί από την τουρκική πλευρά ως αίτημα για άδεια.
Η Αθήνα, πάντως, διαμηνύει ότι οι Γάλλοι δεν ζήτησαν άδεια ή συγκατάθεση από την Τουρκία, παρά τις επίμονες απαιτήσεις της Άγκυρας. Αντιθέτως, οι προβλεπόμενες διαδικασίες αδειοδότησης ολοκληρώθηκαν από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, έπειτα από αίτημα της γαλλικής Nexans, και ακολούθησε η έκδοση της σχετικής NAVTEX από τον σταθμό Ηρακλείου.
Μάλιστα, διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η ίδια η διαδικασία που ακολούθησε η γαλλική εταιρεία αποδεικνύει πως δεν ζήτησε άδεια από την Άγκυρα. Και αυτό γιατί η Nexans απευθύνθηκε στις αρμόδιες ελληνικές αρχές, οι οποίες χορήγησαν τις απαραίτητες άδειες, ενώ στη συνέχεια εκδόθηκε η σχετική NAVTEX. Αντιθέτως, η τουρκική πλευρά περιορίστηκε στον ρόλο του αποδέκτη μιας γραπτής ενημέρωσης.
Πρόκειται, όπως τονίζουν οι ίδιες πηγές, για μια ουσιαστική διαφορά, καθώς η ενημέρωση τρίτης χώρας δεν ισοδυναμεί με αίτημα συγκατάθεσης ούτε συνεπάγεται αναγνώριση θαλάσσιας δικαιοδοσίας της.
Η γαλλική διακοίνωση
Στο επίκεντρο των διπλωματικών διεργασιών βρίσκεται η επικοινωνία της Γαλλίας με την Τουρκία, η οποία απέκτησε ιδιαίτερη σημασία καθώς το Παρίσι επιχείρησε να διασφαλίσει ότι η επανέναρξη των εργασιών δεν θα οδηγήσει σε νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με όσα έχουν καταγραφεί στον τουρκικό Τύπο, η Άγκυρα είχε ζητήσει να ενημερωθεί εγγράφως για τις εργασίες του γαλλικού πλοίου, ακόμη και για τις συντεταγμένες της περιοχής των ερευνών. Μάλιστα, τουρκικές διπλωματικές πηγές είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι μια τέτοια επικοινωνία θα μπορούσε να εκληφθεί από την τουρκική πλευρά ως αίτημα για άδεια.
Στο ίδιο διπλωματικό σκηνικό εντάσσεται και η συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Πέμπτη στην Άγκυρα μεταξύ της Γαλλίδας πρέσβεως Ιζαμπέλ Ντιμόν και του Τούρκου υφυπουργού Εξωτερικών Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι. Η συνάντηση έχει επιβεβαιωθεί, χωρίς ωστόσο να έχουν δημοσιοποιηθεί λεπτομέρειες για το περιεχόμενο των συνομιλιών.
Το μεγάλο ερώτημα είναι τι ακριβώς περιλάμβανε η γαλλική ενημέρωση, εάν υπήρξε πράγματι ρηματική διακοίνωση και ποιες διατυπώσεις χρησιμοποιήθηκαν. Μέχρι στιγμής δεν έχει δημοσιοποιηθεί σχετικό έγγραφο που να επιτρέπει την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων για το περιεχόμενό του.
Ωστόσο, οι ελληνικές διπλωματικές πηγές επιμένουν ότι η ουσία βρίσκεται στις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν και όχι στον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα επιχειρεί να ερμηνεύσει την επικοινωνία με το Παρίσι.
Όπως εξηγούν, η γνωστοποίηση μιας δραστηριότητας για λόγους ασφάλειας και αποφυγής εντάσεων δεν σημαίνει ότι αναγνωρίζεται θαλάσσια δικαιοδοσία στην τρίτη χώρα που ενημερώνεται. Πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να μετατραπεί εκ των υστέρων σε διαδικασία αδειοδότησης επειδή αυτό εξυπηρετεί τις επιδιώξεις της Άγκυρας.
Με άλλα λόγια, η Αθήνα θεωρεί ότι η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίσει ως δική της διπλωματική επιτυχία μια διαδικασία στην οποία δεν είχε αρμοδιότητα να χορηγήσει άδεια.
Η σκληρή ανακοίνωση της Άγκυρας και η αλλαγή στάσης Φιντάν
Το ενδιαφέρον είναι ότι η τουρκική πλευρά είχε προηγουμένως επιλέξει να ανεβάσει τους τόνους.
Την Παρασκευή, μετά την έκδοση της ελληνικής NAVTEX, η Άγκυρα απάντησε με αντι-NAVTEX, αμφισβητώντας την ελληνική αρμοδιότητα σε τμήμα της περιοχής των ερευνών και επικαλούμενη τις γνωστές διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Λίγο αργότερα, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία υποστήριζε ότι το γαλλικό πλοίο επρόκειτο να πραγματοποιήσει παράνομες, κατά την τουρκική θέση, έρευνες σε περιοχή που η Άγκυρα θεωρεί μέρος της υφαλοκρηπίδας της. Το πλέον χαρακτηριστικό σημείο της ανακοίνωσης ήταν η αναφορά ότι δεν είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία εξασφάλισης της τουρκικής συγκατάθεσης.
Και ενώ όλα έδειχναν ότι η Άγκυρα θα συνέχιζε την ίδια τακτική, ο Χακάν Φιντάν εμφανίστηκε το Σάββατο να χαμηλώνει αισθητά τους τόνους, δηλώνοντας ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά».
Η αλλαγή αυτή προκάλεσε εύλογα ερωτήματα, καθώς δεν είχε προηγηθεί κάποια μεταβολή στην ελληνική θέση ούτε προέκυψε ότι οι Γάλλοι είχαν ζητήσει άδεια από τις τουρκικές αρχές.
Στην Αθήνα εκτιμούν ότι ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επιχείρησε κυρίως να διαχειριστεί την υπόθεση για εσωτερική κατανάλωση. Άλλωστε, δεν είναι εύκολο για την τουρκική κυβέρνηση να εξηγήσει στο ακροατήριό της πώς από τις αντι-NAVTEX και τις απαιτήσεις για συγκατάθεση έφτασε στο «όλα καλά», χωρίς να έχει προηγηθεί αναγνώριση τουρκικού δικαιώματος αδειοδότησης.
Ελληνικές διπλωματικές πηγές, σχολιάζοντας τις δηλώσεις Φιντάν, ξεκαθάρισαν πως η εσωτερική διαχείριση του ζητήματος από την Τουρκία δεν αφορά την Αθήνα. Επανέλαβαν, μάλιστα, ότι η Ελλάδα έχει ασκήσει τις αρμοδιότητές της σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και θα συνεχίσει να το πράττει.
Σε κάθε περίπτωση, η αλλαγή ύφους του Φιντάν δεν σημαίνει ότι η Τουρκία εγκατέλειψε τις διεκδικήσεις της, καθώς οι αντι-NAVTEX και οι επίσημες τουρκικές θέσεις εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της διπλωματικής αντιπαράθεσης.
Το μήνυμα Μητσοτάκη και οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης
Σαφές μήνυμα για το ποιος έχει την αρμοδιότητα αδειοδότησης των ερευνών έστειλε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης με την κυριακάτικη ανασκόπηση του κυβερνητικού έργου.
Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι Ελλάδα και Κύπρος είναι οι χώρες που αδειοδοτούν τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση, επισημαίνοντας την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών και την έκδοση των σχετικών NAVTEX.
Η ύπαρξη γραπτής ενημέρωσης της Τουρκίας από τη γαλλική πλευρά προκάλεσε, ωστόσο, αντιδράσεις και στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, με κόμματα της αντιπολίτευσης να εκφράζουν προβληματισμό για τις διπλωματικές διαδικασίες που ακολουθήθηκαν και τις ενδεχόμενες συνέπειές τους για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Στον αντίποδα, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη του Αλέξη Τσίπρα εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για τις πληροφορίες περί γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, υποστηρίζοντας ότι μια γραπτή ενημέρωση της Τουρκίας, υπό την απειλή πρόκλησης επεισοδίου, μπορεί στην πράξη να ισοδυναμεί με αίτημα άδειας και να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο.
Από την Αθήνα, ωστόσο, επισημαίνεται ότι δεν μπορεί να εξομοιώνεται η ενημέρωση με τη συγκατάθεση, ιδίως όταν δεν έχει γίνει γνωστό το ακριβές περιεχόμενο της γαλλικής επικοινωνίας.
Το ΠΑΣΟΚ, από την πλευρά του, χαρακτηρίζει σημαντικό πρώτο βήμα την επανεκκίνηση του έργου, ζητώντας να προχωρήσει απρόσκοπτα, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και χωρίς υποχωρήσεις απέναντι στους τουρκικούς «λεονταρισμούς».
Παράλληλα, με νεότερη κοινή παρέμβασή τους, ο Δημήτρης Μάντζος και ο Γιάννης Μανιάτης ζητούν από την κυβέρνηση άμεση και αναλυτική ενημέρωση για τις ενέργειες της γαλλικής πλευράς προς την Τουρκία. Θέτουν το ερώτημα εάν η Αθήνα γνώριζε και είχε εγκρίνει τη συγκεκριμένη επικοινωνία, καθώς και ποιο ήταν το ακριβές περιεχόμενό της, προαναγγέλλοντας σχετική επίκαιρη ερώτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Αντίδραση υπήρξε και από το ΚΚΕ, το οποίο χαρακτηρίζει ιδιαίτερα σοβαρές τις πληροφορίες περί γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, εκτιμώντας ότι μια τέτοια ενέργεια μπορεί να δώσει στην Τουρκία τη δυνατότητα να προβάλλει αξιώσεις δικαιοδοσίας σε ελληνική υφαλοκρηπίδα. Το κόμμα καλεί την κυβέρνηση να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει τις σχετικές πληροφορίες και να διευκρινίσει εάν υπήρξε οποιασδήποτε μορφής ενημέρωση της Άγκυρας, κάνοντας λόγο για ενδεχόμενο παζάρι σε βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.
Προβληματισμό για τις πληροφορίες περί γαλλικής ενημέρωσης και για τους κυβερνητικούς χειρισμούς εξέφρασε και η Νέα Αριστερά, με αιχμή τον κίνδυνο αξιοποίησης της διαδικασίας από την Άγκυρα για την ενίσχυση των διεκδικήσεών της.