Η επιτυχημένη ολοκλήρωση των εργασιών του 12ου Διεθνούς Θερινού Πανεπιστημίου «Ελληνική γλώσσα, πολιτισμός και ΜΜΕ» στο Σίδνεϊ έφερε στο προσκήνιο ένα ζήτημα που υπερβαίνει τα όρια μιας επιστημονικής διοργάνωσης: ποιο μπορεί να είναι το μέλλον της ελληνικής γλώσσας στην Αυστραλία, όταν η ελληνική παρουσία εισέρχεται πλέον σε μια ώριμη πολυγενεακή φάση; Με ειδικότερο τίτλο «Η ελληνική γλώσσα στην Αυστραλία: από τη μνήμη στο μέλλον», η διοργάνωση στο University of New South Wales συγκέντρωσε εκατοντάδες πανεπιστημιακούς, ερευνητές, εκπαιδευτικούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς, καλλιτέχνες και εκπροσώπους της ελληνικής ομογένειας. Ιδιαίτερη θεσμική σημασία είχε η αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα, καθώς και η στήριξη της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας του υπ. Εξωτερικών. Η θεσμική αυτή αναγνώριση ανέδειξε πως η διατήρηση και ανανέωση της ελληνικής γλώσσας στη διασπορά είναι ζήτημα που υπερβαίνει τα όρια μιας εκπαιδευτικής ή πολιτιστικής πρωτοβουλίας.
Το βασικό ερώτημα που διέτρεξε τις εργασίες του προγράμματος ήταν: Τι σημαίνει και πώς θα καταστεί εφικτό να μαθαίνει ελληνικά ένα παιδί τέταρτης ή πέμπτης γενιάς στην πολυπολιτισμική Αυστραλία; Για την πρώτη γενιά μεταναστών η ελληνική γλώσσα ήταν αυτονόητα η γλώσσα της ζωής. Για τη δεύτερη γενιά παρέμεινε σε σημαντικό βαθμό η γλώσσα της οικογένειας. Για την τρίτη γενιά η σχέση με τα ελληνικά μετασχηματίζεται πιθανόν σε περισσότερο συνειδητή επιλογή. Στην τέταρτη και την πέμπτη γενιά, η εκμάθηση της ελληνικής δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά στην οικογενειακή μεταβίβαση. Η ανανέωση και ο εμπλουτισμός ενός νέου κοινωνικού, εκπαιδευτικού και πολιτισμικού αφηγήματος θεωρούνται απαραίτητα.
Ενα παιδί τέταρτης ή πέμπτης γενιάς σε μια πολυπολιτισμική και ανταγωνιστική κοινότητα χρειάζεται να μαθαίνει ελληνικά επειδή η ελληνική αποτελεί ένα σημαντικό μορφωτικό και πολιτισμικό κεφάλαιο. Η γλώσσα τού δίνει πρόσβαση σε μια μακραίωνη γραμματεία, σε μια ιδιαίτερα σημαντική παράδοση σκέψης και τέχνης, αλλά και στη σύγχρονη Ελλάδα, στον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό, σε ένα ευρύτερο διεθνές δίκτυο ανθρώπων και θεσμών.
Η μεγάλη και διαρκής πρόκληση για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση είναι να περάσει από τη λογική της διατήρησης στη λογική της ανανέωσης. Η τρίτη, η τέταρτη και η πέμπτη γενιά χρειάζονται ανανεωμένες παιδαγωγικές προσεγγίσεις, σύγχρονο εκπαιδευτικό υλικό, ψηφιακά εργαλεία, υβριδικές μορφές μάθησης και περιβάλλοντα στα οποία η ελληνική θα αποτελεί πραγματικό μέσο επικοινωνίας και δημιουργίας. Στο σημείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία η σχέση της γλώσσας με τα μέσα ενημέρωσης. Η ελληνόγλωσση δημοσιογραφία στην Αυστραλία λειτουργεί σήμερα ως κρίσιμος μηχανισμός γλωσσικής συνέχειας. Η παραγωγή ψηφιακού περιεχομένου, podcasts, βίντεο, εκπαιδευτικών εφαρμογών και περιεχομένου προσαρμοσμένου στις γλωσσικές ανάγκες των νεότερων γενεών μπορεί να δημιουργήσει νέους χώρους χρήσης της ελληνικής.
Ανάλογη είναι η σημασία της σύνδεσης με τα πανεπιστήμια. Το 12ο Διεθνές Θερινό Πανεπιστήμιο «Ελληνική γλώσσα, πολιτισμός και ΜΜΕ», που διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Μελέτης Κοινωνικών Θεμάτων, ΜΜΕ και Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών της Σχολής Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, σε συνεργασία με το Πρόγραμμα Ελληνικών Σπουδών του UNSW και την Unity in Philia, ανέδειξε τη δυνατότητα δημιουργίας ενός ευρύτερου δικτύου ανάμεσα στην Ελλάδα, τα αυστραλιανά πανεπιστήμια, τα σχολεία, τις κοινότητες και τους πολιτιστικούς φορείς.
Η δημόσια συζήτηση επεκτάθηκε και πέρα από την εκπαίδευση. Η διεθνής συνάντηση για τον ρόλο του επιχειρείν στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας και η συζήτηση για την έρευνα, την καινοτομία και τις ευρωπαϊκές συνεργασίες ανέδειξαν μια κρίσιμη διάσταση: η βιωσιμότητα μιας γλώσσας συνδέεται και με τη δυνατότητά της να βρίσκεται μέσα στα σύγχρονα δίκτυα γνώσης, εργασίας, πολιτισμού και επικοινωνίας. Η παρουσία πανεπιστημιακών και ερευνητικών φορέων, όπως το Foundation for Hellenic Studies του UNSW και το Center for Hellenic Studies του University of Chicago, εκπαιδευτικών και επιστημονικών ενώσεων, όπως το Australian Hellenic Educators’ Association και το Hellenic Association for Applied Linguistics (GALA), αλλά και οργανισμών της ομογένειας, πολιτιστικών φορέων και δικτύων, από την AHEPA Sydney & NSW και τις Daughters of Penelopy New South Wales έως το Hellenic Club Sydney και την International Society of Friends of Nikos Kazantzakis, καταδεικνύει ότι η ελληνική γλώσσα στην Αυστραλία δεν αποτελεί υπόθεση ενός μόνο θεσμού ή μιας μόνο γενιάς. Συγκροτεί σύνθετο οικοσύστημα εκπαίδευσης, έρευνας, πολιτισμού, διασπορικής δράσης και κοινωνικής συμμετοχής, ενώ η σύνδεση με διεθνή δίκτυα, όπως το «Our Homeland is the Language» της Southern California Library και το Study in Greece, διευρύνει τις δυνατότητες συνεργασίας και δημιουργεί νέους διαύλους εξωστρέφειας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το πλούσιο πολιτιστικό πρόγραμμα της διοργάνωσης. Εκθέσεις, κινηματογραφικές προβολές, μουσική, χορός και συναντήσεις με την ομογένεια απέδειξαν ότι η γλώσσα δεν διδάσκεται μόνο στην τάξη. Καλλιεργείται στο ευρύτερο πολιτισμικό περιβάλλον.
Η τέταρτη και η πέμπτη γενιά είναι οι γενιές στις οποίες θα δοκιμαστεί η δυνατότητα της ελληνικής να μετασχηματιστεί από γλώσσα της μεταναστευτικής εμπειρίας σε γλώσσα πολιτισμικής επιλογής, γνώσης και δημιουργίας.
Το μεγάλο ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι απλώς να πείσουμε αυτές τις γενιές να «κρατήσουν» τα ελληνικά. Είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε να επιλέξουν τα ελληνικά. Και αυτή η επιλογή κρίνεται στο σχολείο, στην οικογένεια, στο ταξίδι στην πατρίδα, στο πανεπιστήμιο, στα μέσα ενημέρωσης, στην πολιτιστική ζωή, στην ψηφιακή επικοινωνία και στις νέες μορφές κοινωνικής και οικονομικής δικτύωσης. Εκεί βρίσκεται σήμερα το πραγματικό στοίχημα για την ελληνική γλώσσα στους Αντίποδες, στη δημιουργία ενός μέλλοντος στο οποίο τα ελληνικά εξακολουθούν να έχουν λόγο ύπαρξης, χώρο έκφρασης και ανθρώπους που θέλουν να τα μιλούν.
*Καθηγήτρια, κοσμήτορας Σχολής Επιστημών Αγωγής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr