Το νέο ιστορικό μυθιστόρημα της Αννας Γρίβα εκτυλίσσεται στο υπό ισπανική κατοχή Παλέρμο της Σικελίας περί το 1630. Η Σικελία, σταυροδρόμι πολιτισμών λόγω της στρατηγικής της θέσης στη Μεσόγειο, φέρει τα ίχνη από το πέρασμα πολλών λαών, Φοινίκων, Ελλήνων, Ρωμαίων, Αράβων, Νορμανδών, Ισπανών, Γάλλων, γεγονός που γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στο Παλέρμο.
Την εποχή κατά την οποία διαδραματίζεται η πλοκή, μετά τη Μεταρρύθμιση και την Αντιμεταρρύθμιση, η Ιερά Εξέταση, βασικό εργαλείο της τελευταίας, αποκτά στα ισπανικά χέρια μια δύναμη στα όρια του τρόμου. Χαρακτηριστικό είναι το Palazzo Chiaramonte-Lo Steri, έδρα της Ιεράς Εξέτασης στο Παλέρμο. Οπως αναφέρει η συγγραφέας στο επίμετρο, επισκέφθηκε το κτίριο στο πλαίσιο της έρευνάς της, καταγράφοντας σχέδια, ζωγραφιές και προσευχές καταδικασμένων που άφησαν τα ίχνη τους λίγο πριν από το τέλος τους.
Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου, η Τζούλια, είναι κόρη και εγγονή γυναικών που ήταν φαρμακεύτριες, ένα άλλο όνομα για τους αλχημιστές, καθώς αλχημεία και ιατρική είχαν πλέον συνδεθεί στενά. Οι γονείς της ήταν γνώστες της τέχνης αυτής, η οποία βασιζόταν κυρίως στον σωστό χειρισμό της φωτιάς, μια πρακτική που ανάγεται λατρευτικά στον Ζωροάστρη. Η Σοφία Ρομάνο, μητέρα της Τζούλια, κατηγορήθηκε για μαγεία και οδηγήθηκε στην πυρά, ενώ η ίδια μετά τον τραγικό θάνατο της μητέρας της αμφισβητεί τη χρησιμότητα της τέχνης της και αναζητεί εκ νέου το νόημα της ζωής και των μυστικών τεχνών. Ετσι φτάνει η Τζούλια σε βάθη στα οποία δεν είχαν φτάσει οι πρόγονοί της, ώστε να γίνει εντέλει μια πραγματική αλχημίστρια της ζωής, όπως υπονοεί, κατά τη γνώμη μου, και ο τίτλος του βιβλίου.
Ολα αυτά συμβαίνουν σε ένα περιβάλλον όπου η ισπανική κυριαρχία έχει γίνει ανυπόφορη για τους ντόπιους κατοίκους. Η Φεντερίκα, στενή φίλη της Σοφίας Ρομάνο και προστάτιδα της Τζούλια μετά την καταδίκη της μητέρας της, δυσκολεύεται να κατανοήσει την ελευθεριακότητα της Μαρίας, στενής φίλης της Τζούλια και κόρης του Ισπανού αξιωματούχου δον Χουάν Γκαρθία. Αντίθετα, μέσα από τη ζωή και τις πράξεις της Μαρίας, η Τζούλια κατανοεί καλύτερα τον εαυτό της και την πνευματική της κληρονομιά. Ο μυστικός γάμος της Μαρίας με τον Αντόνιο, ανιψιό του σιδερά Τζοβάνι και της Νούντσια, μεταφέρει τη δράση από το Παλέρμο στη Ρώμη. Εκεί η Τζούλια μαθαίνει από τη Νούντσια για τον Τζορντάνο Μπρούνο, ο οποίος είχε καεί στην πυρά στο Κάμπο ντε Φιόρι λόγω των επαναστατικών ιδεών του περί ενός απείρου χωρίς κέντρο σύμπαντος, και αντιλαμβάνεται τη μακρά ιστορία διωγμού της γνώσης, που είχε ξεκινήσει από την Υπατία και έφτανε μέχρι την εποχή της, με την καταδίκη του Γαλιλαίου ως υποστηρικτή του ηλιοκεντρικού συστήματος.
Δεν είναι όμως μόνον η επιστήμη που σκιαγραφείται παραστατικά στο βιβλίο. Σημαντική θέση κατέχει και η τέχνη μέσα από την παρουσία της Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι, της πρώτης γυναίκας που έγινε δεκτή στην Ακαδημία των Τεχνών του Σχεδίου της Φλωρεντίας, την οποία συναντά η Τζούλια στο εργαστήριο του Γκαμπριέλε, του αινιγματικού εντέλει έρωτα της πρωταγωνίστριας.
Η συγγραφέας, βαθιά γνώστρια της εποχής λόγω των σπουδών της, μας μεταφέρει, στο πλαίσιο αυτού του ιστορικού μυθιστορήματος, στη θαυμαστή εποχή της ιταλικής Υστερης Αναγέννησης μέσα από τα μάτια και τις σκέψεις μιας γυναίκας και έτσι επιτελεί ένα διπλό έργο: αφενός το ζωντάνεμα μιας εποχής που έχει ελάχιστα αναδειχτεί στη χώρα μας, αφετέρου την καταγραφή της δύναμης της γυναίκας, η οποία, παρά τον μικρό ρόλο που της επιτρέπουν να έχει, βλέπει τα πράγματα με μια διορατικότητα που συνδέει τη σοφία με την ευαισθησία. Η Τζούλια και η Μαρία βλέπουν και ενεργούν όπως δεν θα τολμούσαν ή δεν θα μπορούσαν να το κάνουν οι άντρες της εποχής τους.
*Καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης, ΠΑΔΑ
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr